قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان G20-نىڭ («ۇلكەن جيىرمالىق») 11-ءشى ءسامميتىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى بيىك مىنبەردەن ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورامدى ويلارى مەن ۇتىمدى ۇسىنىستارى تۋرالى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حانكەلدى ءابجانوۆ اڭگىمەلەيدى.
– حانكەلدى ماحمۇت ۇلى, اۋەلى الەۋەتى دە, ماڭىزى دا زور G20 سامميتىن جۇرگىزۋشى قىتاي مەملەكەتىنىڭ جيىنعا تىكەلەي نۇرسۇلتان نازارباەۆتى شاقىرۋىنىڭ تاريحي سەبەبىنە توقتالساڭىز.
– ەلباسىنىڭ قىتاي جاعىنان ۇلكەن سامميتكە شاقىرىلۋى ەشقانداي دا كەزدەيسوقتىق ەمەس. ويتكەنى, 25 جىلدىڭ ىشىندەگى قازاقستاندا جاسالعان, جاسالىپ جاتقان رەفورمالار, ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋلەر, قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىككە بايلانىستى وتكىر باستامالارى الەمدىك دەڭگەيدە ءتۇسىنىستىكپەن قابىلدانعانىن كورسەتتى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, قىتاي مەن قازاقستان تاريحي كورشى ەلدەر جانە بۇگىنگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر. قىتاي جاعى مۇنى دا ەسكەرىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, قازىر ورتالىق ازياداعى كەشەگى پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىنەن سارالاپ قارار بولساق, جاس مەملەكەتتەر باسشىلارى ىشىندە ەڭ تاجىريبەلىسى دە, ەڭ بەدەلدىسى, ەڭ تانىمالى دا, ول, ءسوز جوق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ەلباسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى باستامالارى, ۇسىنىستارى, اتقارعان ىستەرىنىڭ يگى ناتيجەلەرى, قازاقستان رەفورمالارىنىڭ جاقسى قىرىنان تانىلۋى ءبارى-ءبارى – اينالىپ كەلگەندە ەلىمىزدىڭ باسشىسىن G20 سامميتىنە الىپ كەلدى.
– «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» كورشى ەلدە دۇركىرەپ وتكەن جيىنىن ساياسي تۇرعىدان ساراپتار بولساق, قازاقستانعا پايداسى قانداي بولماق؟
– ەڭ الدىمەن, الەمدىك ساياساتتا قازاقستاننىڭ سالماعىن ارتتىرماسا, كەم ەتپەيدى. سامميتتەگى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى الەم ەلدەرى باسشىلارىنىڭ الدىندا قازاقستان مەن ونىڭ باسشىسىنىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ەلىمىز تۋرالى بىلەرىن تەرەڭدەتتى دەپ ويلايمىن.
ءسوز جوق, قازاقستان دا الەم ەلدەرى سەكىلدى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستى باستان كەشىرۋ ۇستىندە. سونداي قيىندىقتارعا قاراماستان, ءتىپتى, كەيبىر سالالاردا ىلگەرىلەۋ, العا جىلجۋ بار. وسىنىڭ ءبارىن قانشاما جەردەن سالماقتاپ-سارالاعانمەن, الەمدىك داعدارىستىڭ قيىندىعىنان ءبىر عانا ەلدىڭ تاجىريبەسىمەن شىعۋعا بولمايدى. وسى ورايدا, قازاقستان ەندىگى جەردە ۇلگى رەتىندە الەمدىك تاجىريبەنى پايدالاناتىن بولادى. جيىندا ءسوز بولىپ, بيىك مىنبەردەن ايتىلعان ورامدى ويلار مەن ءىس-تاجىريبە قازاقستان تاراپىنان كۇردەلى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋگە سەپتەسىن بولارى داۋسىز.
– ءسال شەگىنىس جاساپ كورەيىكشى, كۇنى كەشە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى كەزىندە قىتايدان كوش-كەرۋەن ءدال سول زامانداعىداي كيىم ۇلگىسىمەن, اس مازىرىمەن, ءتىپتى, سول كەزدەگىدەي جاۋىنگەر-جاساعىمەن كەلدى. بۇل تاريحقا قۇرمەت پە, الدە تاريحي كورشى ەلگە قۇرمەت پە؟
– قازاقستان مەن قىتاي بايلانىسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. قىتايلاردىڭ ءۇيسىن مەملەكەتىمەن, قاڭلى مەملەكەتىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعانىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. قازاقستاندى بويلاي وتەتىن ۇلى جىبەك جولى ەۋروپا مەن ازيانى جالعاپ جاتقان التىن كوپىر سانالۋى دا تەكتەن-تەك ەمەس. مۇنىڭ ءبارىن قىتاي ەلى, قىتاي باسشىلىعى جاقسى بىلگەندىكتەن, تارازعا كەلىپ-كەتكەن كەرۋەننىڭ ساپار-بولمىسى تۋرا سول 550 جىل بۇرىنعىداي كورىنىس تاپتى. ءوز باسىم مەن مۇنى ەلگە قۇرمەت دەپ سانايمىن.
ءبىز ەكى مەملەكەت ءجۇرىپ وتكەن جولعا قاراساق تا, الداعى بولاشاعىمىزعا كوز تىكسەك تە, قىتاي سياقتى الىپ كورشىمىزبەن ارقاشاندا ىنتىماقتا, ەكونوميكالىق نەمەسە باسقا سالالاردا دا بولسىن, قارىم-قاتىناسىمىزدى ءۇستى-ۇستىنە تەرەڭدەتە بەرۋىمىز كەرەك. قىتايدان قول ءۇزىپ كەتۋگە نەمەسە ەسەپتەسۋگە بىزدە ەشقانداي دا سەبەپ جوق. قىتاي جاعى دا بىزگە وڭ قاباق تانىتىپ, جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋعا ىنتالى ەكەنىن اڭعارتۋدا. قىتاي – الىپ يمپەريا. الىپ يمپەريامەن قويان-قولتىق ارالاسقاننان ءبىز سياقتى جاس مەملەكەت ۇتپاسا, ۇتىلمايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان G20-نىڭ («ۇلكەن جيىرمالىق») 11-ءشى ءسامميتىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى بيىك مىنبەردەن ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورامدى ويلارى مەن ۇتىمدى ۇسىنىستارى تۋرالى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حانكەلدى ءابجانوۆ اڭگىمەلەيدى.
– حانكەلدى ماحمۇت ۇلى, اۋەلى الەۋەتى دە, ماڭىزى دا زور G20 سامميتىن جۇرگىزۋشى قىتاي مەملەكەتىنىڭ جيىنعا تىكەلەي نۇرسۇلتان نازارباەۆتى شاقىرۋىنىڭ تاريحي سەبەبىنە توقتالساڭىز.
– ەلباسىنىڭ قىتاي جاعىنان ۇلكەن سامميتكە شاقىرىلۋى ەشقانداي دا كەزدەيسوقتىق ەمەس. ويتكەنى, 25 جىلدىڭ ىشىندەگى قازاقستاندا جاسالعان, جاسالىپ جاتقان رەفورمالار, ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋلەر, قازاقستان باسشىسىنىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىككە بايلانىستى وتكىر باستامالارى الەمدىك دەڭگەيدە ءتۇسىنىستىكپەن قابىلدانعانىن كورسەتتى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, قىتاي مەن قازاقستان تاريحي كورشى ەلدەر جانە بۇگىنگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر. قىتاي جاعى مۇنى دا ەسكەرىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, قازىر ورتالىق ازياداعى كەشەگى پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىنەن سارالاپ قارار بولساق, جاس مەملەكەتتەر باسشىلارى ىشىندە ەڭ تاجىريبەلىسى دە, ەڭ بەدەلدىسى, ەڭ تانىمالى دا, ول, ءسوز جوق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ەلباسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى باستامالارى, ۇسىنىستارى, اتقارعان ىستەرىنىڭ يگى ناتيجەلەرى, قازاقستان رەفورمالارىنىڭ جاقسى قىرىنان تانىلۋى ءبارى-ءبارى – اينالىپ كەلگەندە ەلىمىزدىڭ باسشىسىن G20 سامميتىنە الىپ كەلدى.
– «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» كورشى ەلدە دۇركىرەپ وتكەن جيىنىن ساياسي تۇرعىدان ساراپتار بولساق, قازاقستانعا پايداسى قانداي بولماق؟
– ەڭ الدىمەن, الەمدىك ساياساتتا قازاقستاننىڭ سالماعىن ارتتىرماسا, كەم ەتپەيدى. سامميتتەگى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى الەم ەلدەرى باسشىلارىنىڭ الدىندا قازاقستان مەن ونىڭ باسشىسىنىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ەلىمىز تۋرالى بىلەرىن تەرەڭدەتتى دەپ ويلايمىن.
ءسوز جوق, قازاقستان دا الەم ەلدەرى سەكىلدى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستى باستان كەشىرۋ ۇستىندە. سونداي قيىندىقتارعا قاراماستان, ءتىپتى, كەيبىر سالالاردا ىلگەرىلەۋ, العا جىلجۋ بار. وسىنىڭ ءبارىن قانشاما جەردەن سالماقتاپ-سارالاعانمەن, الەمدىك داعدارىستىڭ قيىندىعىنان ءبىر عانا ەلدىڭ تاجىريبەسىمەن شىعۋعا بولمايدى. وسى ورايدا, قازاقستان ەندىگى جەردە ۇلگى رەتىندە الەمدىك تاجىريبەنى پايدالاناتىن بولادى. جيىندا ءسوز بولىپ, بيىك مىنبەردەن ايتىلعان ورامدى ويلار مەن ءىس-تاجىريبە قازاقستان تاراپىنان كۇردەلى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋگە سەپتەسىن بولارى داۋسىز.
– ءسال شەگىنىس جاساپ كورەيىكشى, كۇنى كەشە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى كەزىندە قىتايدان كوش-كەرۋەن ءدال سول زامانداعىداي كيىم ۇلگىسىمەن, اس مازىرىمەن, ءتىپتى, سول كەزدەگىدەي جاۋىنگەر-جاساعىمەن كەلدى. بۇل تاريحقا قۇرمەت پە, الدە تاريحي كورشى ەلگە قۇرمەت پە؟
– قازاقستان مەن قىتاي بايلانىسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. قىتايلاردىڭ ءۇيسىن مەملەكەتىمەن, قاڭلى مەملەكەتىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعانىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. قازاقستاندى بويلاي وتەتىن ۇلى جىبەك جولى ەۋروپا مەن ازيانى جالعاپ جاتقان التىن كوپىر سانالۋى دا تەكتەن-تەك ەمەس. مۇنىڭ ءبارىن قىتاي ەلى, قىتاي باسشىلىعى جاقسى بىلگەندىكتەن, تارازعا كەلىپ-كەتكەن كەرۋەننىڭ ساپار-بولمىسى تۋرا سول 550 جىل بۇرىنعىداي كورىنىس تاپتى. ءوز باسىم مەن مۇنى ەلگە قۇرمەت دەپ سانايمىن.
ءبىز ەكى مەملەكەت ءجۇرىپ وتكەن جولعا قاراساق تا, الداعى بولاشاعىمىزعا كوز تىكسەك تە, قىتاي سياقتى الىپ كورشىمىزبەن ارقاشاندا ىنتىماقتا, ەكونوميكالىق نەمەسە باسقا سالالاردا دا بولسىن, قارىم-قاتىناسىمىزدى ءۇستى-ۇستىنە تەرەڭدەتە بەرۋىمىز كەرەك. قىتايدان قول ءۇزىپ كەتۋگە نەمەسە ەسەپتەسۋگە بىزدە ەشقانداي دا سەبەپ جوق. قىتاي جاعى دا بىزگە وڭ قاباق تانىتىپ, جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋعا ىنتالى ەكەنىن اڭعارتۋدا. قىتاي – الىپ يمپەريا. الىپ يمپەريامەن قويان-قولتىق ارالاسقاننان ءبىز سياقتى جاس مەملەكەت ۇتپاسا, ۇتىلمايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا ءتۇرلى سالا قىزمەتكەرلەرى بىرلەسىپ اعاش وتىرعىزدى
«تازا قازاقستان» • كەشە
«تازا قازاقستان»: كەلەشەك مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى سەنبىلىككە قاتىستى
«تازا قازاقستان» • كەشە
پرەزيدەنت كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ قورىنىڭ كەڭسەسىن ارالاپ كوردى
پرەزيدەنت • كەشە
توقاەۆ «تازا قازاقستان» جوباسىن جاڭا يدەولوگيانىڭ وزەگى دەپ اتادى
«تازا قازاقستان» • كەشە
