قازاقستاندىق فرانچايزينگ

نەمەسە فرانشيزا بولاتىن وتاندىق برەندتەر بار ما؟ مەملەكەتتىڭ دە جانە ونىڭ جەكەلەگەن ادامدارىنىڭ دا تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستى شارتى تابىس تابۋدا دا, ماماندىق تاڭداۋدا دا, قىسقاسى, بارلىق جاعدايدا ەشكىمگە الاقان جايماۋ ەكەنى ايان. قازىر ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز وسى ءمۇد­دەلى ماقسات جولىندا قانشالىقتى جۇمىس ىستەپ جاتىر دەسەك, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا قاتىستى باعدارلامالار دا جەتكىلىكتى. ارينە, ونىڭ ىشىندە اياعىنان تۇرىپ كەتكەن جوبالار بار. دەگەنمەن, ءدال قازىرگىدەي الەمدىك كۇردەلى احۋالدا وسى مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردىڭ باستاپقى ناتيجەسىن كورەتىن كەز كەلدى. ءتۇرلى داعدارىستىق جاع­داياتتار كەيبىرەۋلەر ءۇشىن كۇر­دەلى كەزەڭدەردىڭ باستالعانىن ءبىلدىر­سە, ەندى بىرەۋلەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىن­دىك­تەر ۋاقىتى. توتەسىنەن ايتقاندا, كوتەرىلىپ وتىرعان تاقىرىپقا, ياعني قازاق­ستان­دىق فرانشيزاعا قاتىستى كورمەلەر دە ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر. بىراق, بىزدە فرانشيزا بولاتىن مىقتى وتاندىق برەندتەر بار ما؟ وسى سۇراققا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن, جۇرتتىڭ ءبارى بيزنەسپەن اينالىسىپ جاتپاعاندىقتان, وقىرماندارىمىزعا فرانشيزا «جەڭىلدىك» دەپ اۋدارىلا­تىن فرانتسۋز ءسوزى ەكەنىن ايتا كەتەلىك. ياعني فرانشيزا – فرانچايزينگ كەلىسىم­شارتىنىڭ نىسانى. بارىنشا قىسقا تۇسىنىكتى ايت­قاندا, دايىن برەندتى نەمەسە بيزنەس ۇلگىسىن پايدالانۋعا قۇقىق بەرە­تىن نەمەسە تانىمال بولعان ساۋدا بەلگىسى مەن دايىن تەحنولوگيالاردى قول­دانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باسقا دا كەشەندى يگىلىك. ارينە, فران­چايزي مەن فرانچايزەردىڭ اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىمشارتتا بارلىق جەڭىلدىكتەر, مىندەتتەر مەن فرانچايزەردىڭ تالاپتارى كورسەتىلەدى. فرانشيزا – بيزنەستە عانا ەمەس, سپورتتا دا, مەديا سالاسىندا دا بار. ياعني اتاقتى سپورت كوماندالارىنىڭ اتىن قوسىمشا پايدالانۋ, تانىمال سەريالدار مەن كومپيۋتەر ويىندارىن شىعارۋ. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىن جاۋلاپ بارا جاتقان بۋرگەر دايىندايتىن برەندتەردىڭ ءبارى دە فرانشيزا. دەمەك, بۇگىنگى تاڭدا بيزنەسپەن اينالىسۋ ءۇشىن جاڭادان دوڭگەلەك ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق. سونىمەن ەلىمىزدە بۇل باعىت قالاي دامىپ وتىر دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابىن ىزدەۋ باراسىندا «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنا باس سۇققان ەدىك. سەبەبى قور قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ بيزنەس باستاۋ ىنتاسى مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ فرانچايزينگ جۇيەسىن پايدالانا وتىرىپ جاڭا باعىتتا كاسىپ اشۋ باستامالارىن قولداۋ ماقساتىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە شارتتاسىپ قارجى سالۋ باعدارلاماسىن جاسادى. بۇل قارجى ودان ءارى فرانچايزينگتىك جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. ياعني اتالعان باعدارلاما جا­سالعانعا دەيىن قانداي دا ءبىر بەلگىلى برەندتى پايدالانىپ جۇمىس ىستەگىسى كەلگەن كاسىپكەرلەردە مۇنداي جەڭىلدىك بولعان جوق. ماسەلەن, بيىلعى 5 مامىر كۇنى اتال­عان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماق­ساتىندا «دامۋ» قورى مەن «Bank RBK» اق جانە «استانا بانكى» اق ارا­سىندا 1 ميلليارد تەڭگە قاراجات سالۋ جونىندە نەسيەلىك كەلىسىمگە قول قويىل­عان. ءار بانككە 500 ميلليون تەڭ­گەدەن سالىنادى. وسى كەلىسىم اياسىن­دا 2016 جىلدىڭ 11 مامىرى كۇنى «دامۋ» قورى 1-ءشى ترانشتى جۇزەگە اسىرىپ, «Bank RBK» اق-قا 250 ملن تەڭگە, «اس­تانا بانكى» اق-قا 250 ملن تەڭگە جونەلتكەن. قارجىلاندىرۋ تالاپتارىنا ءساي­كەس, بانكتەر 6 اي ىشىندە بۇل قارا­جاتتى شوب سۋبەكتىلەرىنە فران­چاي­زينگ­تىك جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بەرۋى ءتيىس. وسى ارادا شوب سۋبەكتىلەرىن قار­جىلاندىرۋعا قويلاتىن تالاپتاردىڭ بار ەكەندىگىن ايتايىق. قاراجات شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ تەك جاڭا جوبالارىنا عانا بەرىلەدى. سا­لالىق شەكتەۋ قويىلمايدى. ءبىر شا­عىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسىنە 80 000 000 تەڭگەگە دەيىن جانە 84 اي مەر­زىمگە بولىنەدى. قارىز الۋشىنىڭ قو­لىنا تيەتىن نومينالدى جىلدىق سىي­اقى مولشەرلەمەسى 14,65 پايىزدان اسپايدى. بۇگىنگى كۇنى «Bank RBK» اق بولىنگەن 250 000 000,00 تەڭگەنىڭ 105 430 079,11 ملن-ىن يگەرسە, «استانا بانكى» اق 250 000 000,00 تەڭگەدەن 159 600 000,00 ملن تەڭگەنى يگەرگەن. ءنا­تيجەسىندە 500 ملن تەڭگەنىڭ 265 ملن-نان استامى كاسىپكەرلەردىڭ قولىنا ءتيدى. دەگەنمەن, قارجى ورنى­مەن جۇم­سالۋى قاداعالانا ما, فرانچايزينگكە دەپ بولىنگەن قاراجات «ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا» كەتپەي مە دەگەن زاڭدى سۇراق تا تۋادى. باعدارلاما بويىنشا قانداي جوبالار قارجىلاندىرۋعا جاتپايتىنى تۋرالى «دامۋ» قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى – باسقارما مۇشەسى عابيت لەس­بەكوۆ بىزگە تومەندەگىدەي مالىمەت بەردى. «اتالعان باعدارلاما بويىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ بارلىق جوبالارى قارجى­لاندىرىلمايدى. اتاپ ايتقاندا, بۇرىندارى شىعىنعا باتقان جوبالاردى قايتا «تىرىلتۋگە», زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيەنى وتەۋگە, ۇلەستەس تۇلعالار/كومپا­نيا قۇرىل­تايشىلارىنىڭ الدىنداعى نەسيەلىك قارىزداردى وتەۋگە بولمايدى. ونىڭ ىشىندە م ۇلىك, اكتيۆتەردى ساتىپ الىپ, كەيىننەن ءۇشىنشى جاققا رەسىمدەۋگە, ءۇشىنشى جاقتاعى تۇلعاعا رەسىمدەلگەن جەر تەلىمىندە قۇرىلىس جۇرگىزۋگە بولمايدى. سونداي-اق, قارجىنى وففشورلى ايماققا, جالعان كاسىپورىندارعا اۋدارۋعا نەمەسە جالعان مامىلەلەردى وتەۋگە, بۇرىن العان قارجىسىن قايتا قارجى­لاندىرۋعا رۇقسات جوق. وعان قوسا ءوز بيزنەسىن جۇرگىز­گىسى كەلەتىن تۇلعالار ەنشىلەس كوم­پا­نيالاردىڭ, تۇلعالاردىڭ فران­چاي­­زينگىن الۋعا, زاڭدى تۇلعالار­دىڭ اكتسيا­لارى مەن كەز كەلگەن قۇندى قاعاز­­دارعا سالعان ينۆەستيتسياسىن, ۇلەسىن ساتىپ الۋعا بولمايتىندىعىن ءبىلۋى ءتيىس. – مۇنداي شەكتەۋلەردىڭ ىشىندە اكتسيزدەۋگە جاتاتىن ءونىم شىعارۋ, قارۋ-جاراق, ەسىرتكى تەكتەس زاتتار سەكىلدى ازاماتتىق اينالىمنان شىعارىلعان تاۋارلاردى شىعارۋ-جەتكىزىپ بەرۋ بار. بۇل نەسيەنى قۇمار ويىندار بيزنەسىنە جانە ەلدەگى تەررورلىق ارەكەتتەر سەكىلدى زاڭمەن تىيىم سالىنعان قىزمەتتەرگە جۇمساۋعا تىيىم سالىنادى, – دەيدى باسقارما مۇشەسى. ماسەلەن, قاراپ وتىرساق, الما­تىدا 2013 جىلدان بەرى «KazFranch» كورمە-فورۋمى ءوتىپ كەلەدى. بۇل – وتاندىق جانە شەتەلدىك فرانشيزالاردى ەكسپوزيتسيالاۋعا ارنالعان قازاقستانداعى جالعىز الاڭ. ونى «دامۋ» قورى مەن ەۋرازيالىق فرانچايزينگ قاۋىمداستىعىمەن بىرىگە وتىرىپ ۇيىمداستىرادى. اتالعان كورمەگە ءوز فرانشيزا­لارىن ازىرلەگەن حالىقارالىق جانە قازاق­ستاندىق كومپانيالار دا قاتى­سىپ كەلەدى. بىلتىرعى فورۋمنان كور­شى مەملەكەتتەردىڭ دە كومپانيا­لا­رىن كوردىك. مىسالى, 2015 جىلى وتكەن كورمەدە العاش رەت «ەلداني» قوعامدىق قورى جۇزەگە اسىرعان الەۋ­مەتتىك فرانشيزا تانىستىرىلدى. اتالعان قوعامدىق قور مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى جانداردىڭ باسىن قوسىپ, قولونەر بۇيىمدارى مەن كادەسىي جاساپ ءجۇر. باستاپقىداي ەمەس بۇيىمدارىنىڭ ساپاسى جاقسارىپ جاتقانى قۋانتتى. «KazFranch» كورمەسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى فرانچايزينگتىك قارىم-قاتىناستىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ ارقىلى قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ساپالى دامۋىنا كومەكتەسۋ, فرانچايزينگ سالاسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ تاجىريبە الماسۋىنا جاعداي جاساۋ ەكەنى بەلگىلى. ءوز بيزنەسىن دامىتۋعا مۇددەلى جانداردى توعىستىرعان كورمەسىندە «دامۋ» قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى – باسقارما مۇشەسى عابيت لەسبەكوۆ «فرانچايزينگ – بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدى تۇرلەرىنىڭ ءبىرى, قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر وعان ايرىقشا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. وتاندىق برەندتەر مەن فرانچايزينگتىك جۇيەلەردى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ شوب-تى دامىتۋدا مۋلتيپليكاتيۆتىك ناتيجەگە يە بولماق. قازاقستانعا شەتەلدىك ءفرانشيزدى تارتۋ ەكونومي­كانىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا كومەكتەسەدى ءارى جاڭا باسقارۋشىلىق جانە بيزنەس-تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وعان قوسا تاۋارلار مەن قىزمەت كورسەتۋ نارىعىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى», دەگەن-ءدى. ەۋرازيالىق فرانچايزينگ قاۋىم­­­داستىعىنىڭ پرەزيدەنتى بەك­نۇر قيسىقوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستاندا فرانچايزينگ نارىعى جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن 15 پايىزعا وسۋدە. بۇگىندە فرانچايزينگتىك جەلىلەردىڭ سانى 4 558 فرانچايزي مەن 497 برەندتى قۇرايدى. فرانچايزينگ نارىعىنىڭ اينالىمى جىلىنا 3 ملرد دوللارعا جەتەدى. بۇل سەكتوردا بارلىعى 30 000 اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. كورمە كەزىندە «Mimioriki», «سۇڭ­قار», «RedDragon» سىندى وتاندىق برەندتەر قازىردىڭ وزىندە ءوز فرانشيزالارىن قازاقستاندا عانا ەمەس شەتەلدە دە جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايتىپ, كەلۋشىلەرگە ونىمدەرىن ۇسىندى. سول سياقتى فرانشيزا بويىنشا ءىسىن ەندى باستاعان «جاس كەمەڭگەر», «كرەن­دەل», «Party Food» سياقتى قازاق­ستان­دىق كومپانيالاردىڭ سانى وسۋدە. بۇ­لار قازىر اۋقىمدى بيزنەسپەن اينا­لىسپاسا دا, ءوز تاۋارلارى مەن ءونىم­دەرىنىڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرە الادى. قورىتا ايتقاندا, بۇگىندە «دامۋ» قورى قازاقستانداعى فرانچايزينگتى دامىتۋ بويىنشا قارجىلىق جانە قارجىسىز شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋدا. كەشەندىك قولداۋ – كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقى­لى كاسىپ­كەرلىك ماسەلەلەرى مەن كونسۋل­تاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ, سونىڭ ىشىندە فرانچايزينگ ماسەلەلەرى مەن فرانشيزا بويىنشا ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا بانكتەردى تارتۋ جانە ءىشىنارا كەپىل­دەن­دىرۋ ارقىلى نەسيەلەر تارتۋدا كاسىپ­كەرلەرگە كومەك كورسەتۋدەن تۇرادى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى