جۇمىسشى بەدەلىن كوتەرۋگە بەتبۇرىس

مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بويىنشا ەلىمىزدە زاماناۋي تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, بۇرىنعى زاۋىت-فابريكالار جاڭعىرتىلدى. ولارعا بىلىكتى ينجەنەر-تەحنيكتەر مەن كاسىبي جۇمىسشى ماماندار اۋاداي قاجەت. وكىنىشكە قاراي, وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە بىلىكتى جۇمىسشى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى وتكىر سەزىلە باستادى. جاسىراتىنى جوق, جاستارىمىز جۇمىسشى ماماندىعىن يگەرۋگە قۇلشىنىس تانىتپايدى. ءتىپتى, زاۋىتقا بارىپ, تەمىر بۇراۋعا ارلانادى. اتا-انالار دا «مەنىڭ بالام كىمنەن كەم, ول نەگە قارا جۇمىسقا بارۋى كەرەك؟» –  دەپ مالىن ساتىپ, بارىن سالىپ, بالاسىن جوعارى وقۋ ورنىندا اقىلى وقىتادى. ءسويتىپ, قاپتاعان جەكەمەنشىك جوو-لاردىڭ ديپلومدارىن العان زاڭگەرلەر, ەكونوميستەر جانە باسقا گۋمانيتارلىق سالا ماماندارىنان كوز سۇرىنەدى. قاراعايداي ديپلومى بار جاڭاعى «ماماندار» ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنان سىرت قالىپ, ەلىمىزدىڭ ەسەپتە بار جانە ەسەپتە جوق جۇمىسسىزدار وتريادىن تولىقتىرىپ ءجۇر. وسى «ديپلومدى جۇمىسسىزداردىڭ» 100 پايىزى دەرلىك قازاقتار. ءبىر عانا مىسال, وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جولىمىز ءتۇسىپ رۋدنىي قالاسىندا بولدىق. وسىندا سسكوب قۇرىلىمدارىنا جۇمىسشى ماماندارىن دايارلايتىن تاماشا جابدىقتالعان كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورنى بار ەكەن. ونىڭ ەلەكترمەن دانەكەرلەۋشىلەر, سلەسارلار مەن توكارلار دايارلايتىن بولىمدەرىنەن بىردە-ءبىر قازاق جاستارىن تابا الماي قايران قالدىق. بۇگىنگى كەزەڭدە قاراپايىم جۇمىسشى مامان­­دىعىنىڭ بەدەلى تومەندەگەندىگى اششى شىن­دىق. كەڭەس داۋىرىندە مەكتەپ بىتىرگەن جاستار جۇمىس­شى اۋلەتتەرىن تولىقتىرۋعا اسىعاتىن. زاۋىت­تار مەن ەكپىندى قۇرىلىس الاڭدارىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى دا جوعارى بولاتىن. مامان جۇمىس­شىلار دايارلايتىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە بەلگىلى ءبىر زاۋىتقا نەمەسە ءىرى ءوندىرىس ورتالىعىنا بەكىتىلەتىن. ال بۇل ءوندىرىس ورتالىعى ۋچيليششەنى قاجەتتى ستانوكتارمەن, تەحنيكالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتەتىن. ۋچيليششە وقۋشىلارى سول زاۋىتتا ەڭبەك ءتاجىري­بەسىنەن وتەتىن. ءاربىر شاكىرتكە سول زاۋىت جۇمىس­شى­لارى قاتارىنان تالىمگەرلەر تاعايىن­دالاتىن. ۋچيليششە تۇلەكتەرى وقۋدان كەيىن ءمىن­دەتتى تۇردە سول ءوندىرىس ورتالىعىندا جۇمىس­قا قا­بىل­­دانا­تىن. قازىر مۇنىڭ ءبىرى دە جوق. ءوندىرىس ورتا­­لىق­تارى­نىڭ ءبارى جەكەمەنشىك, كاسىپتىك-تەح­ني­كا­لىق ۋچيليششەلەردىڭ جارتىسىنان استامى جەكە­­شە­لەندىرىلگەن. «ءوز كويلەگىم وزىمە جاقىن» قاعي­­داسىن ۇستانعان جەكەمەنشىك سۋبەكتىلەر شى­عى­­نى شاش-ەتەكتەن كەلەتىن كاسىپتىك وقۋ ورىن­دارى­­نا قارجى شىعىنداپ قايتەدى. ودان دا قاجەت ەتە­­تىن بىلىكتى جۇمىسشىلاردى كۆوتامەن كەلەتىن شەتەل­­دىك دايىن ماماندارمەن تولىقتىرا بەرمەي مە؟! تاعى ءبىر الاڭداتارلىق ماسەلە, الداعى ۋاقىتتا ەڭبەك نارىعىندا ەلىمىزدەگى دەموگرافيالىق احۋالعا بايلانىستى جۇمىسشى كادرلارىنىڭ تاپشىلىعى قالىپتاساتىن ءتۇرى بار. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2014-2018 جىلدار ارا­لى­عىندا جۇمىس كۇشىنە دەگەن سۇرانىس 700 مىڭ ادامداي بولسا, بۇل كەزەڭدە ەكونو­ميكالىق بەلسەندى تۇرعىندار سانىنىڭ ءوسىمى 400 مىڭ ادامدى قۇرايدى ەكەن. ياعني, 90-شى جىل­دار­داعى ورىن العان بالا تۋ دەڭگەيىنىڭ كۇرت تومەن­دەۋى ناق وسى كەزەڭدە ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. بۇل قيىندىقتان شىعار جول بار ما؟ ەكو­نو­ميكالىق-الەۋمەتتىك سالانى تىعىرىققا تىرەگەن بۇل كۇردەلى ءتۇيىننىڭ شەشىمىن دە ەلباسى تاۋىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى تاريحي ماقالاسىندا «2017 جىلى «بارشا ءۇشىن تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى» ۇسىندى. ەلباسىنىڭ جالپىعا بىردەي تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جوباسىنا سايكەس بۇگىنگى كەزدە ەلىمىزدەگى وقۋ جۇيەسىنىڭ بۇل سالاسىندا ءبىرشاما كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ شاراسىن ەنگىزۋ اياسىندا ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى جۇمىسشى كادرلاردى دايارلاۋدىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا بەتبۇرىس جاسالدى. مامان جۇمىسشى كادرلارىن دايارلاۋدى جۇيەگە كەلتىرۋ ماقساتىندا كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە 147 مودۋلدىك وقۋ باعدارلامالارى ەكسپەريمەنتتى تۇردە كەزەڭ-كەزەڭمەن وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزىلەدى. كوللەدجدەردى بەيىمدەۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە اقمولا, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, جيىرمادان استام كوللەدجدىڭ ناقتى بەيىنى  بەلگىلەندى. ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا سايكەس جاڭا ماماندىقتار اشىلدى. ياعني, ەندى تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇمىسى شەڭبەرىندە قازىرگى كەزدە ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ جۇرگەن اۋىل جاستارى مەن قارا بازاردا جالدامالى جۇمىسپەن ناپاقا تاباتىن جاستاردى بىلىكتى جۇمىسشى ماماندىعىنا باۋلۋعا بەتبۇرىس باستالدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»