وتكەن سەنبىدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن جەر رەفورماسى بويىنشا كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. بۇل كوميسسيانىڭ سوڭعى جيىنى بولۋى دا مۇمكىن. ازىرگە وزدەرى وسىنداي تۇجىرىممەن تارقاستى. الايدا, سوڭعى شەشىم پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرەتىندە.
كوميسسيا مۇشەلەرى قولدانىستاعى ءموراتوريدىڭ مەرزىمىن تاعى دا 5 جىلعا ۇزارتۋدى ۇسىنىپ وتىر. شەشىم قابىلدانعان جاعدايدا كوميسسيا جۇمىسىن توقتاتادى.
ءسويتىپ, كوميسسيانىڭ وسى جولعى وتىرىسى «بۇرىنعىدان ءوزگەرەك» بولدى. ادەتتەگى ۇسىنىستاردى تالقىلاۋدان گورى, تۇيىندەۋ باسىم. ءسوز العان كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بىرقاتارى ءبىراز ۋاقىتتان بەرى بىرگە جۇمىس اتقارعان ارىپتەستەرىنە, سونداي-اق, حالىققا العىستارىن ايتىپ, وسىنداي ءمۇمكىندىك بەرگەن ەلباسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىسىپ جاتتى. كوميسسيا توراعاسى جاريالاعان شەشىمدەردى قۇپتايتىندارىن جەتكىزىپ, بۇل سالاداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە الداعى ۋاقىتتاردا دا اتسالىسا بەرەتىندىكتەرىمەن ءبولىستى. كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىسىندا جەر رەفورماسىنا قاتىستى ناقتى شەشىمدەر قابىلداماس بۇرىن, بۇل سالاداعى كۇرمەۋى قيىن كوپ تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ الۋ قاجەتتىگى ايتىلعان بولاتىن.
وسىلايشا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان كوميسسيا تۋرا ءۇش اي جۇمىس اتقاردى. ولار ءوڭىر-ءوڭىردى ارالاپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى.
كوميسسيا استانادا وسى سوڭعىسىن قوسقاندا بەس وتىرىس جانە اقمولا, الماتى, قىزىلوردا ءجانە اتىراۋ وبلىستارى تۇرعىندارىمەن ءتورت كەزدەسۋ وتكىزدى. باس-اياعى توعىز جيىنمەن جۇمىستى ءتۇيىندەدى.
سونىمەن, قوعامنىڭ قىزۋ تالقىسىنا تۇسكەن ماسەلەلەر بويىنشا كوميسسيا قانداي جۇمىستار اتقاردى, پارلامەنت نازارىنا ناقتى قانداي ۇسىنىستار شىعاردى؟ سەنبى كۇنگى وتىرىستا كوميسسيا مۇشەلەرى, مىنە, وسى ماسەلەلەردى پىسىقتادى.
كوميسسيا جۇمىسى نەگىزىنەن جەر زاڭناماسىنىڭ نورمالارىنا قاتىستى ۇسىنىستاردى قارادى. نەگىزىنەن جۇمىس ەكى باعىتتا ءجۇرگىزىلدى. ءبىرىنشىسى – قولدانىستاعى قازاقستاندىقتارعا جالعا بەرۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ. ەكىنشىسى – جەر كودەكسىنىڭ موراتوري جاريالانعان نورمالارىنا قاتىستى بولدى. وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە ناقتى ۇسىنىستار دايىندالدى.
بىرىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارىنا, ياعني قازاقستاندىقتارعا 49 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جالعا بەرۋ ينستيتۋتىن ساقتاۋ ۇسىنىلدى.
اتاپ ايتقاندا, تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ ارقىلى جەر پايدالانۋشىلارىنىڭ جەردى ۇتىمدى پايدالانۋىنا جانە وزىنە بەرىلگەن مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. ياعني, جالعا الۋدىڭ العاشقى 5 جىلىندا – جىل سايىن, ودان كەيىنگى كەزەڭدەردە سۋارمالى ەگىستىكتەردى ءار 3 جىل سايىن, قولدان سۋارىلماعان جەرلەردى ءار 5 جىل سايىن مونيتورينگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, جەر كودەكسىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن بەرۋدىڭ جەكە جانە ەگجەي-تەگجەيلى رەگلامەنتتەيتىن ءتارتىبىن بەلگىلەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن بەرۋ ءجونىندەگى كونكۋرستاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كونكۋرس كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا قوعامدىق كەڭەستەر مەن بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن قوسۋ, اكىمدىكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن بەرۋ جونىندەگى ناقتى ءىس-قيمىلدارى ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن كونكۋرس وتكىزۋ قاعيدالارىن ءازىرلەۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
جالعا بەرۋ مەرزىمىن بيزنەس-جوسپارعا سايكەس ينۆەستيتسيالار كولەمىنە قاراي ايقىنداۋ, ونىڭ ىشىندە, جالداۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى شەشىمدى قوعامدىق كەڭەستەر مەن بىرلەستىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن, جەردى پايدالانۋ مونيتورينگىنىڭ جانە جالداۋ شارتى تالاپتارىنىڭ تيىسىنشە ورىندالۋىنىڭ ءناتيجەلەرى بويىنشا قابىلداۋ قاجەتتىلىگىن ايقىنداۋ, جەر پايدالانۋشىلاردىڭ مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتىلاي جانە كۇشەيتە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جالعا بەرۋدىڭ ۇلگىلىك شارتىن ازىرلەپ, بەكىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ تالاپتارىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى دە اتاپ ءوتىلدى
ەكىنشىدەن, كوپشىلىك تاراپىنان اسا قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ, زەرتتەپ, زەردەلەنگەن ماسەلەنىڭ تاعى ءبىرى – ءار ازاماتقا بەكىتىلەتىن ەڭ جوعارى مولشەرلەمە بويىنشا «قازاقستاندىقتارعا جالعا بەرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ شەكتى مولشەرلەرى بەلگىلەنسىن» دەگەن شەشىم قابىلداندى.
ۇشىنشىدەن, شەكارا ماڭى اۋماقتارىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارادان راديۋسىن ايقىنداي وتىرىپ, جەرگىلىكتى جاعدايلارعا جانە ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ولاردى بەرۋ جونىندەگى تالاپتارىن انىقتاپ, بەكىتۋ ۇسىنىلدى. ياعني, شەكارا ماڭىندا جەرگىلىكتى جاعدايلار مەن ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلۋگە ءتيىس.
تورتىنشىدەن, حالىقتىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتارى مۇقتاجدىقتارىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى جايىلىمدار مەن شابىندىقتاردىڭ الاڭدارى ايقىندالىپ, ول جەرلەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارىنا بەرۋگە تىيىم سالۋ ۇسىنىلدى. ياعني, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جايىلىمدارمەن جانە شابىندىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, وسىنداي القاپتار مەملەكەتتىك مۇقتاجدىقتارعا الۋعا جاتقىزۋ كەرەك.
بەسىنشىدەن, جەر رەفورماسى شەڭبەرىندە كەڭىنەن تالقىلانىپ وتىرعان جەردى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن بەرۋدىڭ پروبلەمالى ماسەلەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, اكىمدىكتەرگە جتق-عا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مۇقتاجدىقتارىنا ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ءۇشىن جتق-عا بەرىلەتىن جەرلەردى مەملەكەتتىك مۇقتاجدىقتارعا جاتقىزۋ ۇسىنىلدى. ياعني, 10 سوتىق الۋعا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار سانىنىڭ ميلليوننان اسقانى ءوز الدىنا, وبلىس ورتالىقتارى مەن ءىرى قالالاردا ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن بوس جەرلەردىڭ جوقتىعى ماسەلەنىڭ وتكىر تۇرعانىن كورسەتەدى. سوڭعى شيرەكتە Call-ورتالىقتارى مەن jerturaly.kz سايتىنا كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستار مەن وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ دە وسى ماسەلەنىڭ اينالاسىندا ءوربيتىنى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن تالاپ ەتىپ وتىر.
التىنشىدان, كوميسسيا ءمۇشەلەرى قابىلداعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى جالعا بەرۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنە ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
جەتىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە جارعىلىق كاپيتالىندا شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى بار بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا قاتىستى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جالعا بەرۋ نورمالارىن دا جاريالانعان موراتوريگە ءسايكەستەندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.
سەگىزىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە كوميسسيا قابىلداعان شەشىمدەردى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس رەسىمدەپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنە ەنگىزۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ جانە جەر زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ ۇسىنىلدى.
توعىزىنشىدان, جەر كودەكسىندە موراتوري جاريالانعان ماسەلەلەر بويىنشا نەگىزدەلگەن ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ پايدالانىلۋى تۋرالى دايەكتى مالىمەتتەردى تولىقتىرۋ, ولارعا ەگجەي-تەگجەيلى تۇگەندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنە قولدانىستاعى موراتوريدىڭ مەرزىمىن 5 جىلعا, ياعني 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ ۇسىنىلدى.
ونىنشىدان, بەرىلىپ وتىرعان ۇسىنىستاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى قابىلداعان جاعدايدا كوميسسيا جۇمىسىن توقتاتۋ ۇسىنىلدى. ياعني, كوميسسيا مۇشەلەرىنە جەر زاڭناماسىن بۇدان ءارى جەتىلدىرۋگە بايلانىستى جۇمىسقا قىزىعۋشىلىعى بولاتىن بولسا, وندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرگە بۇل جۇمىسقا قاتىسا الاتىندىعى ەسكەرتىلدى.
كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ءناتيجەسىندە دايىندالعان بۇل ۇسىنىستار داۋىسقا سالىنىپ, ءبىر عانا قارسى داۋىسپەن قابىلداندى. ال سوڭعى ءتۇيىندى شەشىم ەلباسىنىڭ ەنشىسىندە.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
مانسۇر حاميت
* قاتىسۋشىلار نە دەيدى؟
