قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن بەرى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگىز قالاپ, دامۋدىڭ جاھاندىق ۇدەرىستەرىنە ىلەسۋ باعىتىندا تابىستى قادامدار جاساپ كەلەدى.
بۇل تۇرعىدا ەلىمىز مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جانە باسقا دا دامۋ باعدارلامالارىن باسشىلىققا الۋدا.
ارينە, اشىق ەكونوميكاعا سىرتقى جاعدايلاردىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءوز ىقپالىن تيگىزىپ تۇراتىنى بەلگىلى. سوندىقتان بۇل ورايدا ىلگەرىلەۋ ىسىنە تەجەۋ سالاتىن فاكتورلاردى عانا انىقتاپ قويماي, سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ تاڭداعان ستراتەگيالىق باعىتىنان تانباۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ولاي بولسا, ءبىز قازىرگى تاڭدا ءوز الدىمىزدا قانداي قيىندىقتار تۇرعانىن جەتە ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا ەل الدىندا شەشۋىن كۇتكەن بىرنەشە جاھاندىق ماسەلەلەر تۇر. مۇناي باعاسىنىڭ الەمدىك رىنوكتا قۇلدىراۋى ەكونوميكانىڭ ويلاعانداي دارەجەدە وسۋىنە ايتارلىقتاي تەجەۋ كەلتىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سوعان قاراماستان كومىرسۋتەگى باعاسىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتار بويى جوعارى بولۋى قازاقستاننىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىك جاعدايىن جاساپ الۋىنا, ياعني ۇلتتىق قور قۇرۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. وتكەن جىلدار ىشىندە جيناقتالعان بۇل قارجى بۇگىندە وتاندىق ەكونوميكاعا قولداۋ كورسەتۋدە باعا جەتپەس رولگە يە بولىپ وتىر.
سونىمەن قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ الدىندا قانداي مىندەتتەر تۇر دەگەن ماسەلەگە كەلەر بولساق, ءبىرىنشى كەزەكتە ول – دامۋدىڭ جاڭا درايۆەرلەرى ارقىلى تابىسقا جەتۋ. بۇل تۇرعىدا شيكىزات شىلاۋىنان ارىلىپ, يننوۆاتسيالارعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەگەن ونەركاسىپ ءوندىرىسىن ورگە باستىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالار قاتارىنان سانالادى.
وسى رەتتە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز نە ىستەۋىمىز كەرەك دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. مۇنداعى ەڭ باستى ماقسات – شىنايى ونىكتى ەڭبەكتى نەگىزگە الۋ, قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ودان دا گورى كەڭىرەك اۋقىمدا تۇسىندىرەر بولساق, اركىم ءوز جۇمىس ورنىندا پايدا كەلتىرىپ, ءوز بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.
ەلىمىز اشىقتىققا جانە الەمدىك رىنوكتارمەن كەڭ كولەمدە ينتەگراتسيالانۋعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋدا. ەل دامۋىنىڭ جوعارى قارقىنىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ستراتەگيالىق مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ءدال وسى تۇستا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا جانە بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا ايرىقشا ماڭىز اۋدارعان ءجون. ولاي دەيتىنىمىز, كۇنى ەرتەڭ-اق ءدال وسى جالپىۇلتتىق جوبالار ىسكەرلىك بەلسەندىلىككە قولداۋ كورسەتىپ, جەكە سەكتورداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا, ۇلتتىق ەكونوميكاداعى قازىرگى بار سەكتورلاردى ىنتالاندىرۋعا جانە جاڭا سەكتورلاردىڭ پايدا بولۋىنا جاعداي جاسايتىن بولادى.
بۇل جايتتار قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا وتۋىنە بايلانىستى بۇرىنعىدان دا بەتەر كوكەيكەستى بولا تۇسپەك.
وسى ورايدا دسۇ-عا مۇشە بولۋ ەلىمىز ءۇشىن نە بەرەدى دەگەن ساۋالدىڭ باس كوتەرۋى دە ورىندى. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا ءوتۋ بويىنشا جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى دەرلىك جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردى اياقتادى. ءسوز ىڭعايىندا ەلىمىزدىڭ وسى ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوزدەر بارىسىندا رەسپۋبليكا ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى بولىپ تابىلاتىن جاعدايلارعا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ كورسەتۋدە وتە جاقسى جاعدايلارعا قول جەتكىزگەنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتۋ ورىندى. ونىڭ سىرتىندا ەلىمىزدىڭ ەۋروپالىق وداقپەن ارىپتەستىكتى بارىنشا كەڭەيتىپ كەلە جاتقانىن, سوعان وراي ءتيىستى كەلىسىمدەردىڭ دە بەكىتىلگەندىگىن ەسكە سالا كەتكەن ارتىق ەمەس. دەمەك, دسۇ-عا مۇشە بولۋ جانە ەو-مەن ءارىپتەستىك اۋقىمىن ۇلعايتۋ قازاقستاننىڭ الەمدىك رىنوكتا تولىق قۇقىلى ويىنشى بولۋىنا بارىنشا كەڭ جول اشپاق. ءوز كەزەگىندە بۇل قادامداردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قۇيىلاتىن تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيالارى كولەمىنىڭ وسۋىنە دە وڭ ىقپالىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
ال ەندى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشەلىگى ماسەلەسىنە كەلەر بولساق, ءبۇل مىندەتتىڭ وڭتايلى شەشىم تابۋى ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جونىندەگى مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىنا بارىنشا جاقىنداتا تۇسەدى. ەىدۇ ستاندارتتارى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا جاعدايلار تۋعىزادى. ماسەلەن, اتالعان ۇيىمنىڭ قىزمەتتەستىكتىڭ ەلدىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءبىز ءتيىمدى دامۋ ۇستىندەگى ەڭبەك رىنوگىنا, جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىنىڭ جاقسارۋىنا قول جەتكىزىپ, كەدەيشىلىكتى تۇبەگەيلى جوياتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, ىسكەرلىك احۋال مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدا دا اتالعان باعدارلامانىڭ ءتيىمدى تۇستارى از ەمەس. سول سياقتى, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا يە بولاتىنىن دا ەشۋاقىتتا ەستەن شىعارۋعا بولمايدى.
ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ دسۇ-عا وتۋىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلمەك. ول مىندەتتەر يرريگاتسيا جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان مال بورداقىلاۋ الاڭدارى مەن تاۋارلى فەرمالارعا قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, جاڭالارىن اشۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلماق. سونداي-اق, اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءىسى دە ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەردىڭ قاتارىندا تۇراتىن بولادى.
«سەن ءىستى سۇيسەڭ, ءىس ساعان باس يەدى» دەيدى حالىق دانالىعى. قازاقستان ەكونوميكاسىن قازىرگىدەن دە گورى قارىشتى دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جەتەرلىك. تەك سول مۇمكىندىكتەردى دەر كەزىندە جانە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ قاجەت.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن بەرى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگىز قالاپ, دامۋدىڭ جاھاندىق ۇدەرىستەرىنە ىلەسۋ باعىتىندا تابىستى قادامدار جاساپ كەلەدى.
بۇل تۇرعىدا ەلىمىز مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جانە باسقا دا دامۋ باعدارلامالارىن باسشىلىققا الۋدا.
ارينە, اشىق ەكونوميكاعا سىرتقى جاعدايلاردىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءوز ىقپالىن تيگىزىپ تۇراتىنى بەلگىلى. سوندىقتان بۇل ورايدا ىلگەرىلەۋ ىسىنە تەجەۋ سالاتىن فاكتورلاردى عانا انىقتاپ قويماي, سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ تاڭداعان ستراتەگيالىق باعىتىنان تانباۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ولاي بولسا, ءبىز قازىرگى تاڭدا ءوز الدىمىزدا قانداي قيىندىقتار تۇرعانىن جەتە ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا ەل الدىندا شەشۋىن كۇتكەن بىرنەشە جاھاندىق ماسەلەلەر تۇر. مۇناي باعاسىنىڭ الەمدىك رىنوكتا قۇلدىراۋى ەكونوميكانىڭ ويلاعانداي دارەجەدە وسۋىنە ايتارلىقتاي تەجەۋ كەلتىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سوعان قاراماستان كومىرسۋتەگى باعاسىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتار بويى جوعارى بولۋى قازاقستاننىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىك جاعدايىن جاساپ الۋىنا, ياعني ۇلتتىق قور قۇرۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. وتكەن جىلدار ىشىندە جيناقتالعان بۇل قارجى بۇگىندە وتاندىق ەكونوميكاعا قولداۋ كورسەتۋدە باعا جەتپەس رولگە يە بولىپ وتىر.
سونىمەن قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ الدىندا قانداي مىندەتتەر تۇر دەگەن ماسەلەگە كەلەر بولساق, ءبىرىنشى كەزەكتە ول – دامۋدىڭ جاڭا درايۆەرلەرى ارقىلى تابىسقا جەتۋ. بۇل تۇرعىدا شيكىزات شىلاۋىنان ارىلىپ, يننوۆاتسيالارعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەگەن ونەركاسىپ ءوندىرىسىن ورگە باستىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالار قاتارىنان سانالادى.
وسى رەتتە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز نە ىستەۋىمىز كەرەك دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. مۇنداعى ەڭ باستى ماقسات – شىنايى ونىكتى ەڭبەكتى نەگىزگە الۋ, قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ودان دا گورى كەڭىرەك اۋقىمدا تۇسىندىرەر بولساق, اركىم ءوز جۇمىس ورنىندا پايدا كەلتىرىپ, ءوز بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.
ەلىمىز اشىقتىققا جانە الەمدىك رىنوكتارمەن كەڭ كولەمدە ينتەگراتسيالانۋعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋدا. ەل دامۋىنىڭ جوعارى قارقىنىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ستراتەگيالىق مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ءدال وسى تۇستا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا جانە بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا ايرىقشا ماڭىز اۋدارعان ءجون. ولاي دەيتىنىمىز, كۇنى ەرتەڭ-اق ءدال وسى جالپىۇلتتىق جوبالار ىسكەرلىك بەلسەندىلىككە قولداۋ كورسەتىپ, جەكە سەكتورداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا, ۇلتتىق ەكونوميكاداعى قازىرگى بار سەكتورلاردى ىنتالاندىرۋعا جانە جاڭا سەكتورلاردىڭ پايدا بولۋىنا جاعداي جاسايتىن بولادى.
بۇل جايتتار قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا وتۋىنە بايلانىستى بۇرىنعىدان دا بەتەر كوكەيكەستى بولا تۇسپەك.
وسى ورايدا دسۇ-عا مۇشە بولۋ ەلىمىز ءۇشىن نە بەرەدى دەگەن ساۋالدىڭ باس كوتەرۋى دە ورىندى. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا ءوتۋ بويىنشا جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى دەرلىك جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردى اياقتادى. ءسوز ىڭعايىندا ەلىمىزدىڭ وسى ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوزدەر بارىسىندا رەسپۋبليكا ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى بولىپ تابىلاتىن جاعدايلارعا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ كورسەتۋدە وتە جاقسى جاعدايلارعا قول جەتكىزگەنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتۋ ورىندى. ونىڭ سىرتىندا ەلىمىزدىڭ ەۋروپالىق وداقپەن ارىپتەستىكتى بارىنشا كەڭەيتىپ كەلە جاتقانىن, سوعان وراي ءتيىستى كەلىسىمدەردىڭ دە بەكىتىلگەندىگىن ەسكە سالا كەتكەن ارتىق ەمەس. دەمەك, دسۇ-عا مۇشە بولۋ جانە ەو-مەن ءارىپتەستىك اۋقىمىن ۇلعايتۋ قازاقستاننىڭ الەمدىك رىنوكتا تولىق قۇقىلى ويىنشى بولۋىنا بارىنشا كەڭ جول اشپاق. ءوز كەزەگىندە بۇل قادامداردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قۇيىلاتىن تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيالارى كولەمىنىڭ وسۋىنە دە وڭ ىقپالىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
ال ەندى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشەلىگى ماسەلەسىنە كەلەر بولساق, ءبۇل مىندەتتىڭ وڭتايلى شەشىم تابۋى ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جونىندەگى مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىنا بارىنشا جاقىنداتا تۇسەدى. ەىدۇ ستاندارتتارى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا جاعدايلار تۋعىزادى. ماسەلەن, اتالعان ۇيىمنىڭ قىزمەتتەستىكتىڭ ەلدىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءبىز ءتيىمدى دامۋ ۇستىندەگى ەڭبەك رىنوگىنا, جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىنىڭ جاقسارۋىنا قول جەتكىزىپ, كەدەيشىلىكتى تۇبەگەيلى جوياتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, ىسكەرلىك احۋال مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدا دا اتالعان باعدارلامانىڭ ءتيىمدى تۇستارى از ەمەس. سول سياقتى, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا يە بولاتىنىن دا ەشۋاقىتتا ەستەن شىعارۋعا بولمايدى.
ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ دسۇ-عا وتۋىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلمەك. ول مىندەتتەر يرريگاتسيا جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان مال بورداقىلاۋ الاڭدارى مەن تاۋارلى فەرمالارعا قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, جاڭالارىن اشۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلماق. سونداي-اق, اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءىسى دە ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەردىڭ قاتارىندا تۇراتىن بولادى.
«سەن ءىستى سۇيسەڭ, ءىس ساعان باس يەدى» دەيدى حالىق دانالىعى. قازاقستان ەكونوميكاسىن قازىرگىدەن دە گورى قارىشتى دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جەتەرلىك. تەك سول مۇمكىندىكتەردى دەر كەزىندە جانە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ قاجەت.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
كوكتەمگى ەگىسكە دايىندىق پىسىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 00:07
يندونەزيا ەلشىسى ورالدىق عالىمدارمەن كەزدەستى
عىلىم • كەشە
بالاباقشالاردا تسيفرلىق باقىلاۋ تاجىريبەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر
ايماقتار • كەشە
ەلىمىزدىڭ بەس وڭىرىندە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى
قازاقستان • كەشە
40 گرادۋسقا دەيىن اياز: ەلىمىزگە اركتيكالىق سۋىق كەلەدى
اۋا رايى • كەشە
استانا اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى ۋاقىتشا جابىلادى
ەلوردا • كەشە
الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا كارتاسى: قازاقستان قاي ورىندا؟
ەكونوميكا • كەشە
