ەڭ ءتوزىمدى قۇبىر

اتىراۋدا وسى ءونىمنىڭ جاڭا ءبىر ءتۇرى شىعارىلا باستادى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن  تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دارىندا ەل ەكونو­مي­كا­سى­نا شەتەل ينۆەستيتسياسىن سالعان تۇڭعىشتاردىڭ ءبىرى – «شەۆرون» كومپانيا­سى. الەمدىك مۇناي بيزنەسىندەگى الىپتاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن حالىقارالىق ءىرى كومپانيانىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە 1993 جىلى «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرى­لىپ, كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتىق قورىمەن الەمدە تەڭدەسى جوق «تە­ڭىز» كەنىشى يگەرىلە باستادى. «شەۆروننىڭ» قازاقستانمەن سەرىكتەستىگى تەك مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. بۇل كومپانيا قاراشىعاناق كەنى­شىن يگەرۋگە دە, قارا تەڭىز جاعالاۋىنا توتەلەي تارتىلعان مۇناي قۇبىرىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا دا قوماقتى ينۆەستيتسيا سال­دى. سونىمەن بىرگە, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اتىراۋدا پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىن اشقان ەدى. ەلىمىزدە بۇرىن ءدال وسىن­داي  ەڭ ساپالى ءارى وسى زامانعى تەحنولوگيانىڭ وزىق ۇلگىسىمەن قۇبىرلار شىعاراتىن زاۋىت بولعان ەمەس-ءتى. اتىراۋدا 2003 جىلدان بەرى تۇراقتى شىعارى­لا­تىن پوليەتيلەن قۇبىرلا­رى­نا تەك وتاندىق تۇتىنۋشى­لار­دان عانا ەمەس, تاياۋ جانە الىس شەت مەملەكەتتەردەن دە سۇ­را­نىس­تار كوپتەپ تۇسەتىن  بولدى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مەڭ­دىعالي ساپپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, پوليەتيلەن قۇبىرلارى قالدىق ءونىم شىعارۋ تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ويتكەنى, زاۋىت الەم­دەگى ەڭ جاڭا, ەڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا ديامەترى 25 مم-دەن 1200 مم-گە جەتەتىن, قالىڭدىعى ءار ءتۇرلى, جۇمىس قۋاتى 25 اتموسفەراعا جەتەتىن 15 000 توننا گاز جانە سۋ قۇبىرلارىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پوليەتيلەن قۇبىرلارىن شىعارۋدى باسقارۋ جانە تەح­نو­لوگيالىق ۇدەرىستەردى باقىلاۋ  ميكروپروتسەسسورلىق تەحنيكامەن قاداعالانادى. زاۋىت جۇمىسىنا با­تىس ەلدەرىنىڭ مۇناي جانە مۇ­ناي-حيميا سالاسىنداعى كومپانيالاردا مول تاجىريبە جيناعان بىلىكتى ماماندار تارتىلىپتى. ال پوليەتيلەن قۇبىرلارى مەن وعان قاجەتتى فيتينگىلەرىنىڭ اۋىز سۋ تاسىمالداۋعا جارامدىلىعى مەن 50 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ءتوزىم­دىلىگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەكەندىگى اقش, گەرمانيا, انگ­ليا, يتاليا سەكىلدى ەلدەردىڭ لا­بوراتوريالارىندا زەرتتەلىپ, ار­نايى سەرتيفيكاتتارمەن كۋا­لان­­دى­رىلعان. سول سەبەپتەن, زاۋىت­­تىڭ ءار ءتۇرلى ديامەترلىك پو­لي­ەتيلەن قۇبىرلارى ەكسپورتقا دا شىعارىلىپ كەلەدى. – بۇل زاۋىت – «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ قازاقستان ەكو­نوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان ەڭ ءساتتى ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبالارىنىڭ ءبىرى,  – دەيدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مەڭدىعالي ساپپاەۆ.  – بىزدەگى بىرەگەي پوليەتيلەن قۇبىرلارى ءوندىرىسى ەكسپورتقا شىعارىلا­تىن قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارت­تى­رۋ­عا, سونداي-اق, ەل ەكونومي­كا­سىنىڭ شيكىزات وندىرۋدەن تىس سەكتورلاردىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋگە جاسالعان وڭ قادام. وسى زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋا­تى كەزەڭ-كەزەڭمەن كەڭەي­تى­لىپ, 2005 جىلعى قىركۇيەكتە ەكسترۋزيالىق جەلىلەر سانى ءۇش­تەن بەسكە دەيىن ارتتى­رىل­دى. جەلىلەردىڭ كوبەيۋى زاۋىت­تىڭ ءونىم شىعارۋ قۋاتتىلىعىن 6800 توننادان 15 000 تونناعا جەتكىزدى. ال 2007 جىلى زاۋىت­تا فيتينگ شىعاراتىن جەلى ىسكە قوسىلدى. اتىراۋ پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىندا قازاق­ستاننان جانە كورشىلەس ەلدەردەن تۇسەتىن سۇرانىستى قانا­عات­تاندىرۋ ءۇشىن تاعى دا ەڭ ءتوزىمدى قۇبىرلاردىڭ جاڭا ءبىر ءتۇرى شىعارىلا باستادى. بۇل – مەتالل پلاستيكتى قۇبىرلار. ءسوز اراسىندا قايتالاعانداي بولساق تا, ءدال مۇنداي قۇبىرلار قازاقستاندا العاش رەت شى­عا­رى­لىپ وتىر. بۇرىن ەلىمىزگە مۇنداي قۇبىرلار شەتەلدەن تاسىمالدا­نا­تىن. ەندى توزىمدىلىگى جاعىنان كەمى 50 جىلعا شىدايتىن مەتالل پلاستيكتى قۇبىرلاردى شىعا­را­تىن جا­ڭا جەلى ىسكە قوسىلدى. بۇل ماق­سات­قا «شەۆرون» كومپانياسى شا­ما­مەن 15,5 ميلليون اقش دول­لارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىپتى. – اتىراۋ پوليەتيلەن قۇبىر­لارى زاۋىتىن كەڭەيتۋ «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ قازاقستان ەكونو­ميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە ءارى قاراي دامىتۋعا قاتىستى ۇزاق مەرزىمدى مىندەتتەمەلەرىن ورىن­داۋى­نىڭ ءبىر مىسالى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ زاۋىت قازاقستاندا پوليەتي­لەن قۇبىرلارىن ءوندىرۋ بويىنشا تابىستى بيزنەس قۇرۋ, ءوندىرىستى جانە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ۇيىم­داستىرۋ, جەر­گىلىكتى جۇمىسشى­لاردى وقى­تىپ, جۇمىسپەن قامتۋ سەكىلدى باس­تى ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى, – دەدى جاڭا ءونىم شىعاراتىن جەلىنىڭ ىسكە قوسىلۋ سالتاناتىندا «شەۆرون» كومپا­نياسى ەۋرازيا بولىمشەسىنىڭ باس­قارۋشى ديرەك­تورى دجەي دجونسون.  – الايدا, ءبىز   قول جەتكىزگەندەرىمىزبەن شەكتەلىپ قالماي, كاسىپورىن قۋاتىن كەڭەيتۋگە ينۆەستيتسيا سالىپ, جاڭا تەحنولوگيالار اكەلىپ جاتىرمىز. سونىڭ ءبىر دالەلى – مەتالل پلاستيكتى قۇبىر­لار ءوندىرىسى. جاڭا ءوندىرىستىڭ جوبالىق قۋا­تى – جىلىنا ديامەترى 12-110 ميلليمەترلىك 2000 توننا قۇبىر شىعا­رۋعا جەتەدى. زاۋىت مامان­دارىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, مەتالل پلاستيكتى قۇبىرلار كورروزياعا ۇشىرامايدى. بۇل قۇ­بىرلاردىڭ جەر استىن­داعى تابيعي قۇ­بىلىستارعا وتە ءتو­زىمدىلىگى زەرتتەلگەن. سونىمەن بىرگە, بۇل زاۋىت­تا ەندى كوممۋنالدى شارۋا­شى­لىققا, ياعني سۋ, سۋ بۇرۋ, گاز تاراتۋ جۇيەلەرىندە كەڭىنەن قولدانى­لاتىن قۇبىر قاقپاق­شا­لارىن شى­عارۋ دا جوسپارلانىپتى. مۇنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى بيىل باستالادى. زاۋىت قۇرى­لى­سىنا شامامەن 35 ميلليون اقش دوللارى سالىنعان. ماماندار قازاق­ستاندا ازىرگە مۇنداي قاق­پاق­شالار شىعاراتىن ءوندىرىس جوق ەكەنىن ايتادى. جالپى, قازاقستاندا پوليەتي­لەن قۇبىرلارىن شىعاراتىن 12 زاۋىت بولسا, سونىڭ كوش باسىندا اتىراۋداعى زاۋىت تۇر. زاۋىت ۇجىمى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق باسقارۋ جانە قۇرىلىس جونىندەگى كوميتەتتەرمەن بىرگە سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋ, گاز تاسىمالداۋعا ار­نالعان پوليەتيلەن قۇبىرلار  ءون­دىرۋ, ولاردى سىناۋ ادىستەرى مەن قولدانۋ بويىنشا 20-دان استام ق­ا­زاقستاندىق ستاندارتتاردى دايىن­­داۋعا باستاماشى بولىپتى. – قازاقستانداعى جالعىز سالا­لىق زەرتحانا تەك  ءبىزدىڭ زاۋىتتا اشىل­عان, – دەيدى باس ديرەكتور مەڭ­دىعالي ساپپاەۆ. – زەرتحانا قىز­مەت­كەرلەرى شىعارىلعان ءونىم تۇرلەرى­نىڭ ساپا­سىن ۇزدىكسىز باقى­لاپ, ءار ساتىپ الۋ­شىعا قاجەتتى قۇ­جاتتاردى دايىنداپ بەرەدى. ءبىز­دىڭ قۇبىرلار­دىڭ ساپا­سىنىڭ جو­عا­رى­لىعى ارقا­سىن­دا ەش نارازى­لىق بول­عان ەمەس. 2007 جىلى زاۋىت ونىمدەرىنىڭ جو­عا­رى ساپاسى جانە بيزنەستەگى ۇزدىك كورسەت­كىش­تەرى ءۇشىن «ەۋروپالىق ساپا» حا­لىق­ارا­لىق سىيلىعىنا يە بول­دىق. قازىر اتىراۋداعى پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىندا 120 قا­زاق­ستاندىق جۇمىسقا تارتىلعان. ەندى ولاردىڭ قاتارى  تاعى كو­بەيدى. مۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى بولات داۋكەنوۆ ورىن­دى اتاپ ءوتتى. «ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا اتىراۋدا جاڭا ءوندىرىستىڭ اشى­لۋى الدى­مەن, جەرگىلىكتى جاستار­دىڭ تۇراق­تى جۇ­مىس­پەن قامتى­لۋى­نا جول اشتى. ەكىنشىدەن, پو­ليەتيلەن قۇ­بىر­لار, ولارعا فيتينگتەر سەكىلدى كۇن­دە­لىك­تى تۇر­مىس­تا دا, وندىرىستە دە ءجيى قول­دا­نىلاتىن ونىمدەر ءوز ەلىمىزدە ءون­دىرىلەتىن بولدى. جاڭا تەحنولوگيامەن وندىرىلگەن جوعارى ساپالى ونىمدەر باعاسى يمپورت­تىق ءونىم­دەر­دەن الدەقايدا ارزان­عا شىعا­دى», دەپ تۇيىندەدى ويىن ول. ال «قازمۇنايگاز» ۇك پرەزيدەنتى قا­يىرگەلدى قابىلدين «مەتالل پلاستيكتى قۇبىرلار قازاق­ستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ءۇشىن تاپتىر­ماي­تىن ءونىم», دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى. وسىلايشا, «شەۆرون» كومپا­نيا­سى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىنا وراي جاڭا ءوندىرىستى ىسكە قوسىپ, ەڭ ءتوزىمدى, ەڭ جوعارى ساپالى ءونىم شىعارۋ ۇلگىسىندە ۇلكەن تارتۋ جاسادى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.