جاراتىلىستىڭ قانشا قاتپارلى سىرى بولسا دا ادامزات ونىڭ شەشىمى مەن جاۋابىن تاۋىپ, ۋاقىت شەكسىزدىگىنىڭ شەڭبەرىندە قالدىرماۋعا تىرىسقان. دەسە دە مىڭ ءبىر عالامنىڭ ادام قيالى جەتپەيتىن پۇشپاعى مەن تاراۋ-تاراۋ جۇمباعى جەتەرلىك. ءومىر فيلوسوفياسىنىڭ جىگىن تارقاتۋدا اريستوتەل مەن سوكراتتىڭ كەسەك ويلارى, ادامزاتتىڭ پايدا بولۋىنداعى ءدارۆيننىڭ دەربەس ءىلىمى, جەردىڭ شار تارىزدەس ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن ماگەللاننىڭ ساپارى, بۇدان باسقا دا ادامزات ورەسىنىڭ بيىگىندە اشىلعان جەتىستىكتەرى وركەنيەتتىڭ توقتاماي ىلگەرىلەۋىنە جول اشىپ كەلەدى.
الەم – سىرعا تولى, ءتۇبى تەرەڭ ساندىق. بۇگىنگە دەيىنگى اشىلعان سان مىڭ جاڭالىق – بالكىم سىر ساندىعىمىزدىڭ بەل ورتاسىنا دا جەتپەگەن جۇمباق بولار. اعاش جاشىكتىڭ تۇبىنە ءتۇسۋ ماقسات ەمەس, بىراق وندا قالعان سىردى اشۋعا ءبارىنىڭ-اق تالاسى بار. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى تاۋ مەن تاستىڭ سىرىنا ءۇڭىلىپ, اڭىز-ءاپسانالاردىڭ ماڭىزىنا ءمان بەرگەن, ءبىر بۋىننىڭ ۇستازى ساپارباي اعا پارمانقۇلوۆ دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق.
بۇگىندە «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتىپ ءجۇرگەن اعامىزدىڭ ءار جازعان-سىزعانىن اسىعا كۇتەتىن ءوز وقىرمانى بار. زەردەلى زەرتتەۋلەرى مەن تانىمدىق وچەركتەرى, سول قۇندى دۇنيەلەرىن بەزەندىرىپ بەرۋ ءستيلى ساپارباي نۇرپەيىس ۇلىنىڭ جۋرناليستيكاداعى باي تاجىريبەسىنىڭ جەمىسى, جەتىستىگى دەپ بىلەمىز.
ستۋدەنتتىك شاقتىڭ سوڭعى كۋرسىن جۇمىسپەن ساباقتاستىرىپ جۇرگەن كەزىمىز. الماتىنىڭ «كوك بازارى» تۇسىندا جۋرناليستەر قالاشىعىن ەسكە سالاتىن قالداياقوۆ پەن دوستىق كوشەلەرىنىڭ اراسىندا قىم-قۋىت تىرشىلىگى بار «ءداۋىر» اتتى باسپاحانا مەن كەڭسە ورنالاسقان. رەسپۋبليكانىڭ ءبىراز باسىلىمىنىڭ رەداكتسياسى سوندا. ءبىز دە سول قايناعان قازاننىڭ ورتاسىندا, كومپيۋتەرگە تەلمىرىپ, قالام مەن قاعازدى سەرىك ەتىپ, ەڭبەككە ارالاسا باستاعان ەدىك. سەكرەتارياتتىڭ اۋىر جۇمىسىن كوتەرە الماي, كەيدە جۋرناليستيكادان بەزىپ كەتكىمىز كەلەتىن. سوندا اعالارىمىز ونشاقتى جىل بۇرىن عانا قورعاسىنمەن جۇمىس ىستەپ, بۇدان دا قيىن كۇندەردىڭ بولعانىن ايتىپ جاتاتىن. ماكەتتى قولمەن سىزىپ, سۋرەتتى قالاممەن رەتۋشتەپ, ءماتىندى لينوتيپكە قاتەسىز تەرگىزۋ دە اسقان ەپتىلىكتى قاجەت ەتەتىنىن كولدەنەڭ تارتاتىن. «مۇندايدىڭ شەبەرى ساپارباي بولاتىن», دەپ ومىرزاق مۇقاي اعامىز تاڭداي قاعۋشى ەدى. كومپيۋتەردەگى سان مىڭ دايىن ءشريفتى دۇرىس تاڭداي الماي اۋرەگە ءتۇسىپ جاتساق نەمەسە سۋرەتتەردى جۇيەسىز ورنالاستىرىپ قويساق, ومىرزاق اعا بىردەن «سەندەردى ساپاربايدىڭ ۇستاحاناسىنان ءبىر جونىپ الۋ كەرەك» دەپ كەيىپ وتىراتىن. نامىستى قامشىلاپ, ساپارباي اعانىڭ اتىن قايتا-قايتا ايتقىزباي, اعالارىمىزدى ۇياتقا قالدىرمايىق دەپ بەت قاتتاۋدى مەڭگەرىپ, ديزاينعا دەن قويىپ, ۇيرەنىپ الۋعا تالپىندىق.
وسىلاي «اق جول قازاقستان» گازەتىنىڭ سەكرەتارياتىندا جىلعا جەتپەي جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنىمدە, «دالا مەن قالا» گازەتىنە باس رەداكتور بولىپ جاڭادان تاعايىندالعان س.پارمانقۇلوۆتان جاۋاپتى حاتشىلىققا ۇسىنىس ءتۇستى. اعالاردىڭ ايتقانى قابىل بولدى ما, الدە تالپىنىسىم ەلەندى مە, ايتەۋىر, ماعان گازەت ماكەتىنىڭ شەبەرىمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋ باقىتى بۇيىردى. ءالى دە ستۋدەنت ەكەنىمە نازار اۋدارماي, جاۋاپتى تىرلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاتقانىن ۇلكەن سەنىمگە بالاپ, ساپارباي نۇرپەيىس ۇلىنىڭ جانىنان تابىلىپ, اتتاي سەگىز جىل بىرگە قىزمەت اتقاردىم.
وسى سەگىز جىلدا ساپاعاڭنىڭ ماكەت سىزۋدان باسقا سەگىز قىرى ەستە قالىپتى. الدىمەن ول – شەبەر جۋرناليست. العاشقى ەڭبەك جولىن «لەنينشىل جاستا» (قازىرگى «جاس الاش») ايگىلى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ تالىمىمەن باستاعان. سوناۋ 1978 جىلدان بەرى قالامى ەش مۇقالماعان س.پارمانقۇلوۆ دۇنيە تىرشىلىگى جايىنداعى فيلوسوفيالىق ويلارى ارقىلى ويماقتاي وقيعانىڭ سان قاتپارىنا ءالى دە جەتەلەپ كەلەدى. تەك جازۋدى عانا ەمەس, سىزۋدى دا قاتار الىپ ءجۇرىپ, سەكرەتارياتتىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىققان كەزدەرى دە از ەمەس, ارينە. قالامگەر رەتىندە «جىلاندار كوشى» جيناعىن جارىققا شىعارىپ, وقىرماننىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ارتىنشا قازاقستان جاستار وداعىنىڭ سىيلىعىن يەلەندى. «جۇمباق سارقىراما» اتتى ەسسەلەر جيناعى دا ساپارباي اعا دۇنيەتانىمىنىڭ كەڭدىگىنەن حابار بەرەدى.
ول كىسى كورەگەن باسشى بولا ءبىلدى. ۇجىمدى ۇيىتىپ, بىلگەنىن ۇيرەتتى. ساپاعاڭنىڭ توڭىرەگىنەن ءامىرحان بالقىبەك, ايگۇل احانبايقىزى, قالماحانبەت مۇقامەتقالي, ەسەي جەڭىس ۇلى سەكىلدى قازاق جۋرناليستيكاسىندا وزىندىك قولتاڭبالارى بار ازاماتتار تابىلدى. توقتارالى تاڭجارىق, نۇرلان جۇماحان باستاعان جاستاردىڭ دا ءبىراز لەگى جۋرناليستيكادا باعىندىرعان بيىگىن ساپاعاڭمەن ساباقتاستىرادى. ماكەت مەكتەبىنىڭ ۇستازى رەتىندە ودان ءتالىم العان باقىت ويسا, ايدىن قابا سەكىلدى جازۋمەن قاتار سىزۋدى مەڭگەرگەن ءبىر توپ وكىل بۇگىندە بەلدى باسىلىمداردىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىر.
كىشىگە اعا, ۇلكەنگە ءىنى بولىپ كەلەدى. كرەاتيۆتى ويلاي ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا ءبىراز ۋاقىت «الماتى جارناماسىنا» دا باسشىلىق جاسادى.
ساپاعاڭنىڭ زەرتتەۋشىلىك, ەتنوگرافتىق قىرىن جازۋلارىنان دا, ومىردەگى ۇستانىمىنان دا بايقاۋعا بولادى. تاس كورسە تاڭىرقاي قاراپ, جول كورسە جاعالاي ءجۇرىپ, قازاقتىڭ جازيرالى ساحاراسىنىڭ بار تۇكپىرىن ارالاپ شىقتى دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز شىعار. قارت قاراتاۋدىڭ قويناۋىنداعى نەبىر تىلسىمدى, التايدىڭ اڭىزعا تولى ايماعىن, جايىقتىڭ جاعاسىنداعى ءجادىگەرلەردى... قالامنىڭ ۇشىمەن سويلەتتى.
جالعىز ساپارلاعاندى جانى ءسۇيمەيدى. سونىڭ ارقاسىندا اعاعا ەرىپ, مەركىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى تيان-شان سىلەمدەرىنىڭ بىرىندە اجداھا مەكەندەيتىن ايگىلى كوككولدى تاماشالادىم. قاراتاۋدىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىن شارلاپ, «كەلىنشەكتاۋ» مەن «جىلاعان اتانىڭ جۇمباق سارقىراماسىن» كوردىم. ارال تەڭىزىنىڭ تابانىن باسىپ, قازىعۇرتتاعى «اتا تاس پەن انا تاسقا» ءسۇيكەنىپ, نە كەرەك, وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەن دە ءبىر كىتاپقا ازىق بولارلىق ماعلۇمات جيناپ ءۇلگەردىم. قاعازعا تۇسپەگەن ءتۇرلى اڭىز-اڭگىمەنى دە ءوز اۋزىنان ەستىپ, بولاشاقتا بىرگە ساياحاتتاۋعا ۋاعدالاسقانىمىز دا بار.
بۇگىن ساپاعاڭ الپىستا. الپىس دەگەن – تال ءتۇس.
اسقار بەكوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
جاراتىلىستىڭ قانشا قاتپارلى سىرى بولسا دا ادامزات ونىڭ شەشىمى مەن جاۋابىن تاۋىپ, ۋاقىت شەكسىزدىگىنىڭ شەڭبەرىندە قالدىرماۋعا تىرىسقان. دەسە دە مىڭ ءبىر عالامنىڭ ادام قيالى جەتپەيتىن پۇشپاعى مەن تاراۋ-تاراۋ جۇمباعى جەتەرلىك. ءومىر فيلوسوفياسىنىڭ جىگىن تارقاتۋدا اريستوتەل مەن سوكراتتىڭ كەسەك ويلارى, ادامزاتتىڭ پايدا بولۋىنداعى ءدارۆيننىڭ دەربەس ءىلىمى, جەردىڭ شار تارىزدەس ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن ماگەللاننىڭ ساپارى, بۇدان باسقا دا ادامزات ورەسىنىڭ بيىگىندە اشىلعان جەتىستىكتەرى وركەنيەتتىڭ توقتاماي ىلگەرىلەۋىنە جول اشىپ كەلەدى.
الەم – سىرعا تولى, ءتۇبى تەرەڭ ساندىق. بۇگىنگە دەيىنگى اشىلعان سان مىڭ جاڭالىق – بالكىم سىر ساندىعىمىزدىڭ بەل ورتاسىنا دا جەتپەگەن جۇمباق بولار. اعاش جاشىكتىڭ تۇبىنە ءتۇسۋ ماقسات ەمەس, بىراق وندا قالعان سىردى اشۋعا ءبارىنىڭ-اق تالاسى بار. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى تاۋ مەن تاستىڭ سىرىنا ءۇڭىلىپ, اڭىز-ءاپسانالاردىڭ ماڭىزىنا ءمان بەرگەن, ءبىر بۋىننىڭ ۇستازى ساپارباي اعا پارمانقۇلوۆ دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق.
بۇگىندە «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتىپ ءجۇرگەن اعامىزدىڭ ءار جازعان-سىزعانىن اسىعا كۇتەتىن ءوز وقىرمانى بار. زەردەلى زەرتتەۋلەرى مەن تانىمدىق وچەركتەرى, سول قۇندى دۇنيەلەرىن بەزەندىرىپ بەرۋ ءستيلى ساپارباي نۇرپەيىس ۇلىنىڭ جۋرناليستيكاداعى باي تاجىريبەسىنىڭ جەمىسى, جەتىستىگى دەپ بىلەمىز.
ستۋدەنتتىك شاقتىڭ سوڭعى كۋرسىن جۇمىسپەن ساباقتاستىرىپ جۇرگەن كەزىمىز. الماتىنىڭ «كوك بازارى» تۇسىندا جۋرناليستەر قالاشىعىن ەسكە سالاتىن قالداياقوۆ پەن دوستىق كوشەلەرىنىڭ اراسىندا قىم-قۋىت تىرشىلىگى بار «ءداۋىر» اتتى باسپاحانا مەن كەڭسە ورنالاسقان. رەسپۋبليكانىڭ ءبىراز باسىلىمىنىڭ رەداكتسياسى سوندا. ءبىز دە سول قايناعان قازاننىڭ ورتاسىندا, كومپيۋتەرگە تەلمىرىپ, قالام مەن قاعازدى سەرىك ەتىپ, ەڭبەككە ارالاسا باستاعان ەدىك. سەكرەتارياتتىڭ اۋىر جۇمىسىن كوتەرە الماي, كەيدە جۋرناليستيكادان بەزىپ كەتكىمىز كەلەتىن. سوندا اعالارىمىز ونشاقتى جىل بۇرىن عانا قورعاسىنمەن جۇمىس ىستەپ, بۇدان دا قيىن كۇندەردىڭ بولعانىن ايتىپ جاتاتىن. ماكەتتى قولمەن سىزىپ, سۋرەتتى قالاممەن رەتۋشتەپ, ءماتىندى لينوتيپكە قاتەسىز تەرگىزۋ دە اسقان ەپتىلىكتى قاجەت ەتەتىنىن كولدەنەڭ تارتاتىن. «مۇندايدىڭ شەبەرى ساپارباي بولاتىن», دەپ ومىرزاق مۇقاي اعامىز تاڭداي قاعۋشى ەدى. كومپيۋتەردەگى سان مىڭ دايىن ءشريفتى دۇرىس تاڭداي الماي اۋرەگە ءتۇسىپ جاتساق نەمەسە سۋرەتتەردى جۇيەسىز ورنالاستىرىپ قويساق, ومىرزاق اعا بىردەن «سەندەردى ساپاربايدىڭ ۇستاحاناسىنان ءبىر جونىپ الۋ كەرەك» دەپ كەيىپ وتىراتىن. نامىستى قامشىلاپ, ساپارباي اعانىڭ اتىن قايتا-قايتا ايتقىزباي, اعالارىمىزدى ۇياتقا قالدىرمايىق دەپ بەت قاتتاۋدى مەڭگەرىپ, ديزاينعا دەن قويىپ, ۇيرەنىپ الۋعا تالپىندىق.
وسىلاي «اق جول قازاقستان» گازەتىنىڭ سەكرەتارياتىندا جىلعا جەتپەي جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنىمدە, «دالا مەن قالا» گازەتىنە باس رەداكتور بولىپ جاڭادان تاعايىندالعان س.پارمانقۇلوۆتان جاۋاپتى حاتشىلىققا ۇسىنىس ءتۇستى. اعالاردىڭ ايتقانى قابىل بولدى ما, الدە تالپىنىسىم ەلەندى مە, ايتەۋىر, ماعان گازەت ماكەتىنىڭ شەبەرىمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋ باقىتى بۇيىردى. ءالى دە ستۋدەنت ەكەنىمە نازار اۋدارماي, جاۋاپتى تىرلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاتقانىن ۇلكەن سەنىمگە بالاپ, ساپارباي نۇرپەيىس ۇلىنىڭ جانىنان تابىلىپ, اتتاي سەگىز جىل بىرگە قىزمەت اتقاردىم.
وسى سەگىز جىلدا ساپاعاڭنىڭ ماكەت سىزۋدان باسقا سەگىز قىرى ەستە قالىپتى. الدىمەن ول – شەبەر جۋرناليست. العاشقى ەڭبەك جولىن «لەنينشىل جاستا» (قازىرگى «جاس الاش») ايگىلى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ تالىمىمەن باستاعان. سوناۋ 1978 جىلدان بەرى قالامى ەش مۇقالماعان س.پارمانقۇلوۆ دۇنيە تىرشىلىگى جايىنداعى فيلوسوفيالىق ويلارى ارقىلى ويماقتاي وقيعانىڭ سان قاتپارىنا ءالى دە جەتەلەپ كەلەدى. تەك جازۋدى عانا ەمەس, سىزۋدى دا قاتار الىپ ءجۇرىپ, سەكرەتارياتتىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىققان كەزدەرى دە از ەمەس, ارينە. قالامگەر رەتىندە «جىلاندار كوشى» جيناعىن جارىققا شىعارىپ, وقىرماننىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ارتىنشا قازاقستان جاستار وداعىنىڭ سىيلىعىن يەلەندى. «جۇمباق سارقىراما» اتتى ەسسەلەر جيناعى دا ساپارباي اعا دۇنيەتانىمىنىڭ كەڭدىگىنەن حابار بەرەدى.
ول كىسى كورەگەن باسشى بولا ءبىلدى. ۇجىمدى ۇيىتىپ, بىلگەنىن ۇيرەتتى. ساپاعاڭنىڭ توڭىرەگىنەن ءامىرحان بالقىبەك, ايگۇل احانبايقىزى, قالماحانبەت مۇقامەتقالي, ەسەي جەڭىس ۇلى سەكىلدى قازاق جۋرناليستيكاسىندا وزىندىك قولتاڭبالارى بار ازاماتتار تابىلدى. توقتارالى تاڭجارىق, نۇرلان جۇماحان باستاعان جاستاردىڭ دا ءبىراز لەگى جۋرناليستيكادا باعىندىرعان بيىگىن ساپاعاڭمەن ساباقتاستىرادى. ماكەت مەكتەبىنىڭ ۇستازى رەتىندە ودان ءتالىم العان باقىت ويسا, ايدىن قابا سەكىلدى جازۋمەن قاتار سىزۋدى مەڭگەرگەن ءبىر توپ وكىل بۇگىندە بەلدى باسىلىمداردىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىر.
كىشىگە اعا, ۇلكەنگە ءىنى بولىپ كەلەدى. كرەاتيۆتى ويلاي ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا ءبىراز ۋاقىت «الماتى جارناماسىنا» دا باسشىلىق جاسادى.
ساپاعاڭنىڭ زەرتتەۋشىلىك, ەتنوگرافتىق قىرىن جازۋلارىنان دا, ومىردەگى ۇستانىمىنان دا بايقاۋعا بولادى. تاس كورسە تاڭىرقاي قاراپ, جول كورسە جاعالاي ءجۇرىپ, قازاقتىڭ جازيرالى ساحاراسىنىڭ بار تۇكپىرىن ارالاپ شىقتى دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز شىعار. قارت قاراتاۋدىڭ قويناۋىنداعى نەبىر تىلسىمدى, التايدىڭ اڭىزعا تولى ايماعىن, جايىقتىڭ جاعاسىنداعى ءجادىگەرلەردى... قالامنىڭ ۇشىمەن سويلەتتى.
جالعىز ساپارلاعاندى جانى ءسۇيمەيدى. سونىڭ ارقاسىندا اعاعا ەرىپ, مەركىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى تيان-شان سىلەمدەرىنىڭ بىرىندە اجداھا مەكەندەيتىن ايگىلى كوككولدى تاماشالادىم. قاراتاۋدىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىن شارلاپ, «كەلىنشەكتاۋ» مەن «جىلاعان اتانىڭ جۇمباق سارقىراماسىن» كوردىم. ارال تەڭىزىنىڭ تابانىن باسىپ, قازىعۇرتتاعى «اتا تاس پەن انا تاسقا» ءسۇيكەنىپ, نە كەرەك, وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەن دە ءبىر كىتاپقا ازىق بولارلىق ماعلۇمات جيناپ ءۇلگەردىم. قاعازعا تۇسپەگەن ءتۇرلى اڭىز-اڭگىمەنى دە ءوز اۋزىنان ەستىپ, بولاشاقتا بىرگە ساياحاتتاۋعا ۋاعدالاسقانىمىز دا بار.
بۇگىن ساپاعاڭ الپىستا. الپىس دەگەن – تال ءتۇس.
اسقار بەكوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا ءتۇرلى سالا قىزمەتكەرلەرى بىرلەسىپ اعاش وتىرعىزدى
«تازا قازاقستان» • كەشە
«تازا قازاقستان»: كەلەشەك مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى سەنبىلىككە قاتىستى
«تازا قازاقستان» • كەشە
پرەزيدەنت كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ قورىنىڭ كەڭسەسىن ارالاپ كوردى
پرەزيدەنت • كەشە
توقاەۆ «تازا قازاقستان» جوباسىن جاڭا يدەولوگيانىڭ وزەگى دەپ اتادى
«تازا قازاقستان» • كەشە
