وتۇكەنگە حالىقارالىق ەكسپەديتسيا باستالدى
موڭعوليادا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى (TWESCO), موڭعوليا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جانە «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ءتاڭىرتاۋدان وتۇكەنگە دەيىن: ۇلى دالا كوشپەلىلەرىنىڭ تاريحي-مادەني قازىنالارى» اتتى حالىقارالىق ەكسپەديتسيا ءوز جۇمىسىن باستادى. 20-27 تامىز ارالىعىنا جوسپارلانعان ايتۋلى شارانىڭ ءار كۇنى ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحى ءۇشىن ايرىقشا جاڭالىقتار مەن تىڭ دەرەكتەرگە تولى.
اپتا بويى جالعاسىن تاباتىن القالى جيىننىڭ شوقتىعى 24 تامىز, ياعني ەرتەڭ «شيۆەەت ۋلاان» كونە تۇركى عۇرىپتىق كەشەنىندە « ۇلى دالا كوشپەلىلەرى: تاريحي-مادەني ۇندەستىكتەر» دەگەن اتاۋمەن وتەتىن II تۇركى-موڭعول ارحەولوگتارىنىڭ دالا سەمينارى بولماق. وندا تۇركى اكادەمياسىنىڭ ارنايى جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارىنىڭ قورىتىندى ناتيجەلەرىن جۇرتشىلىق نازارىنا تۇڭعىش رەت رەسمي تۇردە تانىستىرۋ جوسپارلانعان. ايتا كەتەيىك, قازبا جۇمىستارى ناتيجەسىندە شيۆەەت ۋلاان الاڭىنداعى ماڭگىتاس تۇرعان تۇعىر ماڭىنان كونە تۇركىلەردىڭ العاشقى مۇسىندەرى تابىلعان ەدى. تۇركى دۇنيەسى ءۇشىن مۇنداي ەرەكشە ءمانى بار جاڭالىقتارعا كۋا بولۋ ءۇشىن ەۋرازيا كەڭىستىگىن ەركىن جايلاعان ەجەلگى تۇركىلەردىڭ ءبۇگىنگى جالعاسى قىرعىزستان, رەسەي, تۇركيا, ازەربايجان, تاتارستان, باشقۇرتستان, تىۆا جانە رەسەيدەن تۇركولوگ عالىمدار مەن بىرقاتار باق وكىلدەرى قاتىسۋدا. ايتۋلى شاراعا «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتىپ وتىر.
الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن ۇشىپ كەلگەن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن ۇيىمداستىرۋشىلار ۇلان-باتىرداعى شىڭعىس حان اۋەجايىندا كۇتىپ الدى. ءتۇس اۋا ولار «كوشپەلىلەردىڭ ءداستۇرلى مەديتسيناسىنىڭ دامۋ ساتىلارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى. موڭعوليا ءداستۇرلى مەديتسينا مۋزەيىندە وتكەن بۇل شارادا ەرتەدەگى تۇركىلەر زامانىندا قولدانىلعان ەم-دوم شارالار مەن ءدارى-دارمەكتەردى جاساپ شىعارۋ ءىسى جانە ولاردى پايدالانۋ ەرەكشەلىكتەرى ءسوز بولدى. اتالعان مۋزەيدە ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى كەزەڭگە دەيىن قولدانىستا بولعان مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەر مەن قۇرال-سايمانداردىڭ الۋان ءتۇرىن كورۋگە بولادى. القالى جيىن بارىسىندا موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, موڭعوليا ءداستۇرلى مەديتسينا مۋزەيىنىڭ باسشىسى دالانتاين تسەرەنسودنوم وسى ماڭىزدى جيىندى ۇيىمداستىرعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. جيىنعا جەتى مەملەكەتتەن 40-قا جۋىق عالىم كەلدى.
سونداي-اق, كونفەرەنتسيانىڭ ەكىنشى كۇنىندە ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى ءۇشىن ۇلان-باتىر قالاسىنان 55 شاقىرىم قاشىقتا جاتقان كونە تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ەلەۋلىسى بولىپ تابىلاتىن تونىكوك بىتىكتاسى مەن شىڭعىسحاننىڭ الىپ ءمۇسىنى كەشەنىنە تانىمدىق ساپار ۇيىمداستىرىلدى. ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىنە ەسكەرتكىشتەردى تانىستىرعان تۇركىتانۋشى ن.ءبازىلحان مۇنداي شارانىڭ ءتۇبى ءبىر تاريحىمىزدى تانۋدا, تۋىستىعىمىزدى جاڭعىرتىپ, ىنتىماقتاستىعىمىزدى ارتتىرۋدا ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.
ال تاتارستان رەسپۋبليكاسى عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايرات سىدىقوۆ تۇركى حالىقتارىنىڭ تامىرىن تانىتىپ, تۇتاستىققا شاقىراتىن مۇنداي كونە جازبا ەسكەرتكىشتەردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتەدى. «قازىر وسى تاڭبالى تاستار موڭعوليا جەرىندە جاتقانىمەن, بۇل ءبىزدىڭ باتىر, ءباھادۇر بابالارىمىزدىڭ كوزى. ءتۇبىمىز وسىدان تارايتىندىقتان ونىڭ مەيلىنشە ءدىن امان ساقتالۋىنا تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ءاربىر وكىلى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءتيىس» دەپ اتاپ ءوتتى ول. تانىمال تۇركيالىق عالىم احمەت تاشاعىل بۇل پىكىردى قولدايتىنىن ءبىلدىردى.
ءبىز حالىقارالىق ەكسپەديتسيانىڭ جاساعان جۇمىسى مەن اتقارعان شارۋالارى جونىندە الداعى ۋاقىتتا جان-جاقتى حاباردار ەتىپ وتىراتىن بولامىز. ءبىرقاتار اۋقىمدى شارالار بار. اتاپ ايتقاندا, شيۆەەت ۋلاان كەشەنىنەن باسقا مويىنشور, كۇلتەگىن كەشەنىن ارالاپ, بوعدا حان مۇراجايى مەن موڭعوليا ۇلتتىق مۋزەيىندە دوڭگەلەك ۇستەل ءوتكىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان» –
موڭعوليادان
