قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى ش.ساريەۆتىڭ شىعارماشىلىعى ارقىلى بۇگىنگى ادەبيەتىمىزدىڭ وسكەن ءورىسى, جايعان وركەنى, جەتكەن بيىگى دالەلدەنەدى. بۇگىنگى ليريكالىق پوەزيامىزعا ءتان جانرلىق سيپات, تاقىرىپتىق ەرەكشەلىك, كوركەمدىك ىزدەنىستەر اقىن شىعارماشىلىعى ارقىلى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق تانىلادى. قازاق ولەڭىنىڭ مول ءداستۇرىن اسقان زەرگەرلىكپەن, شىعارماشىلىقپەن يگەرىپ قانا قويماي, وزىنەن كەيىنگى ورەندەرگە ميراسقورلىق ەتەردەي ەڭسەلى تۋىندىلارىمەن اقىن ش.ساريەۆ قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىنان ويىپ ورىن الدى دەپ بۇگىن نىق سەنىممەن ايتا الساق كەرەك.
ول, ارينە, قازاق پوەزياسىنىڭ كونە ءداستۇرىن – تولعاۋ ۇلگىلى پوەزيامىزدى, ءان-ولەڭ, ءانشى-اقىندار مۇراسىن بەرىك ۇستانۋشى عانا ەمەس, جالعاستىرۋشى, جاڭعىرتۋشى, ول, سونداي-اق, ۇلى اباي ءداستۇرىنىڭ ومىرشەڭدىگىن ءوز شىعارمالارىمەن دالەلدەۋشى, ول كەڭەستىك داۋىردەگى قازاق پوەزياسىنىڭ بار جەتكەن جەتىستىگىن بۇگىنگى ادەبيەت ومىرىمەن بايلانىستىرۋشى بولىپ كەلەدى. تالانتتى اقىننىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان «پوەزيا پاديشاسى – ليريكا» كىتابىنداعى « ۇلى دالا» دەلىنەتىن ولەڭدە: « ۇلى دالا-ءشول دالانىڭ ۇلىمىن, وركەش-وركەش قۇمنان ورگەن بۇرىمىن, شولىركەگەن ءشول دالانىڭ كوسەمى, قۇمدار امان بولسا مەن دە ءتىرىمىن», – دەلىنەتىن شۋماق بار. بايقاعانىمىزداي, وسى شۋماقتاعى شىعانداۋلاردان ءشومىشبايدىڭ اقىندىق تەمپەرامەنتى, ۇزدىك اجارلاۋلار مەن اۋىستىرۋلار ارقىلى جاسالعان ۇلتتىق بەينەلەر كوزگە ەرەكشە كورىنەدى. بۇرىمنىڭ وركەش-وركەش قۇمنان جاسالعانى تۋرالى اجارلاپ ايتۋ, ياعني كۇردەلى ەپيتەتتىك بەينە جاساۋ, سونداي-اق قۇمدى ءشول دالانىڭ كوسەمى دەپ اۋىستىرىپ قولدانۋ, ياعني مەتافورالىق بەينە جاساۋ قازاق پوەزياسىندا بۇرىن-سوڭدى كەزدەسە قويماعان ساريەۆتىك ساڭلاق قالىپ, ۇلتتىق سيپاتتى قۇندى بەينەلەر دەپ ايتساق, ارتىق بولا قويماس. قازىرگى ليريكالىق پوەزيادا ۇزدىك بەينەلەر ليريكالىق «مەننىڭ» نەگىزىندە دۇنيەگە كەلىپ جاتاتىنى ءشومىشباي اقىننىڭ: «تامىرلارى تەرەڭدە, سەكسەۋىلى مەن بولام», نەمەسە «قيىندىقتى كوكتەگەن, مەن دە سەنىڭ جۋسانىڭ» دەۋلەرى ارقىلى كورىنەدى. اقىن ولەڭدەرىندە كوپ ۇشىراساتىن مۇنداي شۋماقتار, جولدار داستۇرلىلىگىمەن, ۇلتتىق سيپاتتىلىعىمەن قۇندى جانە ولاردىڭ «پوەزيا پاديشاسى – ليريكادا» كوپ ۇشىراساتىنى كوڭىل قۋانتادى. ليريكالىق «مەن» ولەڭدەگى اقىن, كەيىپكەر كۇيىندە كورىنىپ, ونەرپاز شىعارماشىلىعىنىڭ ءون بويىندا ليريكالىق بەينەگە, وقىرماندى ويلاندىرار, تولعاندىرار تولىققاندى ادەبي وبرازعا اينالىپ جاتاتىنىنا وسى ءشومىشباي ساريەۆ سياقتى اقىندار شىعارماشىلىعى دالەل بولا الادى.
ال ليريكالىق كەيىپكەردىڭ تۇلعا دەڭگەيىندە كورىنۋى – ليريكالىق پوەزيادا سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. اسا دارىندى, كورنەكتى اقىندار شىعارماشىلىعى تانىتا الاتىن تاڭعاجايىپ جاعداي. «پوەزيا پاديشاسى – ليريكادا» وسىنداي وزىق تۋىندىلار بار. ەل تارتقان توزاق, ءسوز بە ازابىڭ, مەن قالاي كوكجيەكتەن كوز جازامىن. تاۋلارىم بيىكتەر ەد, دالا كەڭىپ, ءار قازاق مەندەي سۇيسە, ءوز قازاعىن! اقىننىڭ «شولدەپ وتكەن قازاقپىن» ولەڭى – مەتافورالىق ويلاۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. ءوزىن دالاعا بالاپ, تەڭەپ, اۋىستىرىپ جىرلاۋ قازاق پوەزياسىندا بۇرىننان بار, ارينە. ال ءشول دالامىن دەگەن بەينەنى قازاقپەن اۋىستىرا قولدانا وتىرىپ, «شولدەپ وتكەن قازاقپىن, قاشان-قاشان, اتار-اۋ دەپ ازات كۇن؟!» دەي وتىرا, ۇلت تاعدىرىن ايتۋ – شەبەرلىك. ءشومىشباي اقىنعا ءتان وزىندىك قولتاڭبا. بۇل – اۋىستىرۋدىڭ كۇردەلى, شەندەستىرىلگەن ءتۇرى. اقىننىڭ ستيلدىك ەرەكشەلىگىن انىق تانىتاتىن وسىنداي ولەڭ جولدارى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان كىتاپ مازمۇنىندا وتە كوپ كەزدەسەدى. مۇنداي دەرەكتەر – قازاق پوەزياسىنىڭ ۇلتتىق سيپاتىنىڭ ارتىپ, دۇنيەتانىمدىق, پالسافالىق تۇرعىدان بارىنشا تەرەڭدەپ كەلە جاتقانىنىڭ دالەلى.
مىسالى, «پوەزيا پاديشاسى – ليريكاداعى» مىنا شۋماق وسى ايتقاندارىمىزدى دالەلدەيدى. مۇحيت – ءتۇپسىز كەمەڭگەر, دالا – شەكسىز دانالىق, تاۋ الىبىم تۇرادى ۇلىلىقتان جارالىپ. ۇشەۋى دە ەڭسەلى, ۇشەۋى دە سۇيىكتى. ۇلىلىقتىڭ ولشەمى – تەرەڭدىك! كەڭدىك! بيىكتىك! ليريك اقىنعا ءتان باستى سيپات, بىزدىڭشە, ولەڭدەرىن تابيعات قۇبىلىستارىمەن ەگىز ورە وتىرىپ, تابيعاتتى سويلەتە الۋى, وعان جان ءبىتىرۋى, سويتە وتىرىپ تابيعات سۇلۋلىعىن ادامنىڭ سەزىم-سىرلارىنا اينالدىرىپ, جۇرەكتى باۋراۋى, تەربەۋى, تولقىتۋى دەر بولساق, «پوەزيا پاديشاسى – ليريكادا» مۇنداي ولەڭدەر كوپ جانە بۇلار ش.ساريەۆتىڭ عانا ەمەس, بۇگىنگى قازاق ولەڭىنىڭ ورەلى بيىگىن دە دالەلدەيدى. اينالامدا قۇستار ءۇنى, قۇس ءۇنى, قۇلاعىمنان, جۇرەگىمە جەتكەن ءبىر. تابيعات-اۋ, جاسىل-جەلەك ءپىشىنى, مەنى قورشاپ, اينالامدا كوكتەم ءجۇر. مۇنداي شۋماقتاردا تابيعات سۋرەتى, كورىپ وتىرعانىمىزداي, جالاڭ سۋرەتتەلمەيدى, اقىننىڭ جانىنا اينالادى, سەزىمىن تۋدىرادى, وقىرماندى سۇلۋلىق الەمىنە ەرىكسىز باۋراپ اكەتەدى, سۇلۋلىققا ءسۇيسىندىرۋى ارقىلى ءومىردى سۇيۋگە قۇشتارلاندىرادى. پوەزيا كۇشى, ليريكا تىلسىمى دەپ وتىرعانىمىز وسى. قورىتا ايتقاندا, قازاقتىڭ بەلگىلى اقىنى ءشومىشباي ساريەۆتىڭ «پوەزيا پاديشاسى – ليريكا» اتتى كىتابى ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى – مەملەكەتتىك سىيلىققا بىردەن-ءبىر لايىقتى كوركەم دۇنيە.
باعدات كارىبوز ۇلى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
