سۋسىز جەردە كوكونىس وسىرگەن...

باياناۋىلدا كوكونىس ەگىپ, كادىمگى كارتوپ ءوسىرىپ, باۋ-باقشا قىزىعىن كورگەندەر وتە سيرەك. ورمان, تاۋى, كولدەرى جەتەرلىك, تابيعاتى كوركەم جەر دەگەنىمىزبەن دە, مۇندا اعىپ جاتقان وزەن, سۋ تولى ارىقتار دا كەزدەسە قويمايدى. ال اۋدان ورتالىعىنداعى كوكونىس ءوسى­رۋدى جاقسى كورەتىن ورىس, ۋكرايندارىڭىز سۋ جوعىنا قاراي ما, قۇدىقتان تاسىسا دا باۋ-باقشاسىن جايناتىپ قوياتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. وسى جولعى جولساپارىمىز بارىسىندا جول ءتۇسىپ شالعايداعى بىرلىك اۋىلىنا بارعان ەدىك. بۇكىل ءبىر اۋىل, باۋ-باقشا وسىرگەن قايدا, وزدەرى كبم قۇرىلعىسىنان, ءۇي جانىنداعى قۇدىقتارىنان سۋ ءىشىپ, كۇن كورىپ وتىر. بىراق مەكتەپ جانىنداعى جىلىجايدىڭ قيارلارى ءوسىپ, قىزاناقتارى قىزارىپ كەلەدى. اۋىلدارىڭىزدا قيار, قىزاناق وسەتىن بولىپتى عوي دەپ ازىلدەپ, اۋىز ءتيىپ جاتىرمىز. كەزىندە وسى اۋىلدا تۇرعان ورىستار جىلىجاي تۇرعىزىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىن قىسى-جازى قيار, قىزاناققا تويدىرعان سياقتى. تالاي جىلدار بويى ىسكە قوسىلماي ەسىگى جابىق تۇرعان جىلىجايدى بىلتىر گريگوري لۋپانچۋك دەگەن اۋىل تۇرعىنى ىسكە قوسسا كەرەك. ءوزى دە وسى بىرلىك مەكتەبىندە وقىپتى. ءبىر جىلدارى قازىر بوس جاتقان اۋىل جانىنداعى القاپتا ەڭبەك ەتىپ, تراكتوردا, كومبايندا جۇمىس ىستەپتى. – مەكتەپكە وتكەن جىلى اۋلا سىپىرۋشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم. كوزىم بىردەن بوس قالعان جىلىجايعا ءتۇستى. بۇرىن قىس كەزىندە دە جۇمىس جاساعان, قازىر سۋ كەلە­تىن قۇرىلعىلارى, جىلىتقىشتارى ىستەن شىققانىمەن, ءبارى ساقتالىپ قالىپتى. ەسىگىن اشىپ, ءىشىن تازالاپ, جوندەپ, قيار, قىزا­ناق ەكتىم, جاز بويى سۋارىپ, كۇتىپ-باپتاپ, بىلتىر دا جاقسى ءونىم الدىق. مەك­تەپ باسشىلىعى جىلىجايدى جوندەۋدەن وتكىزدى. اينەكتەرى سالىندى. مەنىمەن بىرگە انۋاربەك قۇدايبەرگەنوۆ, تىلەۋلەس ماجيتوۆ, مادەنيەت ساتىبالدين جانە باس­قالار جۇمىس جاسايدى. قۇدىقتان سۋارۋ ءۇشىن مەكتەپ بيۋدجەتىنەن سۋاراتىن ناسوس, شلانگ ساتىپ الىندى, – دەيدى گ.لۋپانچۋك. «قالاۋىن تاپسا, قار جانار» دەگەن وسى. ءبىز دە قىزىقتاپ, شاعىن جىلىجايدىڭ ءىشىن ارالاپ شىقتىق. قوس قاتارعا ەگىلگەن قيارلار جاقسى ءونىم بەرىپ تۇر, قىزاناقتار ءار-ءار جەردەن كورىنىپ, ەندى-ەندى قىزارا باستاپتى. جاڭا وقۋ جىلىندا مەكتەپ اسحاناسى اۋىل بالالارى ءۇشىن قيار, قىزاناققا تولى بولارى ءسوزسىز. بۇل مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن دە پايدالى, ەڭبەكسۇيگىشتىككە, تابيعاتتى كۇتىپ-باپتاۋعا, كوكونىس وسىرۋگە دەگەن قى­زىعۋشىلىققا تاربيەلەيدى. بيولوگيا ءپانىن جاقسى كورەتىندەر ءۇشىن دە تاپتىر­ماس تاجىريبە الاڭى دەۋگە بولادى. ۇشىنشىدەن, باياناۋىلدىڭ باسقا مەكتەپتەرى ۇلگى الار­لىقتاي دۇنيە. مىنە, گ.لۋپانچۋكتىڭ ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا شاعىن جىلىجايدان بيىل دا 120 كەلىگە تارتا قيار, 70-80 كەلى قىزاناق جينالماقشى. «مەكتەپ باعبانى» اتانعان اعايلارى الداعى ۋاقىتتا ءسابىز, قىزىلشا ءوسىرۋدى قولعا الماقشى ەكەن. وسى جىگىتتىڭ جەكە باستاماسىمەن قولعا الىنعان ىسكە جانا­شارلىق قاجەت. جىلىجاي ءالى دە ىشكى-سىرتقى جوندەۋلەردى قاجەت ەتىپ تۇر. جاقسى ءىس باستاعان جىگىتكە ەندى اۋداندىق اكىمدىك, اۋىل اكىمدىگى نازار اۋدارىپ, ىقىلاستى قول­داۋ كورسەتسە, جۇمىس ورنى دەگەنىمىز وسى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار وبلىسى, باياناۋىل اۋدانى