جەدەل جاڭعىرۋ جولىمەن

«قاڭتار-اقپان ايلارىندا بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر جۇرتشىلىق الدىندا 919 رەت ەسەپ بەردى. باسقوسۋلارعا 125 مىڭنان استام ادام قاتىسىپ, ۇلكەن بەلسەندىلىك احۋالىندا ءوتتى.  كەزدەسۋلەر بارىسىندا  2500-گە جۋىق ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلدى. ولاردىڭ 99  پايىزى الەۋمەتتىك سيپاتقا يە». تۇرعىندار الدىنداعى ەسەبىن وسىنداي دەرەكتەرمەن باستاعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ ءار ويىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەرمەن ساباقتاستىرىپ وتىردى. وتكەن جىل سولتۇستىكقازاق­ستان­دىق­تار ءۇشىن تابىستى بولدى. بارلىق سالالار بويىنشا مىندەتتى تاپسىر­ما­لار ورىندالىپ, جالپى وڭىرلىك ءونىم ءوندىرۋ 406,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرا­دى. جان باسىنا شاققاندا 689,5 مىڭ تەڭگەنىڭ تاۋارلارى ءوندىرىلدى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىس­تىرعاندا 10,2 پايىزعا ارتىق. الەۋ­مەت­تىك ينديكا­تور­لاردىڭ دا ايتار­لىقتاي جاقسارعانى بايقالادى. ولىس بويىنشا  ورتاشا ايلىق جال­اقى 12,9 پايىزعا وسكەن. جۇمىس­سىز­داردىڭ سانى  قىسقارىپ, 15,8 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. سەرىك سۇلتانعازى ۇلى ءوز باياندا­ما­­­سىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دا­مىتۋ ەكونوميكانى ورنىقتى دامىتۋ­دىڭ نەگىزگى باعىتتارى بولىپ تابى­لا­­تى­نىن, ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارت­تىرۋ ماسەلەلەرىنە ۇلكەن ماڭىز بەرىلگەنىن اتاپ كورسەتىپ, بۇل سالادا ات­قارىلعان ىستەردى سارالاپ بەردى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءونىم­دەرىن ءوندىرۋ 158 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. سالانى ينتەنسيۆتى دا­مىتۋ ماقساتىمەن  تەحنيكا­لىق جاعى­نان جاراقتاندىرۋ جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. بىلتىر اۋىل شارۋاشى­لىعى قۇ­رى­­لىم­دارىنا 8,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ وسى زا­مانعى 499 تەحنيكا بىرلىگى ساتىپ الىن­عان. ونىڭ ىشىندە  2,5 ميلليارد تەڭ­­گە­نىڭ تەحنيكالارىن «قاز­اگرو­قار­جى» اق  ليزينگ ارقىلى قام­تاماسىز ەت­­كەن. رەسپۋبليكا بويىنشا وندىرىلەتىن استىق­تىڭ 31 پايىزىنا يە ايماق قۇر­عاقشى­لىق جىلداردىڭ ءوزىن­دە ءداندى دا­قىل­دار­دىڭ ءتۇسىمىن تومەن­دەتكەن ەمەس. وتكەن جىلى استىقتىڭ جال­پى ءتۇ­سى­مى 4,1 ميلليون توننا بول­دى. پرو­بلە­مالى ماسە­لە­­لەردىڭ ءبىرى – استىق قابىل­داۋ قوي­مالارىنىڭ جەتىمسىزدىگى. ولار­دىڭ جال­پى سىيىمدى­لى­عى ءارى كەتسە 3 ميلليون تونناعا عانا جە­تەدى. وسى كەم­شى­لىك­تىڭ ورنىن تول­تىرۋ ءۇشىن قۋاتى 60 مىڭ تون­نالىق 4 استىق ساقتاۋ كاسىپ­ورنى پايدا­لانۋ­عا بەرىلدى. ايىر­تاۋ ءجا­نە ع.ءمۇ­سىرەپوۆ اۋدان­دارىن­دا قۇنى 1 ميلليارد تەڭ­گەگە تەڭ جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. مال شارۋاشىلىعى دا سەرپىندى دا­مىپ كەلەدى. يندۋستريالىق-يننو­ۆا­­تسيا­­لىق دامۋ جانە اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ شەڭ­بەرىن­دە 4 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, 330 جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. تايىنشا اۋ­دانىندا جىلىنا 9 مىڭ توننا ەت ءوڭ­دەيتىن كومبينات پايدا­لانۋعا بەرىلدى. وبلىس اكىمى بەلگىلەنگەن مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدا پايدالانىلماي جاتقان ىشكى مۇمكىندىكتەر مەن قول­داعى رەزەرۆتەر جەتكىلىكتى ەكەنىن ەسكە سالدى. ولار: 2011 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىم­دەرىن ءوندىرۋدى 235,6 ميلليارد تەڭ­گەگە جەتكىزۋ نەمەسە 12 پايىزعا كوبەي­تۋ;  جالپى اس­تىق وندىرىسىندە ىلعال رە­سۋرس­تارىن ساق­تايتىن تەحنولوگيانىڭ كولە­مىن 77 پايىزعا جەتكىزۋ; تەحني­كا­لىق قاي­تا جاراقتاندىرۋدى 10 پايىزعا ارت­تىرۋ; ءسۇت جانە ەت باعىتىنداعى 26 جاڭا فەرما سالۋ ارقىلى مال شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن 10 پايىزعا مولايتۋ; ءسۇتتى – 7, ەتتى – 12, جۇ­مىرتقانى 48,5 پايىزعا  كوبەيتۋ. وبلىستا يندۋستريالاندىرۋ كار­تا­سى اياسىندا ونەركاسىپ سالاسىندا 26,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ 13 ينۆەس­تي­تسيالىق جو­باسى يگەرىلدى.  جۇمىسپەن قامتىل­عان­دار سانى – 2780 ادام. اۋىر ماشينە جاساۋ كاسىپورىندارى 6 جوبانى  ىسكە قو­­سىپ, 584 جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىل­دى. كەن-مە­تال­لۋرگيا ونەركاسىبىن يگەرۋ وب­لىستا تۇرەن تۇسە قويماعان تىڭ سالا­لار­دىڭ بىرىنە سانالادى. ماسەلەن, تايىنشا اۋدانىندا جىلدىق قۋاتى 8 مىڭ تون­ناعا جەتەعابىل تيتان-تسيركوني قۇ­مىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ ءىسى شەتەل رىنوگىنا جول اشتى. العاشقى ءونىم­دەر قىتايعا جونەلتىلە باستادى. تەكشە تاس, كۆارتس قۇمىن وڭدەيتىن ءوندى­رىس ورىن­دارى جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. قۇرعاق كوبىك-بەتون قوس­پا­لارىن شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ءبىرىنشى كەزەگى بوي كوتەردى. بيىل 8,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ بىرنەشە جوبالارى ين­دۋستريا­لاندىرۋ كارتا­سى­نا ەندى. ولار­دىڭ قا­تا­رىندا «سى­رىمبەت» كەن بايىتۋ كەشەنى, «نوۆويشيمكا» ماي وڭدەۋ زاۋىتى بار. جولداۋدا الەۋمەتتىك  جاڭعىرتۋ ءما­سە­لەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرىلگەنىن, باع­دارلامانىڭ باستى ماقساتى  حا­لىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋعا باعىت­تالعانىن ايتا كەلىپ, بايانداماشى تۇر­عىنداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ شا­را­لارىنىڭ ودان ءارى جالعاساتىنىن جەتكىزدى. 2008-2010 جىلدارعا ارنال­عان جۇمىسپەن قامتۋ­دىڭ وڭىرلىك باع­دارلاماسى بويىنشا 30 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاستى. 15 810 جا­ڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىل­دى. 4708 جۇمىسسىز قوعامدىق جۇمىس­تار­عا تارتىلدى. كاسىپتىك ءبىلىم الۋ ءۇشىن 1060 ادامعا جولداما بەرىلدى. وسى­­لاي­شا جۇمىسسىزدار دەڭگەيىن 6,1 پايىزدان 5,7 پايىزعا ازايتۋ قامتا­ما­سىز ەتىلدى.  ال, «جول كارتاسى» باع­دار­لاماسى بويىنشا 5,4 ميلليارد تەڭگە يگەرىلىپ, 8259 ادام جۇ­مىسقا ورنالاس­تى. ەڭبەككە قابىلەت­سىز جاندار مەن از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا كومەك بەرۋ باعى­تىندا دا جۇيەلى جۇمىستار ات­قا­رىلىپ كەلەدى. 13,7 مىڭ ادامعا 210 ميلليون تەڭگەنىڭ اتاۋلى جاردەمى بەرىلدى. زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە ار­نالعان 14 الەۋ­مەت­تىك دۇكەن, 84 ساۋدا نۇكتەسى, 55 الەۋ­مەتتىك ءدارىحانا جۇمىس ىستەيدى. 4 مىڭعا جۋىق ادام وڭالتۋ قار­جىسىنا دەن­ساۋ­لىعىن ءتۇ­زە­گەن, 465 مۇگەدەككە جولداما بەرىلگەن,  600 ادام ساناتوري-كۋرورتتاردا دەم ال­عان.  «الەۋ­مەت­تىك تاك­سي» 5 مىڭ ادامعا قىزمەت كورسەتكەن. باسقا سالالاردا دا جان جادىرا­تاتىن جاقسى ىستەر كوپ ەكەنى, تازا اۋىز سۋ پروبلەماسىن شەشۋگە قا­تىس­تى ءبىراز جۇمىس اتقارىلعانى جۇرت­شىلىق  نا­زارىنا ۇسىنىلدى. بىراق اتالعان باعىتتا ءالى كوپ شارۋا تىندىرۋ كەرەك. سوندىقتان دا بولار, كوپتەگەن ساۋال اۋىز سۋ  ماسەلەسىنە باي­لا­نىستى  قويىلدى. ت.كوروتەنكو, جامبىل اۋدانى بۋدەننوە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى:  پەرۆوماي اۋىلدىق وكرۋگىنە  تازا سۋ قاشان جەتكىزىلەدى؟ جاۋاپ: بۇل ماسەلەمەن جاقسى تانىسپىن. جەرگىلىكتى جەراستى سۋ­لارى اششى كەلگەندىكتەن, تۇششىلان­دىر­ماي بولمايدى. سوعان وراي بيىل اۋداندا بۇرعىلاپ الىناتىن جەر استى سۋلارىن يگەرۋ ماقساتى­مەن  224 ميلليون تەڭگە قاراستى­رى­لىپ وتىر. وكرۋگ وسى باعدارلاماعا ەنگىزىلەتىن بولادى. ا.وسپانوۆ, م. جۇماباەۆ اۋدا­نىنان: بۋلاەۆو ستانساسى تازا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. جاۋاپ: ءۇش جىلدىڭ ىشىندە بۇل باعىتتا  كوپتەگەن جۇمىستار اتقا­رىل­­دى. باعدارلاما ودان ءارى جال­عا­سىن تابادى. بيىل 232 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. ە.ءشارىپوۆا, تيميريازەۆ اۋدا­نى­­نان: ورتالىق ماگيسترالدى سۋ قۇ­بىرىنان جاركەن اۋىلىنا سۋ جەتكىزۋ جوس­پارلانعان با؟ جاۋاپ: شىنىن ايتسام, بۇل – وتە كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ءبۇ­گىن­دە سمەتالىق-جوبالاۋ قۇجاتتارى ءازىر تۇرعانىمەن, قارجىلاندىرۋعا وبلىس­تىڭ  شاماسى جەتپەيدى. سون­دىقتان 9,5 شاقىرىمعا قۇبىر تارتۋ ءۇشىن «تو­بىل» الەۋمەتتىك-وندىرىستىك كور­پو­را­تسياسىمەن بىرلەسىپ شەشەتىن بولامىز. ق.شوپەنوۆ, اقجار اۋدانى «جا­ڭا­­اۋىل» جشس ديرەكتورى: بىل­تىر بوستاندىق جانە كيەۆ اۋىل­دارىنا سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارى باستالىپ ەدى. بيىل جالعاسا ما؟ جاۋاپ: بۇل ماقسات ءۇشىن رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن 564 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. مامليۋت اۋداندىق  ەمحاناسى­نىڭ مەيىربيكەسى گ.ءابىلوۆا ءتۋابىتتى جۇرەك اۋرۋىنا ۇشىراعان بالالارعا وتا جاساۋ جايلى سۇراق قويدى. وعان تۇمەن­دىك كارديوحيرۋرگ دارىگەر­لەر­مەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋدىڭ ارقا­سىندا ون جىلدىڭ ىشىندە 400 بالا­عا وتا جا­سال­­عانى, وبلىستىق  اۋرۋحانا جانى­نان بالالار كارديو­حيرۋرگيالىق ءبو­لىمشەسىن اشۋ ءۇشىن 35 ميلليون تەڭگە بولىنگەنى جەتكىزىلدى. ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ك. بادىموۆ انتونوۆكا – پوكروۆكا با­عى­­تىن­داعى جول جوندەۋدەن وتكى­زىل­سە دەگەن تىلەگىنە بىلتىر 16 ميلليون  تەڭگە جۇم­سالعانى, بيىل پوكروۆكا-كور­نەەۆ­كا-گورنىي باعىتىنداعى جول­دار­­دى قال­پىنا كەلتىرۋگە 145 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعانى ايتىلدى. ايماق باسشىسىنىڭ ەسەبى جاقسى دەگەن باعاعا يە بولدى. وبلىس اكىمىنىڭ تۇرعىندار الدىنداعى ەسەپتى جيىنى­نا  پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى نۇرلان تىلەشەۆ قاتىستى. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.