قازاقستان تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە تۇلەپ, سەمەي وڭىرىندە قاناتىن كەڭ جايعان كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «ساۋلە» جشس. 1990 جىلداردىڭ باسىنداعى قوعامدىق فورماتسيا كۇرت وزگەرىپ, كوپشىلىك وڭ-سولىن ايىرا الماي قالعان, «ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كوردىڭ» مەزگىلى ەدى. نارىقتىق ەكونوميكاعا بەت بۇرعان ساتتە ۇجىم جەتەكشىلەرىنە جۇمىستى جاڭاشا ۇيىمداستىرىپ, تىڭنان جول سالۋعا تۋرا كەلدى. «ساۋلە» جشس باس ديرەكتورى تولەۋعازى يمانعاليەۆ تە زامان ەنگىزگەن كاسىپكەرلىك تىزگىندى قولعا العان ەكەن.
ءبىز وسىناۋ كاسىپكەر ازاماتتى قۇرىلىسشىلار مەرەكەسى قارساڭىندا اڭگىمەگە تارتقاندى ءجون كوردىك.
– تولەۋعازى سەيىتقازى ۇلى, اڭگىمەنى الدىمەن كاسىپكەرلىك جولىڭىزدىڭ قالاي قالىپتاسقانىنان باستاساڭىز دەگىم كەلەدى؟
– 1990 جىلدىڭ باسىندا اۋدان, كەڭشارلاردان بىرتىندەپ كۇش كەتە باستادى. تەحنيكا, مال قۇنسىزدانا ءتۇستى. ءبىزدىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىمىزگە سۇرانىس تومەندەپ, اقىرىندا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الدى. قولىنان كەلگەندەر قىتايدىڭ ونىمدەرىن اكەپ ساتۋمەن شۇعىلداندى. ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەگەندەردى قازىر عوي «بيزنەسمەن», «كاسىپكەر» دەپ اسپەتتەپ جۇرگەنىمىز. ايتپەسە, بىزدەردىڭ ول كەزدەگى اتاۋىمىز «كوممەرسانت», كەرەك دەسەڭىز «الىپساتار» بولاتىن.
ەشكىمدە ەشكىمنىڭ جۇمىسى جوق, اركىم قولىنان كەلگەن ءتىرلىگىن جاساي باستادى. ماعان دا ءبىر شارۋانىڭ جالىنا جارماسۋ كەرەك, نە ىستەيمىن؟ وسى كەزدە مەنىڭ ءوندىرىس سالاسىنان العان تاجىريبەم كوپ كومەكتەستى. قالايدا ءونىم ءوندىرۋدىڭ جولىن ىزدەۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. ول ءۇشىن الدىمەن ءبىراز قاراجات كەرەك. سول ساتتە اقشا ەلدە دە, مەندە دە جوق. الدىڭعى جۇمىستارىمىزدان قالعان ەلەكتر كابەلدەرىن اقشاعا اينالدىرماققا ارەكەت جاساپ, سوناۋ شىمكەنتكە دەيىن باردىق. اقىرى وتكىزدىم, ونىڭ ءوزىندە تاۋارعا 5 توننالىق كونتەينەرمەن بارىپ ءبىر ۆاگون دۇنيە الىپ قايتتىم. كيىم-كەشەك, ىدىس-اياق, سابىن, ت.ب. زاتتار. اقشا جاسايمىز دەپ اكەلگەن الگى دۇنيەلەرىمىزدىڭ كوبى سوڭىندا مالعا اينالىپ كەتتى. سودان كاۋاپ ساتۋعا تاۋەكەل جاساپ, بازار ماڭىندا 12 جەردەن كاۋاپ نۇكتەسىن اشتىم. قويدىڭ سول كەزدەگى قۇنى 300-400 تەڭگە, كاۋاپقا اينالعاندا 1000 تەڭگەگە دەيىن بارادى.
– بۇل سوندا ءسىزدىڭ شاعىن كاسىپكەرلىككە بىرىڭعاي بەتبۇرعان كەزىڭىز عوي؟
– جالپى العاندا, 1994-1997 جىلداردا اقشا نەگىزىنەن ازىق-ءت ۇلىكتە عانا بولدى. قۇرىلىس تا, ءوندىرىستەر دە توقتاي باستاعان. تاماق ونىمدەرىنەن باسقا ەشتەڭەگە سۇرانىس جوق. سول سەبەپتى, قولعا ءبىراز قاراجات جينالعان سوڭ ماكارون, ماي, شۇجىق تسەحتارىن اشۋعا بەل بۋدىم. ولاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن ارنايى جەر الىپ, بازا سالدىم. ءمىنىپ جۇرگەن قارا «ۆولگامدى» «روجكي» شىعاراتىن قوندىرعىعا ايىرباستاپ جىبەردىم. باسىنان بىرگە جۇرگەن 6 ادام «روجكي» شىعارۋعا كىرىستىك. تاۋلىگىنە 150 كيللوداي وندىرەمىز. ءوز قولىمىزبەن شىعارعان العاشقى ءونىمدى كوزىمىز كورگەندەگى قۋانىشتى سەزىم ءالى كۇنگە دەيىن ىستىق.
ەڭبەگىمىزگە قاراي ءبىزدىڭ شاعىن كاسىبىمىز جۇرە باستادى. تسەحتى كەڭەيتىپ, تاعى ەكى قوندىرعى اكەپ ورناتتىق. ودان كەيىن كۇنباعىس مايى مەن شۇجىق تسەحتارىن اشتىق. ول كەزدە ونداي قوندىرعىلاردى تابا قويۋ قيىن. ءونىمنىڭ وندىرىستىك قۇنىن ازايتپاق ءۇشىن كۇنباعىس ەگىپ تە كوردىك. ونىمدەرىمىز جامان بولعان جوق. ءبارى دە قاراپايىم ۇلگىدە شىعارىلىپ جاتقاندىقتان سىرتقى كورىنىسى ونشا بولماسا دا, ءدامى مەن ساپاسى جاعىنان وتە جوعارى بولدى. ويتكەنى, شيكىزاتىمىز ەشقانداي قوسپاسىز بىرىڭعاي تازا جەرگىلىكتى ونىمدەردەن ەدى.
– ءار ۋاقىتتىڭ ءوز قيىندىعى بولادى دەگەندەي, مەكەمەڭىزدىڭ كەزدەيسوق كەدەرگىلەرگە تاپ كەلگەن كەزى بولدى ما؟
– قازىر ەسكە الىپ وتىرسام, ول دا ءبىر قيىنى مەن قىزىعى ارالاس ۋاقىت بولىپتى. بىلسەم, ۇيرەنسەم, مەڭگەرسەم دەگەن ىنتانىڭ باسىمدىعىنىڭ ارقاسىندا تالاي تىعىرىقتان شىعىپ كەتىپپىز. بۇرىن ءونىم شىعارىپ كورمەگەنبىز, باسىندا ءبارىن وزىمىزشە مولشەرلەپ, «قول تەحنولوگياسىمەن» جۇرگىزدىك. تسەحتارىمىز تۇراقتى ىستەپ, ءونىم ءۇستى-ۇستىنە ۇلعايا باستادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى دا ءبىرتىندەپ الدەنىپ ءبىزدىڭ بۇرىنعى قىزمەتىمىزگە سۇرانىس تۇسە باستادى. مىنا جاقتا شاعىن ءوندىرىسىمىز, كەلەسى جاقتا ەلەكترمونتاجىمىز بار, قورجىنىمىزدىڭ ەكى باسى دا تولىسا ءتۇستى.
– سىزدىڭ كومپانياڭىزدى جۇرت كوبىنەسە قۇرىلىس مەكەمەسى رەتىندە بىلەدى. «ساۋلە» ساۋلەتتى قۇرىلىستى قاي جىلدان باستاپ مەڭگەردى؟
– نارىقتىق ەكونوميكاعا ءبىزدىڭ ەلدەن بۇرىن وتكەندەردىڭ تاريحىنا قاراساڭ, كوپتەگەن كاسىپورىندار ۋاقىت اعىمىنا يكەمدەلۋ ءتاسىلىن ۇستانعان. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دا العاشقى كۇننەن ايتىپ كەلە جاتقان تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى دامىتۋ. بۇل سالانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى ەكونوميكالىق داعدارىستار بولا قالعان جاعدايدا قاتتى كۇيزەلىسكە ۇرىنبايدى.
ءبىزدىڭ مەكەمەنىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى العاشقى قادامى ەرتىس ۇستىنەن سالىناتىن جاڭا كوپىر قۇرىلىسىنا وراي باستالدى. الدىمەن, الىپ قۇرىلىسقا بايلانىستى سۇرىلەتىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن ورنالاستىراتىن پاتەرلەر سالىنۋى كەرەك ەكەن. سوعان قاتىستى جاريالانعان تەندەرگە قاتىستىپ, جەڭىمپاز اتاندىق. ۇن-قۇراماجەم كومبيناتى جانىنداعى 5 قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن (28 ملن. تەڭگەلىك) جۇرگىزەتىن بولدىق. قۇرىلىسپەن شۇعىلداناتىن مەكەمەگە قوياتىن تالاپتار از ەمەس بولىپ شىقتى. سونىڭ باستىسى تەحنيكالىق مۇمكىندىگى مەن ارنايى بازا بولۋى قاجەت ەكەن. ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن بۇرىنعى «سەماگروپروم» مەكەمەسىنىڭ «ۋمس» دەپ اتالاتىن بازاسىن 50 مىڭ اقش دوللارىنا ساتىپ الدىم.
ايتپاقشى, ونىڭ الدىندا ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىندا جيدەبايدا سالىنعان كەسەنەنى جارىقتاندىرۋ جۇمىسى بىزگە بۇيىردى. سول كەزدە ەلەكتر-مونتاج قىزمەتىن ءبىرجاقتى دامىتىپ كەتۋ قيىن ەكەنىن اڭعاردىم دا, قۇرىلىس شارۋاشىلىعىنا قوسا ءمان بەرۋگە بەكىندىم. سودان بەرگى ارالىقتا قۇرىلىستىڭ بارلىق تۇرىنە جانە باسقا دا كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرىنە قاتىستىق.
وبلىس اۋماعىندا 2 مەكتەپ, 2 امبۋلاتوريانى جاڭادان تۇرعىزساق, 100 دەن استام مەكتەپ پەن 70-تەي امبۋلاتورياعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىپ, 6 فۋتبول الاڭىن سالىپپىز. 12 اۋىلدىق جەردىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن تارتتىق. اقتوعاي – زىريان ارالىعىنداعى رازەزدەر عيماراتىن جوندەۋدەن وتكىزدىك.
اباي, كۋرچاتوۆ, بەسقاراي اۋداندارىندا قوس پاتەرلى ۇيلەر مەن مونشا سالىپ بەردىك. سەمەي قالاسىندا 5 جانە 9 قاباتتى 4 عيماراتتىڭ تولىق قۇرىلىسىن جۇرگىزدىك. كەي جىلدارى كوشەلەردى اباتتاندىرۋمەن دە اينالىستىق. «ساۋلە» كومپانياسى 1997 جىلداردان باستاپ, جىلىنا 10-15 تەندەر ۇتىپ, سونىڭ ءبارىن ۋاقىتىندا ورىندايتىنداي مۇمكىندىككە يە بولدى.
– سوعان قاراعاندا «ساۋلەنىڭ» قۇرىلىس سالاسىنداعى باعىندىرعان بيىكتەرى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي بولسا كەرەك؟
– 2000 جىلداردان سوڭ شاعىن كاسىپكەرلىكتەن ورتا كاسىپكەرلىككە اۋىسا باستادىق. «ساۋلەنىڭ» ەڭ قارقىندى ءارى ءوز مۇمكىندىگىن تولىق كورسەتكەن كەزەڭى 2004-2008 جىلداردىڭ ارالىعى دەپ ەسەپتەيمىن. جاڭاعى جىلداردا العا قويعان ماقساتتارىمدى تولىق يگەرىپ, جازعى ماۋسىمدا 200-دەي ادامدى ەڭبەكپەن قامتىدىق.
وبلىستىڭ, قالانىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى, ۇزدىك سالىق تولەۋشىسى دەگەن رەسمي ماراپاتتاردى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەنشىلەدىك. 2008 جىلى وبلىس بويىنشا «قۇرىلىس سالاسىنداعى ۇزدىك كاسىپكەر» نوميناتسياسىنا بەلگىلەنگەن 1 000 000 تەڭگەلىك سىيلىق «ساۋلەنىڭ» قانجىعاسىنا بايلاندى. 2006 جىلى ماسكەۋدە ءوتكەن تمد كولەمىندەگى بايقاۋدىڭ «ەكونوميكانىڭ ۇزدىك كوشباسشىسى» اتاندىق. سونىمەن بىرگە, 2004 جىلى شۆەيتساريا جوعارى بيزنەس جانە باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپتاۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا التىن مەدال يەگەرى بولدىق. 2014 جىلى ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى قۇرىلىسشى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدىم.
– تولەۋعازى سەيىتقازى ۇلى, جالپى العاندا كاسىپكەرلىككە مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان قولداۋلار از ەمەس. سول ءمۇمكىندىكتەردى بيزنەسمەندەر تولىق پايدالانا الىپ ءجۇر مە, ءالدە مەملەكەت قاراجاتىنا قول جەتكىزۋدىڭ قيىندىقتارى كوپ پە؟
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى قولعا الىپ, «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان سوڭ – ساياسات» يدەياسىن ۇسىندى. ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ورنىن جىل سايىنعى جولداۋىندا ارنايى اتاپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ كەلەدى. سونىڭ نەگىزىندە قانشاما مەملەكەتتىك باعدارلامالار, بيزنەستى قولداۋ ورتالىقتارى, دامۋ قورى پايدا بولىپ, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قۇرىلعانى بەلگىلى. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, مەملەكەت كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تەتىكتەرىن ءالى دە قاراستىرا تۇسەتىن بولادى. ويتكەنى, كاسىپكەرگە تابىس تابۋشى عانا ەمەس, جۇمىس بەرۋشى, ادامداردى ەڭبەكپەن قامتۋشى رەتىندە قاراۋ ۋاقىتپەن بىرگە بەلەڭ الا تۇسۋدە. كاسىپكەرلەر ءوزىن دە, وزگەنى دە اسىراۋشى توپ. وسى توپ قوعامدا باسىمدىق العان سايىن ەلدىڭ الەۋەتى ارتا تۇسەدى. مەملەكەتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن وسى تۇرعىدان قابىلداۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات زەكەن ۇلى
سەمەي
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە تۇلەپ, سەمەي وڭىرىندە قاناتىن كەڭ جايعان كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «ساۋلە» جشس. 1990 جىلداردىڭ باسىنداعى قوعامدىق فورماتسيا كۇرت وزگەرىپ, كوپشىلىك وڭ-سولىن ايىرا الماي قالعان, «ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كوردىڭ» مەزگىلى ەدى. نارىقتىق ەكونوميكاعا بەت بۇرعان ساتتە ۇجىم جەتەكشىلەرىنە جۇمىستى جاڭاشا ۇيىمداستىرىپ, تىڭنان جول سالۋعا تۋرا كەلدى. «ساۋلە» جشس باس ديرەكتورى تولەۋعازى يمانعاليەۆ تە زامان ەنگىزگەن كاسىپكەرلىك تىزگىندى قولعا العان ەكەن.
ءبىز وسىناۋ كاسىپكەر ازاماتتى قۇرىلىسشىلار مەرەكەسى قارساڭىندا اڭگىمەگە تارتقاندى ءجون كوردىك.
– تولەۋعازى سەيىتقازى ۇلى, اڭگىمەنى الدىمەن كاسىپكەرلىك جولىڭىزدىڭ قالاي قالىپتاسقانىنان باستاساڭىز دەگىم كەلەدى؟
– 1990 جىلدىڭ باسىندا اۋدان, كەڭشارلاردان بىرتىندەپ كۇش كەتە باستادى. تەحنيكا, مال قۇنسىزدانا ءتۇستى. ءبىزدىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىمىزگە سۇرانىس تومەندەپ, اقىرىندا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الدى. قولىنان كەلگەندەر قىتايدىڭ ونىمدەرىن اكەپ ساتۋمەن شۇعىلداندى. ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەگەندەردى قازىر عوي «بيزنەسمەن», «كاسىپكەر» دەپ اسپەتتەپ جۇرگەنىمىز. ايتپەسە, بىزدەردىڭ ول كەزدەگى اتاۋىمىز «كوممەرسانت», كەرەك دەسەڭىز «الىپساتار» بولاتىن.
ەشكىمدە ەشكىمنىڭ جۇمىسى جوق, اركىم قولىنان كەلگەن ءتىرلىگىن جاساي باستادى. ماعان دا ءبىر شارۋانىڭ جالىنا جارماسۋ كەرەك, نە ىستەيمىن؟ وسى كەزدە مەنىڭ ءوندىرىس سالاسىنان العان تاجىريبەم كوپ كومەكتەستى. قالايدا ءونىم ءوندىرۋدىڭ جولىن ىزدەۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. ول ءۇشىن الدىمەن ءبىراز قاراجات كەرەك. سول ساتتە اقشا ەلدە دە, مەندە دە جوق. الدىڭعى جۇمىستارىمىزدان قالعان ەلەكتر كابەلدەرىن اقشاعا اينالدىرماققا ارەكەت جاساپ, سوناۋ شىمكەنتكە دەيىن باردىق. اقىرى وتكىزدىم, ونىڭ ءوزىندە تاۋارعا 5 توننالىق كونتەينەرمەن بارىپ ءبىر ۆاگون دۇنيە الىپ قايتتىم. كيىم-كەشەك, ىدىس-اياق, سابىن, ت.ب. زاتتار. اقشا جاسايمىز دەپ اكەلگەن الگى دۇنيەلەرىمىزدىڭ كوبى سوڭىندا مالعا اينالىپ كەتتى. سودان كاۋاپ ساتۋعا تاۋەكەل جاساپ, بازار ماڭىندا 12 جەردەن كاۋاپ نۇكتەسىن اشتىم. قويدىڭ سول كەزدەگى قۇنى 300-400 تەڭگە, كاۋاپقا اينالعاندا 1000 تەڭگەگە دەيىن بارادى.
– بۇل سوندا ءسىزدىڭ شاعىن كاسىپكەرلىككە بىرىڭعاي بەتبۇرعان كەزىڭىز عوي؟
– جالپى العاندا, 1994-1997 جىلداردا اقشا نەگىزىنەن ازىق-ءت ۇلىكتە عانا بولدى. قۇرىلىس تا, ءوندىرىستەر دە توقتاي باستاعان. تاماق ونىمدەرىنەن باسقا ەشتەڭەگە سۇرانىس جوق. سول سەبەپتى, قولعا ءبىراز قاراجات جينالعان سوڭ ماكارون, ماي, شۇجىق تسەحتارىن اشۋعا بەل بۋدىم. ولاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن ارنايى جەر الىپ, بازا سالدىم. ءمىنىپ جۇرگەن قارا «ۆولگامدى» «روجكي» شىعاراتىن قوندىرعىعا ايىرباستاپ جىبەردىم. باسىنان بىرگە جۇرگەن 6 ادام «روجكي» شىعارۋعا كىرىستىك. تاۋلىگىنە 150 كيللوداي وندىرەمىز. ءوز قولىمىزبەن شىعارعان العاشقى ءونىمدى كوزىمىز كورگەندەگى قۋانىشتى سەزىم ءالى كۇنگە دەيىن ىستىق.
ەڭبەگىمىزگە قاراي ءبىزدىڭ شاعىن كاسىبىمىز جۇرە باستادى. تسەحتى كەڭەيتىپ, تاعى ەكى قوندىرعى اكەپ ورناتتىق. ودان كەيىن كۇنباعىس مايى مەن شۇجىق تسەحتارىن اشتىق. ول كەزدە ونداي قوندىرعىلاردى تابا قويۋ قيىن. ءونىمنىڭ وندىرىستىك قۇنىن ازايتپاق ءۇشىن كۇنباعىس ەگىپ تە كوردىك. ونىمدەرىمىز جامان بولعان جوق. ءبارى دە قاراپايىم ۇلگىدە شىعارىلىپ جاتقاندىقتان سىرتقى كورىنىسى ونشا بولماسا دا, ءدامى مەن ساپاسى جاعىنان وتە جوعارى بولدى. ويتكەنى, شيكىزاتىمىز ەشقانداي قوسپاسىز بىرىڭعاي تازا جەرگىلىكتى ونىمدەردەن ەدى.
– ءار ۋاقىتتىڭ ءوز قيىندىعى بولادى دەگەندەي, مەكەمەڭىزدىڭ كەزدەيسوق كەدەرگىلەرگە تاپ كەلگەن كەزى بولدى ما؟
– قازىر ەسكە الىپ وتىرسام, ول دا ءبىر قيىنى مەن قىزىعى ارالاس ۋاقىت بولىپتى. بىلسەم, ۇيرەنسەم, مەڭگەرسەم دەگەن ىنتانىڭ باسىمدىعىنىڭ ارقاسىندا تالاي تىعىرىقتان شىعىپ كەتىپپىز. بۇرىن ءونىم شىعارىپ كورمەگەنبىز, باسىندا ءبارىن وزىمىزشە مولشەرلەپ, «قول تەحنولوگياسىمەن» جۇرگىزدىك. تسەحتارىمىز تۇراقتى ىستەپ, ءونىم ءۇستى-ۇستىنە ۇلعايا باستادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى دا ءبىرتىندەپ الدەنىپ ءبىزدىڭ بۇرىنعى قىزمەتىمىزگە سۇرانىس تۇسە باستادى. مىنا جاقتا شاعىن ءوندىرىسىمىز, كەلەسى جاقتا ەلەكترمونتاجىمىز بار, قورجىنىمىزدىڭ ەكى باسى دا تولىسا ءتۇستى.
– سىزدىڭ كومپانياڭىزدى جۇرت كوبىنەسە قۇرىلىس مەكەمەسى رەتىندە بىلەدى. «ساۋلە» ساۋلەتتى قۇرىلىستى قاي جىلدان باستاپ مەڭگەردى؟
– نارىقتىق ەكونوميكاعا ءبىزدىڭ ەلدەن بۇرىن وتكەندەردىڭ تاريحىنا قاراساڭ, كوپتەگەن كاسىپورىندار ۋاقىت اعىمىنا يكەمدەلۋ ءتاسىلىن ۇستانعان. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دا العاشقى كۇننەن ايتىپ كەلە جاتقان تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى دامىتۋ. بۇل سالانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى ەكونوميكالىق داعدارىستار بولا قالعان جاعدايدا قاتتى كۇيزەلىسكە ۇرىنبايدى.
ءبىزدىڭ مەكەمەنىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى العاشقى قادامى ەرتىس ۇستىنەن سالىناتىن جاڭا كوپىر قۇرىلىسىنا وراي باستالدى. الدىمەن, الىپ قۇرىلىسقا بايلانىستى سۇرىلەتىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن ورنالاستىراتىن پاتەرلەر سالىنۋى كەرەك ەكەن. سوعان قاتىستى جاريالانعان تەندەرگە قاتىستىپ, جەڭىمپاز اتاندىق. ۇن-قۇراماجەم كومبيناتى جانىنداعى 5 قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن (28 ملن. تەڭگەلىك) جۇرگىزەتىن بولدىق. قۇرىلىسپەن شۇعىلداناتىن مەكەمەگە قوياتىن تالاپتار از ەمەس بولىپ شىقتى. سونىڭ باستىسى تەحنيكالىق مۇمكىندىگى مەن ارنايى بازا بولۋى قاجەت ەكەن. ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن بۇرىنعى «سەماگروپروم» مەكەمەسىنىڭ «ۋمس» دەپ اتالاتىن بازاسىن 50 مىڭ اقش دوللارىنا ساتىپ الدىم.
ايتپاقشى, ونىڭ الدىندا ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىندا جيدەبايدا سالىنعان كەسەنەنى جارىقتاندىرۋ جۇمىسى بىزگە بۇيىردى. سول كەزدە ەلەكتر-مونتاج قىزمەتىن ءبىرجاقتى دامىتىپ كەتۋ قيىن ەكەنىن اڭعاردىم دا, قۇرىلىس شارۋاشىلىعىنا قوسا ءمان بەرۋگە بەكىندىم. سودان بەرگى ارالىقتا قۇرىلىستىڭ بارلىق تۇرىنە جانە باسقا دا كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرىنە قاتىستىق.
وبلىس اۋماعىندا 2 مەكتەپ, 2 امبۋلاتوريانى جاڭادان تۇرعىزساق, 100 دەن استام مەكتەپ پەن 70-تەي امبۋلاتورياعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىپ, 6 فۋتبول الاڭىن سالىپپىز. 12 اۋىلدىق جەردىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن تارتتىق. اقتوعاي – زىريان ارالىعىنداعى رازەزدەر عيماراتىن جوندەۋدەن وتكىزدىك.
اباي, كۋرچاتوۆ, بەسقاراي اۋداندارىندا قوس پاتەرلى ۇيلەر مەن مونشا سالىپ بەردىك. سەمەي قالاسىندا 5 جانە 9 قاباتتى 4 عيماراتتىڭ تولىق قۇرىلىسىن جۇرگىزدىك. كەي جىلدارى كوشەلەردى اباتتاندىرۋمەن دە اينالىستىق. «ساۋلە» كومپانياسى 1997 جىلداردان باستاپ, جىلىنا 10-15 تەندەر ۇتىپ, سونىڭ ءبارىن ۋاقىتىندا ورىندايتىنداي مۇمكىندىككە يە بولدى.
– سوعان قاراعاندا «ساۋلەنىڭ» قۇرىلىس سالاسىنداعى باعىندىرعان بيىكتەرى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي بولسا كەرەك؟
– 2000 جىلداردان سوڭ شاعىن كاسىپكەرلىكتەن ورتا كاسىپكەرلىككە اۋىسا باستادىق. «ساۋلەنىڭ» ەڭ قارقىندى ءارى ءوز مۇمكىندىگىن تولىق كورسەتكەن كەزەڭى 2004-2008 جىلداردىڭ ارالىعى دەپ ەسەپتەيمىن. جاڭاعى جىلداردا العا قويعان ماقساتتارىمدى تولىق يگەرىپ, جازعى ماۋسىمدا 200-دەي ادامدى ەڭبەكپەن قامتىدىق.
وبلىستىڭ, قالانىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى, ۇزدىك سالىق تولەۋشىسى دەگەن رەسمي ماراپاتتاردى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەنشىلەدىك. 2008 جىلى وبلىس بويىنشا «قۇرىلىس سالاسىنداعى ۇزدىك كاسىپكەر» نوميناتسياسىنا بەلگىلەنگەن 1 000 000 تەڭگەلىك سىيلىق «ساۋلەنىڭ» قانجىعاسىنا بايلاندى. 2006 جىلى ماسكەۋدە ءوتكەن تمد كولەمىندەگى بايقاۋدىڭ «ەكونوميكانىڭ ۇزدىك كوشباسشىسى» اتاندىق. سونىمەن بىرگە, 2004 جىلى شۆەيتساريا جوعارى بيزنەس جانە باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپتاۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا التىن مەدال يەگەرى بولدىق. 2014 جىلى ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى قۇرىلىسشى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدىم.
– تولەۋعازى سەيىتقازى ۇلى, جالپى العاندا كاسىپكەرلىككە مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان قولداۋلار از ەمەس. سول ءمۇمكىندىكتەردى بيزنەسمەندەر تولىق پايدالانا الىپ ءجۇر مە, ءالدە مەملەكەت قاراجاتىنا قول جەتكىزۋدىڭ قيىندىقتارى كوپ پە؟
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى قولعا الىپ, «الدىمەن – ەكونوميكا, سودان سوڭ – ساياسات» يدەياسىن ۇسىندى. ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ورنىن جىل سايىنعى جولداۋىندا ارنايى اتاپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ كەلەدى. سونىڭ نەگىزىندە قانشاما مەملەكەتتىك باعدارلامالار, بيزنەستى قولداۋ ورتالىقتارى, دامۋ قورى پايدا بولىپ, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قۇرىلعانى بەلگىلى. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, مەملەكەت كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تەتىكتەرىن ءالى دە قاراستىرا تۇسەتىن بولادى. ويتكەنى, كاسىپكەرگە تابىس تابۋشى عانا ەمەس, جۇمىس بەرۋشى, ادامداردى ەڭبەكپەن قامتۋشى رەتىندە قاراۋ ۋاقىتپەن بىرگە بەلەڭ الا تۇسۋدە. كاسىپكەرلەر ءوزىن دە, وزگەنى دە اسىراۋشى توپ. وسى توپ قوعامدا باسىمدىق العان سايىن ەلدىڭ الەۋەتى ارتا تۇسەدى. مەملەكەتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن وسى تۇرعىدان قابىلداۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات زەكەن ۇلى
سەمەي
سوڭعى جاڭالىقتار
الماتىدا «ورتالىق ازيا مۇراتى» اتتى جاڭا مونوگرافيا تانىستىرىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 00:05
شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى تۇرعىنداردى جەكە-جەكە قابىلدادى
ايماقتار • كەشە
جاستار • كەشە
ەلىمىزدە جاڭا اۆتوكولىكتەردىڭ ساتىلىمى ارتتى
قوعام • كەشە
قازاقستاننىڭ سەگىز وبلىسىندا تاسجولدارداعى قوزعالىس شەكتەلدى
قازاقستان • كەشە
ەرتەڭ استانانىڭ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
ناۋرىز ايىندا وتەتىن ۇبت-عا 184 مىڭ تالاپكەر قاتىسادى
ءبىلىم • كەشە
سەمسەرشى سوفيا اكتاەۆا ازيا جارىسىنىڭ جۇلدەگەرى
سپورت • كەشە
