تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارايلى تاڭى اتقان 1991 جىلى تاريحي سانامىزدى ءدۇر سىلكىنتىپ, جىگەرىمىزدى جانىعان ەلەۋلى جاعداياتتار جەتكىلىكتى. سولاردىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ تىزگىنىن ۇستار ۇلت كوشباسشىسىن انىقتاپ العانىمىز ەستەن كەتپەس ەرەكشە وقيعا بولدى. دالىرەگى, 1991 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا تۇڭعىش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن جالپىحالىقتىق تۇرعىدا سايلاۋ ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ باسىم داۋىسپەن (98,78%) جەڭىسكە جەتتى.
شىن مانىندە, رەسپۋبليكامىزدىڭ باسشىسىن العاش رەت ءوز حالقىمىزدىڭ تاڭداعانى شىنايى تاۋەلسىزدىكتىڭ باستى نىشانى ەدى. سوندىقتان دا, بۇل وقيعانى الاش جۇرتى ازاتتىقتىڭ التىن بەسىگىنە بولەنگەن سول ءبىر كەزەڭدەردىڭ باستى تاريحي جەتىستىكتەرىنىڭ بىرەگەيى رەتىندە قاراستىرىپ وتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسىن سايلاپ الىپ, كوڭىلى ورنىققان ەل-جۇرتىمىز وزگەگە ەمەس, ءوزى تاڭداعان تۇلعانىڭ سوڭىنان ەرىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. ءورىسىن كەڭەيتىپ, تالايلارمەن تەرەزە تەڭەستىرىپ شىعا كەلدى.
بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ – 25 جىلدىعى. ناقتىلاي ايتقاندا, الاشتىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, اتا-بابا ارمانداعان كۇن بۇيىرىپ, جاسامپازدىقتىڭ دارا دا داڭعىل جولىنا تۇسكەنىمىزگە شيرەك عاسىر تولىپ وتىر.
ءبىز وسى ارادا تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭدەگى 1991 جىلدىڭ تاريحي وقيعالاردى وي ەلەگىنەن ءبىر وتكىزىپ, جادىمىزدا قايتا جاڭعىرتقاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
1991
* تامىز ايىندا ماسكەۋدە وتكەن دۇمپۋدەن كەيىن كوممۋنيستىك پارتيا تاراتىلدى;
* 24 تامىزدا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى «اعىمداعى جاعدايدى باعالاۋ جانە رەسپۋبليكا ەگەمەندىگىن نىعايتۋ شارالارى تۋرالى» قاۋلى قابىلدادى;
*29 تامىزدا قازاق كسر پرەزيدەنتىنىڭ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» جارلىعى شىقتى. قازاق جەرىندە 40 جىلدان استام ۋاقىت بويى سىناق جۇرگىزىلگەن يادرولىق قارۋعا نۇكتە قويىلدى. ەلباسىنىڭ وسى تاريحي شەشىمى, باتىل قادامى بۇگىندە دۇنيە جۇزىنە ءمالىم تاريحي فاكتىگە اينالدى.
* تامىز-قازان ايلارىندا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن پروكۋراتۋرا, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك, ىشكى ىستەر, ادىلەت جانە سوت ورگاندارى ءبولىندى. قازاق كسر مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قۇرىلدى. وداققا باعىنىشتى كاسىپورىنداردىڭ قازاق كسر ۇكىمەتىنىڭ قاراماعىنا تۇبەگەيلى ءوتىپ, رەسپۋبليكادا التىن قورى مەن الماس قورى, ت.ب. قۇرىلدى;
* 2 قازاندا قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆ بايقوڭىردان «سويۋز تم-13» كەمەسىمەن عارىشقا ۇشتى;
* 16 قازاندا «قازاق كسر-ءنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى» قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى;
* 1 جەلتوقساندا قازاق كسر-ءنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ ءوتتى. سايلاۋ ناتيجەسى بويىنشا داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ 98,78 پايىز داۋىسىنا يە بولعان ن.ءا.نازارباەۆ رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى;
* 10 جەلتوقساندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى «قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى» زاڭىن قابىلدادى. وسى زاڭعا سايكەس جاڭا قۇرىلعان تاۋەلسىز مەملەكەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەپ اتالدى;
* 12 جەلتوقسان كۇنى «قازاقستانداعى 1986 جىلعى جەلتوقساننىڭ 17-18-ىندەگى وقيعالارعا قاتىسقانى ءۇشىن جاۋاپتىلىققا تارتىلعان ازاماتتاردى اقتاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى قابىلداندى;
* 16 جەلتوقسان كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. وسى كۇنى 1991 جىلى جەلتوقساننىڭ 16-سىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى جاريالاندى. وسىدان 45 مينۋت وتكەن سوڭ تۇرىك رەسپۋبليكاسى ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىدى. وسىلايشا الەم كارتاسىندا تاۋەلسىز قازاقستان اتتى جاڭا مەملەكەت پايدا بولدى;
* 17 جەلتوقسان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەموكراتيالىق جاڭعىرۋ كۇنى بولىپ جاريالاندى;
* 20 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قاۋلىسى قابىلداندى.
*21 جەلتوقساندا الماتى قالاسىندا بۇرىنعى كسرو قۇرامىنا ەنگەن ون ءبىر تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىلارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن (تمد) قۇرۋ تۋرالى الماتى دەكلاراتسياسىنا قول قويدى. ءسويتىپ, تمد-عا مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك, تەڭ قۇقىلىق جانە ەگەمەندىك قاعيداتتارىمەن كىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى;
* جەلتوقساندا الماتىعا قىسقا مەرزىمدى جۇمىس ساپارىمەن اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى دجەيمس بەيكەر كەلىپ كەتتى. سول جولى اقش وكىلى دجەيمس بەيكەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پرەزيدەنتى د.بۋشتىڭ اقش-قا رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا قاتىستى رەسمي شاقىرۋىن تابىس ەتتى.
*جىل سوڭىندا رەسەي فەدەراتسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن تانىدى.
وتكەن عاسىردىڭ 1991 جىلعى 16 جەلتوقسانىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنان باستاۋ العان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءاربىر جىلىنداعى جاسامپاز ىستەر ءاربىر وتانداسىمىزدىڭ جادىندا ۇنەمى جاڭعىرىپ تۇرۋى ءتيىس.
وسى ارادا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى تۇڭعىش جاڭا جىلدىڭ تابالدىرىعىندا تۇرىپ, حالىقتى قۇتتىقتاعان ساتىندە اعىنان جارىلا ايتقان ءسوزى ەسكە تۇسەدى.
«الداعى جىل ماتەريالدىق جاعىنان العاندا ادامدار ءۇشىن وتە قيىن بولاتىنىن جاسىرمايمىن. بىراق بىزگە قيىندىقتى جەڭبەي, لايىقتى تۇرمىسقا جەتۋ مۇمكىن ەمەس. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان شەتىن بولىگىنە قامقورلىق جاساۋدى مەملەكەت ءوز موينىنا الاتىنىن ايتپاقپىن. بارشامىز ءۇشىن – دەنى ساۋ, قايراتتى, ءبىلىمدى قاۋىم ءۇشىن – گۇلدەنگەن ومىرگە جەتكىزەتىن جولدى ءوزىمىز تارتىپ, قاجىماستان ەڭبەك ەتۋىمىز قاجەت», – دەگەن بولاتىن.
[caption id="attachment_58088" align="alignright" width="390"]
1[/caption]
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, جاڭا جىل مەرەكەسى قارساڭىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەتەلدەردەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرىنە ارناپ راديو ارقىلى ءسوز سويلەدى.
«ەجەلگى اتامەكەنىنەن جىراقتاپ قالعان سىزدەردى كەشەگى كۇنگە دەيىن اتا-بابا جەرىنە قايتا كەلە الامىز با دەگەن سۇراقتىڭ الاڭداتىپ كەلگەنىن مەن جاقسى بىلەمىن. «تۋعان جەردىڭ ءتۇتىنى دە ىستىق» دەيدى حالقىمىز. قانداس باۋىرلارىمىزدى بايىرعى اتاقونىسىنا تارتۋ ماقساتىندا ادام پراۆوسى تۋرالى ەلارالىق ەرەجەلەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستان ۇكىمەتى «باسقا رەسپۋبليكالاردان جانە شەتەلدەردەن سەلولىق جەرلەردە جۇمىس ىستەۋگە تىلەك ءبىلدىرۋشى بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستاندا قونىستاندىرۋدىڭ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى» ارنايى قاۋلى قابىلدادى. سوندىقتان اتامەكەنگە كەلەمىن دەۋشى اعايىندارعا جول اشىق. اتا-بابا ارۋاعى الدارىڭىزدان جارىلقاسىن!» – دەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى ايتقاندارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1992 جىلعى 1 قاڭتارىنداعى سانىندا «الىستا جۇرگەن اعايىندارعا اق تىلەك» دەگەن تاقىرىپپەن جارىق كوردى.
ەلباسىنىڭ وسىناۋ ىستىق لەبىزى, جۇرەكجاردى ءسوزى الىستاعى اعايىننىڭ اراسىنا جىل قۇسىنداي جەتىپ, ولاردىڭ جۇرەكتەرىن تەبىرەنتتى. ىلە, كوپ وتپەي شەتەلدەردەگى قانداستارىمىزدىڭ اتامەكەنگە اتباسىن بۇرعان ۇلى دا نۇرلى كوشى باستالدى.
