استانالىق وبلىس بيىلعى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىندا ەكونوميكانىڭ بەس باعىتى بويىنشا رەسپۋبليكادا ۇزدىك كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. تابىس تاسقىنىن ەسەلەۋدە ءوڭىر ديقاندارىنىڭ دا ۇلەسى ەلەۋلى بولماق. ەگىن وراعىنىڭ قازىرگى بارىسى ەل قامباسىنا 5,5 ميلليون توننا قىزىل ءدان قۇيۋ جونىندەگى رەكوردتى مەجەنىڭ ورىندالاتىنىنا سەنىم قالىپتاستىرادى.
ءوڭىر باسشىسى سەرگەي كۋلاگين 2016 جىلدىڭ ەگىن وراعىن ۇيىمشىلدىقپەن, قىسقا مەرزىمدە, ساپالى اتقارىپ شىعۋدىڭ الدا تۇرعان مىندەتتەرىنە ارنالعان ءداستۇرلى سەمينار-كەڭەستى ەسىل اۋدانىنىڭ «زارەچنوە» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە وتكىزۋى شارۋاگەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ءار ساعاتى ساناۋلى جاۋاپتى ناۋقاندا بۇرىنعىشا, وبلىس ورتالىعىندا دۇرىلدەتىپ ءماجىلىس قۇرۋدىڭ قاجەتى دە جوق ەدى. سەمينار اياقتالىسىمەن وزات شارۋاشىلىقتىڭ كومبايندارى بىردەن استىقتى القاپقا شىعارىلۋى ديقاندار جۇزىندە نۇر ويناتقان. بۇل ەكپىن بارلىق اۋدانداردا ەسەلەنىپ جاتقانى دا قۋانىشتى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قادىرحان وتاروۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە, 8 قىركۇيەكتەگى اقپاردى قولعا الا وتىرىپ, 4 ميلليون 328,7 مىڭ گەكتار ءداندى داقىلدار القابىنىڭ 2,2 ميلليون گەكتارىنىڭ ءدانى جيناپ الىنعانىن ايتتى. بۇل بارلىق القاپتىڭ 52 پايىزىن قۇرايدى. ءار گەكتاردىڭ شىعىمدىلىعى ورتاشا ەسەپپەن 13 تسەنتنەردەن اينالۋدا. ياعني, بىلتىرعى كورسەتكىشتەن 5 تسەنتنەرگە جۋىق ارتىق. استىق قويمالارىنا 2,8 ميلليون توننا ىرىزدىق ءدانى جەتكىزىلدى.
كۇن ساناپ جۇمىس قارقىنى ءوسىپ, كۇندىك جوسپار اسىرا ورىندالا باستادى. قازىر تاۋلىگىنە 200 مىڭ گەكتاردىڭ استىعى باستىرىلۋدا. ەلەۆاتورلارعا 300 مىڭ توننا استىق وتكىزىلىپ, 88,3 مىڭ توننا تۇقىم قۇيىپ الىندى. اۋدانداردا كۇزگى دالا جۇمىستارىن ۋاقىتىندا, ساپالى جۇرگىزۋ ءۇشىن بارلىق شارالار قولدانىلۋدا.
وڭىردە كۇزگى وراققا تەحنيكالاردى دايىنداۋ جۇمىستارى دا ويداعىداي جۇرگىزىلگەنىن ايتۋىمىز كەرەك. بيىلعى ناۋقانعا 8445 استىق كومباينى جۇمىلدىرىلعان, ونىڭ 2658-ءى كەڭ الىمدىعى زاماناۋي شەتەلدىك تەحنيكا بولىپ وتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى دا ەگىستىككە شىعارىلعان. قولدا بار اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى مەن استىق ورىلاتىن القاپتىڭ كولەمىن ەسكەرەتىن بولساق, ءبىر كومباينعا ناۋقاندىق جۇكتەمە 512,6 گەكتاردان كەلەدى. ەگەر اۋا رايى توسىن مىنەز تانىتپاي, جۇمىس دۇرىس ۇيىمداستىرىلىپ جاتسا, تاۋلىگىنە 170 مىڭ گەكتار القاپتاعى استىقتى ەڭسەرۋ ارقىلى ناۋقاندى 20 كۇننىڭ ىشىندە تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بار. ال, قازىرگى كورسەتكىش, جوعارىدا اتالعانداي, 200 مىڭ گەكتاردان كەلىپ تۇر.
قولدا بار جاتكانىڭ سانى 2629 بولسا, مۇنىڭ 100 پايىزى, جۇك كولىگىنىڭ 99 جانە تراكتور تىركەمەسىنىڭ 99 پايىزى جۇمىسقا قوسىلعان. سونىمەن قاتار, وبلىس اۋماعىندا مەحانيكالاندىرىلعان قىرمان, اۆتو-جۇك تارازىلارى جانە استىق كەپتىرۋ ورىندارىنىڭ دا دايىندىعى تولىق تەكسەرىستەن وتكىزىلگەن.
شارۋاشىلىقتاردىڭ وزىق تەحنولوگيانى پايدالانۋعا ىنتاسىنىڭ ارتا ءتۇسۋى, الىمدىلىعى جوعارى شەتەلدىك تەحنيكالاردى قولدانۋ, ديقاندارعا جاسالعان تۇرمىستىق جاعدايلار, ەڭبەكاقىلىق ۇستەمە سياقتى شارالاردىڭ بارلىعى ەگىن جيناۋدى نەعۇرلىم قىسقا مەرزىمدە ءارى شىعىنسىز وتكىزۋگە يگى ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. وسى رەتتە, وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىق كەشەندەرى ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە نازار بولىنگەنى كوڭىل وسىرەدى. بۇل باعىتتا سوڭعى جىلدارى وبلىس شارۋاشىلىقتارى كوكتەمگى جانە كۇزگى ناۋقاندىق جۇمىستارعا قاجەتتى 976 كومباين, 1034 تراكتور جانە 282 تۇقىم سەبۋ كەشەنىن ساتىپ العانىن العا تارتۋعا بولادى. ال, بيىلعى جىلدىڭ 8 ايىندا عانا وسىنداي 151 كومباين, 148 تراكتور قاتارعا قوسىلدى.
مەملەكەتتىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىلۋدە. كۇزگى ەگىن وراعىن ويداعىداي وتكىزۋ ءۇشىن 77 مىڭ توننا كولەمىندە ديزەل وتىنى, 4,1 مىڭ توننا ديزەل مايى جانە 7,4 مىڭ توننا بەنزين قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا قاجەتتى جانار-جاعارمايدان 61 مىڭ توننا كولەمىندە ديزەل وتىنى دايىندالسا, ديزەل مايى مەن بەنزين وتىنى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن.
ەگىن وراعى كەزىندەگى ەڭ باستى ماسەلە, استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ دايىندىعى ەكەندىگى بەلگىلى. وسى ورايدا, بيىلعى ناۋقانعا ليتسەنزياسى بار 62 استىق ساقتاۋ كاسىپورنى قاتىساتىن بولادى. بۇل كاسىپورىنداردا 3,9 ميلليون توننا استىق ساقتاۋعا مۇمكىندىك بار. وعان قوسا, اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ وزىندە 1,9 ميلليون توننا كولەمىندە استىق قابىلدايتىن قويمالار قاراستىرىلعان. وسىدان-اق الىنعان استىقتىڭ دالادا قالمايتىنىن بايقاۋعا بولادى. سونداي-اق, وڭىردە ەلەۆاتورلار مەن استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ سىيىمدىلىعىن ۇلعايتۋ نەمەسە جاڭادان سالۋ سياقتى جۇمىستار دا ۇدايى نازاردا ۇستالۋدا.
ءبىز ماڭىزدى ناۋقاننىڭ العاشقى كۇندەرىندە استىقتى القاپتاردا بولىپ, ونىڭ باسى قاسىندا جۇرگەن ازاماتتارمەن جۇمىس بارىسى جونىندە پىكىرلەسكەن بولاتىنبىز. ولاردىڭ ءسوز ەكپىنىندە قىزىل قىرماننىڭ تولىمدى بولاتىندىعى اڭعارىلىپ تۇردى:
ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى اسىلبەك يسماعامبەتوۆ:
– بيىل اۋدان بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ جالپى كولەمى 301 مىڭ گەكتاردى قۇراسا, ونىڭ 278 مىڭى ءداندى جانە ءداندى بۇرشاق داقىلدارىنا تيەسىلى. سونىمەن قاتار, 12,4 مىڭ گەكتار مايلى داقىلدار, 10 مىڭ گەكتار مال ازىعى, 800 گەكتار كارتوپ جانە كوكونىس ءوسىرۋ دە قولعا الىندى. اعىمداعى جىلى جاۋىن-شاشىننىڭ كوپ بولۋى اۋدانداعى ەگىستىك القاپتاردا فيتوسانيتارلىق جاعدايدى كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. اسىرەسە, ارامشوپتەرمەن بىرگە اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى كەسەلىمەن جانە زيانكەستەرمەن كۇرەسكە زور كوڭىل ءبولىندى. بۇل بىزگە وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, جاقسى ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وسى ماقساتتا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا «ەسىل» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق ارقىلى 68 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان ءسىڭىرۋ ءۇشىن 408 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. وعان قوسا, سوڭعى 3 جىل ىشىندە اۋدانداعى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى 58 كومباين, 12 جاتكا, 38 جۇك كولىگى جانە 72 تراكتور ساتىپ الدى. جانار-جاعارماي ماسەلەسى دە وڭ شەشىلۋدە.
ءۋاليحان ءارىپوۆ, ەسىل اۋدانىنداعى «زارەچنوە» جشس ديرەكتورى:
– جاڭبىرلى جىلدا بارلىعى 32 مىڭ گەكتار ەگىستىك القابىمىزدا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن قازىرگى زامانعى وزىق تەحنولوگيا بويىنشا جۇرگىزۋگە تۋرا كەلدى. بۇل وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, اۋداننىڭ باسقا شارۋاشىلىقتارىمەن سالىستىرعاندا, جوعارى ءونىم جيناۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. جالپى, ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتا ەگىنشىلىكپەن بىرگە مال شارۋاشىلىعى دا قارقىندى دامىعان. سوندىقتان, جۇمىستارىمىزدى كەشەندى جۇرگىزەتىنىمىز بەلگىلى.
امانكەلدى كامەلينوۆ, بۇلاندى اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى:
– اۋدان شارۋاشىلىقتارى 6 قىركۇيەككە دەيىن 201,5 مىڭ ەگىستىكتىڭ 60 مىڭ گەكتارىن دەستەگە جىعىپ, 48 مىڭ گەكتارىن باستىردى. بۇل – جۇمىس اۋقىمىنىڭ 30 پايىزى. گەكتار تۇسىمدىلىگى 13,2 تسەنتنەردەن اينالۋدا. بۇعان قوسىمشا, 16,6 مىڭ گەكتارداعى مايلى داقىلداردى جيناپ الۋ قارقىن الا باستادى. كەلەسى جىلدىڭ بەرەكەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءۇش ىزبەن سۇدىگەر جىرتىلاتىن بولادى. جالپى, جۇمىسقا كوڭىلىم تولادى.
نۇرلان بەكتۇروۆ, گيدرومەتەورولوگيالىق ستانساسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
– ءار ۋاقىتتا دا ديقان قاۋىمى ءۇشىن ناۋقان كەزىندە اۋا رايىنىڭ جايلى بولۋى ماڭىزدى. بيىلعى جىلعى اۋا رايى 2011 جىلداعىعا وتە ۇقساس. تامىز ايى جايلى بولدى. قىركۇيەك ايىنا كەلەتىن بولساق, اي بويى اۋا رايىندا سونشالىقتى وزگەرىس بولادى دەپ ايتا المايمىز. دەگەنمەن, جالپى العاندا قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى جەر-جەردە جاڭبىر جاۋى ىقتيمال. ءتىپتى, ايدىڭ سوڭىندا كەي جەرلەردە قارلى جاڭبىرعا ۇلاسۋى مۇمكىن. جالپى العاندا, اۋا رايى ەگىن وراعىنا ۇلكەن كەدەرگىسىن تيگىزە قويمايدى دەگەن ويدامىز. بىراق, وسىعان قاراپ, ارقانى كەڭگە سالىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى. شيراق قيمىلداپ, ناۋقاندى دەر كەزىندە ەڭسەرگەن ديقان عانا ۇتاتىنىن ەسكەرگەنىمىز ابزال.
اقمولا قاشاندا التىن استىعىمەن ەل مەرەيىن كوتەرىپ كەلە جاتقان ءوڭىر. ديقان قاۋىم ءار ناۋقانعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, تىڭعىلىقتى دايىندىقپەن كىرىسەدى. مۇنىڭ وزىندىك قايتارىمى دا جوعارى ەكەندىگى جۇرتشىلىققا ءمالىم. بۇل بيىلعى مەرەكەلى جىلى دا التىن تاۋلار بيىكتەي تۇسەتىنىنە سەنىم قالىپتاستىرادى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
