تەرروريزمگە قارسى زاڭ جوباسى تالقىلاندى

كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلداردى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. وسىنداي زاڭنىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى ەلباسى ن.نازارباەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ايتىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن ەدى. بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعان پروبلەماعا ارنالعان سول زاڭ جوباسى قىسقا مەرزىمدە ازىرلەنىپ, ەندى ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا اياق باستى. تۇساۋكەسەر ءراسىمىن اشقان حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءماۋ­لەن اشىمباەۆ زاڭ جوباسىن ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتى باسقا دا ءتيىستى ورگان­دارمەن بىرلەسىپ دايىنداعانىن ايتا كەلىپ, بايانداما جاساۋ ءۇشىن العاش­قى ءسوزدى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءتور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات قول­قا­باەۆقا بەردى. ول زاڭ جوباسىنىڭ قان­شا زاڭنامالىق اكتىلەرگە قانداي وزگە­رىستەر ەنگىزەتىنىنە قىسقاشا توقتالدى. جوبا بويىنشا بارلىعى 5 كودەكس پەن 19 زاڭعا تولىق­تىرۋلار قوسىلاتىن بولىپتى. ماسەلەن, قىلمىستىق كودەكسكە تەرروريستىك قىلمىس ءۇشىن جازالاۋ قاتاڭداتىلادى. سونىڭ ىشىندە ەكسترەميزم مەن تەرروريزم قىلمىسى ءۇشىن سوتتالعانداردىڭ بار­لىق مۇلكى مىندەتتى تۇردە ءتار­كىلەنەدى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇ­زۋشىلىق كودەكسىنە دە ءبىر­نەشە قاتاڭداتىلعان نورمالار ەنگىزىلگەن. اسىرەسە, قارۋ-جاراق اينالىمى مەن كوشى-قون سالاسىنداعى ىستەر قاتاڭ باقىلاۋعا الىنباق ەكەن. ماسەلەن, ءۇي يەسى تىركەلمەگەن ازاماتتاردى پاتەرگە جىبەرگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جازاعا تارتىلاتىن كورىنەدى. بۇل ءۇي قوجايىندارىن پاتەرشىلەر الۋدان جاپپاي ساقتاندىراتىن نورما بولماق. ودان ءارى م.قولقاباەۆ قارۋ-جاراق ساۋدالاۋ بيزنەسىمەن اينالىسۋشىلارعا جاسالاتىن شەكتەۋلەر تۋرالى باياندادى. دۇكەندەردى قاي جەردە اشۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەتىن بولىپتى, سونداي-اق, وقتاۋلى مىلتىقتى ساتۋعا بولمايدى ەكەن. ويتكەنى, بىزدە سونداي جاعدايلار دا ورىن الىپتى. ونىڭ مىسالىنا قولقاباەۆ اقتوبەدەگى قاندى وقيعانى كەل­تىر­دى. وندا دۇكەنشىنىڭ ءوزى مىل­تىقتى وقتاپ بەرىپتى... بىراق مۇن­داي ءتارتىپتى زاڭعا ەنگىز­بەي-اق, دۇكەنشىنىڭ نۇس­قاۋ­­لىعىندا ەسكەرسە دە بولا­دى ەمەس پە؟ جەكەمەنشىك كۇزەت ۇيىم­دارىنا قويىلاتىن تالاپتار دا ايرىقشا قاتاڭداتىلاتىن كو­رىنەدى. اسىرەسە, قاراۋىندا قارۋ-جاراق بولاتىن نىسان­­داردىڭ كۇزەتىنە جالدا­نا­تىن جەكەمەنشىك كۇزەت ۇيىم­دارىنا دەگەن تالاپ كۇ­شەيەدى ەكەن. سونىڭ ىشىندە جە­كەمەن­­شىك كۇزەت ۇيىمدارىنا الۋعا بولمايتىن ادامدار ناق­­تى­­لا­نىپتى. وسى نورمانى ءوزى­نىڭ بايانداماسىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنبا­سارى را­شيد جاقىپوۆ تولىق­تىرىپ, كۇزەتكە ءبىر جىلعا جەتپەگەن مەزگىلدە اكىمشى­لىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق­قا تار­تىلعان ادام­دار­دىڭ الىن­بايتىنىن ايتتى. كەيبىرەۋ­لەر كوشەگە تە­مە­كىنىڭ تۇقى­لىن لاقتىرعانى ءۇشىن دە اكىم­شىلىك جازاعا تارتىلىپ جاتادى. سون­دايلار ەندى كۇ­زەتكە ءبىر جىل بويى جارامايتىن بولعانى ما؟ تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە ونىڭ قان­داي قاتىسى بار دەگەن ويعا قالدىق. سونداي-اق, «تۋريستىك قىز­مەت تۋرالى» زاڭعا ءدىني تۋريزم ماسەلەسى بويىنشا جاڭا نورمالار ەنگىزىلەتىندىگى ايتىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا دا كەيبىر تىيىم شارالارى ەنگىزىلەتىن بولىپتى. ماسەلەن, قىزمەت كورسەتۋشى كەلگەن جەرىنە نەمەسە تۇراقتى تۇراتىن جەرىنە تىركەلمەگەن ازاماتتارعا كەيبىر قۇجاتتاردى بەرمەيدى ەكەن. م.قولقاباەۆتىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا, تىركەلىمگە دەگەن تالاپ باياعى كەڭەس زامانىنان دا اسىپ كەتكەن سياقتى. ءتىپتى, ۋاقىتشا توقتاعان جەرگە دە تىركەلۋ مىندەتتەلەدى ەكەن... جوعارىدا ايتقانىمىزداي, زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىم­شا باياندامانى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى راشيد جاقىپوۆ جاساپ, كوپ­تەگەن نورماعا مولىراق ءتۇ­سىنىك بەردى. سونىڭ ءىشىن­دە, ول دا قارۋ-جاراق ساتۋ ماسە­لەسىنە كوپ توقتالدى. بۇرىن مىلتىعى بولىپ, الايدا, ونى ساقتاۋدا اكىمشىلىك-قۇقىقتىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامدارعا قارۋ تەك ونى ساقتاۋدىڭ ءتار­تىبىن بىلەتىندىگى جونىندە ءبى­لىمىن تەكسەرتكەننەن كەيىن عانا بەرىلەتىن بولىپتى. ءبىلىمىن تەكسەرتپەسە, مىلتىعى تارتىپ الىنادى ەكەن... جالپى, زاڭ جوباسىندا شيكى تۇستار بار ەكەنى انىق بايقالدى. مۇنى تۇساۋكەسەرگە قاتىسقان ادامدار ايتتى. ماسەلەن, تالقىلاۋعا قا­تىسقان ساياساتتانۋشى دو­سىم ساتپاەۆ زاڭ جوباسىندا اكىمدىكتەردىڭ جانىنان قۇ­رىلعان تەرروريزمگە قارسى كوميسسيالاردىڭ مىندەتتەرى تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, ول زاڭ جوباسىنىڭ 149-بابىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە تەرروريزمگە قارسى ارەكەتتەردى جاساماعانى نەمەسە جەتكىلىكتى دارەجەدە جاساماعانى ءۇشىن ايىپپۇلدار سالىناتىندىعى تۋرالى ايتىلعانىن كورسەتە وتىرىپ, بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە قوسىمشا قىسىم بولاتىنىن ەسكەرتتى. تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس دەگەن جەلەۋ­مەن تاعى دا قوسىمشا تەكسەرۋلەر جاسالىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرەتىن فاكتورلاردىڭ ءبارى وسى جەردە تۋاتىن سياقتى, دەدى ول. زاڭ جوباسىن جاساۋشى­لار جوق ولاي ەمەس, تەك تەررو­ريستىك جانە ەكسترەميستىك ءىس­تەرگە ىڭعايى بار شوب-تار عانا تەكسەرىلەدى دەگەنىمەن, د.ساتپاەۆتىڭ ايتقان قاۋپى ورىندى سەكىلدى كورىندى. ونى زاڭدى جەتىلدىرۋشى دەپۋتاتتار دا ەسكەرەر دەگەن ءۇمىت بار. جالپى, زاڭدى ازىرلەۋ­شى­لەرگە كوپتەگەن سۇراق قويىلدى. ءماجىلىستىڭ قورجى­­نىنا تۇسكەن زاڭ جوباسى­­نىڭ تۇساۋكەسەرىندە وسىنشا­­لىقتى بەلسەندىلىك بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەدى. تۇساۋكە­سەرگە دەپۋتاتتاردان بولەك, قازاقستاندا تىركەلگەن بارلىق ساياسي پارتيا مەن قوعامدىق بىرلەستىك, ۇەۇ, ءدىني كونفەسسيالار, ساراپشىلار مەن باق وكىلدەرى بەلسەنە قاتىستى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»