1993
*
1 قاڭتاردا پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ەل حالقىنا ارناعان جاڭا جىلدىق قۇتتىقتاۋ ءسوزى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە جاريالاندى. قۇتتىقتاۋدا ەلباسى وتكەن 1992 جىل حالىق زەردەسىندە, ەل تاريحىندا جاس مەملەكەتتىڭ شىنايى ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك جولىنا تۇسكەن جىلى رەتىندە قالاتىنىن اتاپ ايتتى. سونىمەن بىرگە, ەلباسى ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ تىنىش قالپىنىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاي ءبىلۋ قاجەتتىگىنە دە ەكپىن بەردى. «تىنىسىڭ تارىلعاندا اۋانىڭ قادىرىن بىلەرسىڭ, قانتوگىستى كورگەندە بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن بىلەرسىڭ» دەگەن ءسوز راس. سوندىقتان دا تاتۋلىق پەن تىنىشتىق رەسپۋبليكامىزدىڭ باستى بايلىعى ەكەنىن ءبىر ساتكە دە ەستەن شىعارمايىق. ونى ورتاق كۇش-جىگەرمەن عانا ساقتاپ, نىعايتۋعا بولاتىنىن ۇمىتپايىق», – دەدى پرەزيدەنت.
*4 قاڭتاردا تاشكەنتتە ورتالىق ازيا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. كەزدەسۋدە نەگىزىنەن تمد ەلدەرىندەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعداي, ايماق مەملەكەتتەرى اراسىنداعى سان قىرلى بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن تاراپتار «ارالدى قورعاۋ» حالىقارالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
* 7 قاڭتاردا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋروپانىڭ قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى جاك ءاتتاليدى قابىلدادى. كەزدەسۋدە قارجى ساياساتى مەن جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. وسى كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ ءماجىلىسى ءوتتى. وندا جوعارعى كەڭەستىڭ توعىزىنشى سەسسياسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە, دەپۋتاتتاردىڭ تۇپكىلىكتى قابىلداۋىنا ەنگىزىلىپ وتىرعان ەلدىڭ نەگىزگى زاڭىنىڭ جوباسى تالقىلاندى.
* 9 قاڭتاردا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي, گەرمانيا, فرانتسيا, يران, ازەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, گرۋزيا, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان, ۋكراينا مەملەكەتتەرىندەگى ەلشىلىكتەرىن اشۋ تۋرالى جارلىقتارعا قول قويدى. وسى كۇنى ومبى قالاسىندا رەسەي مەن قازاقستان ۇكىمەت دەلەگاتسيالارىنىڭ, ەكى ەلدىڭ ىرگەلەس ايماقتارى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى. بۇرىنعى ەكونوميكالىق بايلانىستار بۇزىلىپ, ەكى جاق تا ءداستۇرلى نارىعىنان ايىرىلىپ قالعان كۇردەلى كەزەڭ ءۇشىن بۇل كەزدەسۋدىڭ بەتبۇرىستىق ءمانى بولدى.
* 11 قاڭتاردا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن جاڭا ەكونوميكالىق قۇرىلىمداردى قولداۋ جانە مونوپوليالىق قىزمەتتى شەكتەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مونوپولياعا قارسى ساياسات جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. وسى كۇنى پرەزيدەنت قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىندا اگرارشى عالىمدار توبىمەن كەزدەستى. اڭگىمە نەگىزىنەن قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى تۋرالى بولدى.
* 12 قاڭتاردا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق وزگەرىستەر ۇلتتىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. ول داعدارىسقا قارسى شۇعىل شارالار مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كوزدەيدى. بۇل كۇنى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ رەسپۋبليكانىڭ اگرارلىق-ونەركاسىپتىك كەشەنى قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى.
* 13 قاڭتاردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.
* 15 قاڭتاردا 1992 جىلدىڭ سوڭىندا قۇرىلعان رەسپۋبليكا كەڭەسىنىڭ العاشقى ءماجىلىسى وتكىزىلدى. كەڭەس رەسپۋبليكانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىسى مەن 1993 جىلعا ارنالعان مىندەتتەردى تالقىلادى. تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلىپ, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ ەندى نارىقتان شەگىنبەيتىنىن قاداپ ايتتى. كەڭەس ماجىلىسىندە, سونداي-اق, رەسپۋبليكادا تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى قوسىمشا شارالار تۋرالى ماسەلە دە قارالدى. ءتىل ساياساتىمەن ماقساتتى تۇردە اينالىساتىن مەملەكەتتىك كوميتەت قۇرۋ ۇسىنىسى ايتىلدى. كوپ ۇزاماي ونداي كوميتەت قۇرىلدى.
*18 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنان باس باقىلاۋ ينسپەكتسياسى قۇرىلدى. سونداي-اق, وسى كۇنى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ جوعارعى كەڭەستىڭ سەسسياسىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. القالى جيىندا پرەزيدەنت ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىنا بۇكىل حالىقتىق قولداۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسى ءسوزى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 20 قاڭتارداعى نومىرىنە تولىق جاريالاندى.
* 21 قاڭتاردا پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءابىش كەكىلباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى بولىپ تاعايىندالدى.
وسى كۇنى رەسپۋبليكا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاۋلىسىمەن نۇرلان ورازالين «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ بەكىتىلدى.
* 22 قاڭتاردا مينسك قالاسىندا تمد ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى. كەزدەسۋدە مەملەكەتارالىق بانك قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. سونداي-اق, تمد جارعىسىنىڭ جوباسى قارالدى.
* 23 قاڭتاردا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ «قازاق كسر-ىندەگى حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭعا سايكەس جوعارعى كەڭەس ەندى وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق مىندەتتەرىن ورىندامايتىن, پارلامەنتپەن جانە سايلاۋشىلارمەن بايلانىسىن ۇزگەن حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن دوعارۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراپ, شەشۋگە قۇقىلى بولىپ بەلگىلەندى.
* 28 قاڭتاردا جوعارعى كەڭەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش كونستيتۋتسياسىن تالقىلاۋ جانە قابىلداۋ جونىندەگى جۇمىسىن اياقتادى. پارلامەنتتەگى 312 دەپۋتاتتىڭ 309-ى كونستيتۋتسيانى تۇتاسىمەن قابىلداۋ جونىندەگى ۇسىنىستى قولدادى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش كونستيتۋتسياسىنىڭ تۇپنۇسقا ءماتىنى تابىس ەتىلدى. ءوز كەزەگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىق دەپۋتاتتارىنا, قۇقىق سالاسىنداعى ماماندارعا, شەتەلدىك دوستارعا, قازاقستاندىقتارعا, رەسپۋبليكانىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن جاساۋعا بەلسەندى قاتىسقانداردىڭ بارلىعىنا ريزاشىلىقپەن العىس ءبىلدىردى. وسىلايشا, 28 قاڭتار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش كونستيتۋتسياسى قابىلدانعان كۇن رەتىندە تاريحقا ەندى.
*29-31 قاڭتاردا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ شۆەيتساريانىڭ داۆوس قالاسىندا وتكەن الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى.
*1 اقپاندا بەلگياعا ەكى كۇندىك رەسمي ساپارمەن كەلگەن قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ەل كورولى بودۋەنمەن, پرەمەر-مينيستر جان-ليۋك دەانمەن اڭگىمەلەستى. بۇدان بولەك, سولتۇستىك اتلانتيكا وداعىنىڭ شتاب-پاتەرىندە ناتو-نىڭ باس حاتشىسى مانفرەد بەرنەرمەن كەزدەستى.
* 2 اقپاندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ اۆستريا استاناسى ۆەنادا فەدەرالدى كانتسلەر فرانتس ۆرانيتسكيمەن كەزدەستى. كەلىسسوز بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
