نەمەسە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق ساياسات قالاي جۇزەگە اسىرىلۋدا؟
ءومىر كورسەتىپ وتىرعانىنداي, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ىرعاقتى دامۋى كوپتەگەن جايلارعا بايلانىستى دەسەك, سولاردىڭ ىشىندە سىرتتان ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزى اسا زور ەكەنىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق. ال ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ نەگىزىنەن وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلاتىنى بەلگىلى. دەمەك, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا الدىمەن وڭىرلەر بەلسەندىلىك تانىتۋعا ءتيىس. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دا وسى تالاپ دەڭگەيىنەن كورىنە الماي ەلباسىنىڭ سىنىنا ۇشىراعان كەزدەرى بولعان. ماسەلەن, وسىدان ءتورت جىل بۇرىن, ناقتى ايتساق, 2012 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وڭىرلەردى دامىتۋ جونىندەگى رەپۋبليكالىق كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە جاڭا سالالار بەلسەندى قالىپتاسىپ جاتقان ايماقتار بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, كەي وبلىستار باسشىلارىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سەرپىلىس جاساۋدا ناقتى قامقورلىق جانە ەرىك-جىگەر تانىتا الماي وتىرعانىنا, بيۋدجەتكە سەنىپ العانىنا, قارجىنى بولۋمەن جانە قۇرىلىس جۇرگىزۋمەن عانا اينالىسقىسى كەلەتىنىنە قىنجىلىس بىلدىرگەن. ءسويتىپ, اقمولا, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ ءۇش جىل ىشىندە بار بولعانى 60 پايىز ترانسفەرت وسىمىمەن 550 مىڭ دوللار شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتقانىن ايتقان بولاتىن. سول كەزدە ەلباسى سىنىنىڭ وتە ورىندى ەكەنىن جۇرتتىڭ ءبارى مويىنداعان. ويتكەنى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىن الساق, يندۋستريالىق الەۋەتى زور, مينەرالدى شيكىزات پەن باعالى قازبالارعا باي ءوڭىرىمىز شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋعا گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاعىنان دا وتە قولايلى.
قازىر سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مۇلدە باسقاشا جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. وتكەن جىلى وبلىس ەكونوميكاسىنا 154,5 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, بۇل كورسەتكىش بويىنشا ءوڭىرىمىز رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىنعا شىقسا, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 58,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا ونىڭ ءوسىمى 128,3 پايىز بولعانى دا بۇل ورايدا تىندىرىلعان جۇمىستاردىڭ اۋقىمى زور ەكەنىن اڭعارتادى.
ينۆەستيتسيانىڭ كوكتەن تۇسپەيتىنى, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ, جالپى, قالتالى ازاماتتاردىڭ جيعان-تەرگەنىن وڭدى-سولدى, قۇر بەكەرگە شاشپايتىنى انىق. ولاي بولسا, سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ وسىنداي قىسقا مەرزىم ىشىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى ينۆەستيتسيا كەدەرگىسىز قۇيىلاتىن ايماققا اينالدىرىپ, وزىق تەحنولوگيالار مەن الدىڭعى قاتارلى دامىعان سالالاردىڭ ورتالىعى ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىندا ۇلان-عايىر ىستەردىڭ باسىن قايىرىپ تاستاعانىنىڭ استارىندا نە سىر جاتىر؟ سولتۇستىكقازاقستاندىقتار مۇنىڭ ءبارىن وبلىس تىزگىنىن 2014 جىلى قولىنا العان ءوڭىردىڭ قازىرگى باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆتىڭ بەلسەندى دە نىسانالى قىزمەتىمەن بايلانىستىرادى. ايتسا ايتقانداي, ەرىك حامزا ۇلى ءوزى قىزمەتكە كىرىسكەن العاشقى كۇننەن وسى ماسەلەگە ەرەكشە دەن قويىپ, كۇرمەۋى قيىن ءىستى قايتارىمى مول ءتيىمدى شارالار ارقىلى شەشۋگە ۇمتىلىس تانىتۋدا. سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە وبلىس باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن 2014 جىلى تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان «قىزىلجارينۆەست-2014» اتتى حالىقارالىق فورۋمدى اتاۋعا بولادى. ەكسپورتتىق الەۋەتكە يە باسىم سالالار ءۇشىن قولايلى مۇمكىندىكتەر تۋدىرۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن فورۋمعا 20-عا جۋىق الىس-جاقىن مەملەكەتتەن جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 800-گە تارتا كاسىپكەر قاتىسىپ, 80 ميلليارد تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتتارىنا قول قويىلدى. بۇل سوڭعى ەكى جىلدا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا سىرتتان قارجى تارتۋعا باعىتتالعان جۇمىستىڭ جاڭاشا سەرپىن العانىنىڭ ءبىر عانا كورىنىسى.
سىرتتان قارجى تارتۋعا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ دا كەڭ جول اشقانىن ايتۋىمىز كەرەك. ونى اتالمىش كارتانىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىندا وبلىستا 27,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ 29 جوباسى جۇزەگە اسىرىلعانىنان دا ايقىن اڭعارۋعا بولادى. ناتيجەسىندە وسى كەزەڭدە 1 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان قارجى كولەمى ەكى ەسە ۇلعايدى. قازىرگى قارقىن ەكىنشى بەسجىلدىقتا بۇل كورسەتكىشتەردىڭ اناعۇرلىم جوعارى بولاتىنىنا كوز جەتكىزىپ وتىر. ولاي دەيتىنىمىز, ەكىنشى بەسجىلدىقتا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى قۇنى 100 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 70 جوبا ۇسىنىلىپ, ولاردىڭ جارتىسىنان استامى, ناقتى ايتقاندا, 41 جوبا قولداۋ تاپتى. بۇل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى اياسىندا 2,2 مىڭ نەمەسە ءبىرىنشى بەسجىلدىققا قاراعاندا ەكى ەسە كوپ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەگەن ءسوز.
ال وسى تىڭ جوبالار قالاي جۇزەگە اسىرىلۋدا دەگەنگە كەلسەك, ۇستىمىزدەگى جىلى 7 جوبا ىسكە قوسىلىپ, جاڭا كاسىپورىندار 3,4 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارىپ ۇلگەردى. ايتالىق, ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تەلەكوپىر بارىسىندا ىسكە قوسىلعان بىرەگەي كاسىپورىن− «رادۋگا» فابريكاسى قۇرعاق تاڭعى استىڭ 25 ءتۇرىن شىعارادى. بۇرىن بۇل ءونىم, نەگىزىنەن, رەسەيدەن يمپورتتالسا, قازىر وبلىس ءوزىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ءونىمنىڭ ءبىر بولىگى ەكسپورتقا شىعارىلماق.
«كازتەحماش» ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ اشىلۋى دا وبلىس ءۇشىن ايتۋلى وقيعا بولدى. كاسىپورىن 59 جەمازىق تەحنيكاسىن, 46 «SAMPO ASIA» ماركالى كومباين شىعاردى. ول كومباينداردىڭ 22-ءسى وتكەن جىلعى وراق ناۋقانىنا قاتىستى. بۇگىنگى كۇنى زاۋىت جەرگىلىكتى ءوندىرۋشىلەردى تارتا وتىرىپ, ءوندىرىس كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ جولدارىن ىزدەستىرۋدە.
جاقىندا وسىنداي تاعى ءبىر ۇلكەن جاڭالىقتىڭ كۋاسى بولدىق. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن تالقىلاۋعا ارنالعان كەڭەس شەڭبەرىندە وتكىزىلگەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر كەزىندە «پەتروپاۆل تراكتور زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى شىعاراتىن «ك-704-4ر باتىر» وتاندىق تراكتورىنىڭ تۇساۋىن كەستى. سانكت-پەتەربۋرگ ماشينا جاساۋ زاۋىتىمەن بىرلەسكەن جوباعا 1,2 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, قۇرال-جابدىقتار قىتاي مەن رەسەي ەلدەرىنەن اكەلىندى.
ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن جاساعان ءىرى كەلىسىمدەرى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا, «پزتم» زاۋىتى اۋىزعا بۇرىن ىلىگەدى. بۇل كاسىپورىنعا جاپونيالىق كومپانيا 509 ملن. تەڭگە قارجى سالدى. ال «زيكستو» زاۋىتى «قازاقستان تەمىر جولى» اق-پەن ءارىپتەستىك كەلىسىم جاساۋ ارقىلى ءوندىرىس كولەمىن 4 ەسەگە جۋىق ارتتىرۋعا قول جەتكىزدى.
وسى ايتىلعانداردان-اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ونەركاسىبىنىڭ ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى سالاعا اينالىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى ءوڭىر ونەركاسىبى ءوسىم قارقىنى بويىنشا وڭ سەرپىنگە يە بولدى. تۇڭعىش رەت وبلىستا جۇك ۆاگوندارى, قۇرعاق پەنوبەتون قوسپاسى, ديامەترى ۇلكەن پلاستيك قۇبىرلار شىعارىلدى, قويىتىلعان ءسۇت ونىمدەرى ءوندىرىسى, ۇڭعىمالى مۇناي ناسوستارى جاڭعىرتىلدى, جەلدىڭ كۇشىمەن ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن قوندىرعىلار ىسكە قوسىلدى, التىن ءوندىرۋ قولعا الىندى. تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ديىرمەندەر كەشەنى جاڭارتىلىپ, قۋاتى ارتتىرىلدى.
جالپى, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا وبلىستا 2016 جىلى 4,4 ملرد. تەڭگەنىڭ تاعى 12 جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. مىسالى, «گريبنوي مير» جشس قوزىقۇيرىق ءوسىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ زاۋىتىن, «ريم كاز اگرو» جشس تەز دايىندالاتىن كەسپە, بوتقا, سورپا, كارتوپ ەزبەسىن وندىرەتىن تسەح, «تورگوۆىي دوم بوگاتىرسكي پرودۋكت سەۆەر» جشس ءداندى داقىلداردى تەرەڭدەتە قايتا وڭدەيتىن ديىرمەن سالماق. بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى 500-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوعارىدا ءبىز تىلگە تيەك ەتكەن حالىقارالىق فورۋمدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا عانا قاتىستى قول قويىلعان شارتتاردىڭ جالپى قۇنى 49 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى. وبلىس اكىمى ە.سۇلتانوۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا تارتىلعان بارلىق ينۆەستيتسيانىڭ 30 پايىزى اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە باعىتتالاتىنىن اتاپ كورسەتتى. ولاي بولاتىن ءجونى دە بار. ويتكەنى, سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ 57 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ولاردى جىل بويى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەتىن مال شارۋاشىلىعى سالاسى دەسەك, 2015 جىلى ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ جوباسى شەڭبەرىندە 12,8 مىڭ ورىندىق بورداقىلاۋ الاڭى, 11 مىڭ باسقا ارنالعان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ورىندارى قۇرىلدى.
ەلباسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدەرىن تەرەڭدەتە وڭدەۋگە بايلانىستى بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وبلىستا 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان جەكە كارتا جاسالعانىن دا ايتا كەتۋ ءلازىم. بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وسى باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە قۇنى 140 ملرد. تەڭگە بولاتىن 60-تان استام جوبا قولعا الىنىپ وتىر. ونىڭ نەگىزگى بولىگى ءسۇت, ەت ونىمدەرىن ءوڭدەۋگە جانە ماكارون بۇيىمدارىن شىعارۋعا باعىتتالعان.
وسى ارادا سالادا قولعا الىنعان ۇتقىر جوبالاردى تارقاتىپ ايتۋدىڭ رەتى كەلىپ-اق تۇر. اسا تارتىمدى جوبالاردىڭ قاتارىندا شال اقىن اۋدانىنىڭ ورتالىق قونىسىندا «ترانس-اگروينۆەست» جشس- ءنىڭ قاتىسۋىمەن سالىنىپ جاتقان قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن دا اتاۋعا بولادى. كاسىپورىندى ىسكە قوسۋ وبلىستىڭ قانتقا سۇرانىسىن جارتىلاي وتەيدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار, 2016-2017 جىلدارى وسىمدىك مايىن ءوندىرەتىن 4 كاسىپورىندى, ونىڭ ەكەۋىن پەتروپاۆل قالاسىندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
رەسەيلىك «ەفكو» كومپانيا توبى تايىنشا اۋدانىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 330 مىڭ توننا (قۇنى 23 ملرد.تەڭگە) مايلى داقىلداردى قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالۋدى قولعا السا, «مەز-سكو» جشس پەتروپاۆل قالاسىندا جىلدىق قۋاتتىلىعى 500 مىڭ توننا (قۇنى 29 ملرد. تەڭگە) وسىمدىك مايىن وندىرەتىن كاسىپورىن قۇرىلىسىن باستادى.
ماماندار «جاننۇر استانا» كت-ءنىڭ قاتىسۋىمەن عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋداندا بوي كوتەرەتىن زاۋىتتىڭ دا بولاشاعى زور دەپ سانايدى. قۋاتتىلىعى 250 مىڭ توننالىق بۇل كاسىپورىن استىقتى تەرەڭ وڭدەپ, ۇن, كراحمال, گليۋتەن جانە قۇراما جەمازىق وندىرەدى.
– ءبىز وبلىستىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان كارتاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا قولعا الىنعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تارتىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىن دە ويلاستىردىق. ول ءۇشىن جوباعا قاتىسۋشىلارعا 7 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتەتىلەتىنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. بۇل قولداۋ وتاندىق ۇقساتۋ كاسىپورىندارى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى كاسىپورىندارىنىڭ ءمۇمكىندىكتەرىن تەڭەستىرەدى, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايداربەك ساپاروۆ.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ, ناقتى ايتقاندا, بالىق وسىرۋمەن, ونىڭ ونىمدەرىن ءوندىرۋمەن جانە ۇقساتۋمەن اينالىسۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى دە زور. بۇل باعىتقا فينليانديانىڭ «GeneralFinland» كومپانياسى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. وسى سياقتى, اس تۇزىن, قانت, ءجۇن جانە تەرى ءوندىرىسى كاسىپورىندار قۇرۋ ءوڭىر ءۇشىن ءمۇلدەم جاڭا باعىت بولىپ تابىلادى.
وبلىستا ينۆەستورلاردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا تارتۋدىڭ بۇلاردان باسقا دا تارتىمدى جوبالارى از ەمەس. تۇگىن تارتساڭ, مايى شىعاتىن قىزىلجار توپىراعى قۇنارلى. ديقانداردىڭ كوپ جىلدىق تاجىريبەسى اگروتەحنولوگيالىق شارالاردىڭ بارلىق كەشەنىن تولىق قولدانعان جاعدايدا ءداندى داقىلداردىڭ ءار گەكتارىنان 30-35, ال مايلى داقىلداردان 15-20 تسەنتنەردەن ءونىم الۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزىپ وتىر.
وبلىستا شەتەلدىك ينۆەستورلاردى الەۋەتى زور مينەرالدى-شيكىزات كەشەنىن يگەرۋگە تارتۋ ماقساتىندا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلۋدا. زەرتتەۋلەر كورسەتىپ وتىرعانىنداي, وڭىردە سيرەك كەزدەسەتىن جەراستى قازبالارىنىڭ, ءتۇستى مەتالداردىڭ باي قورى بار. مىسالى, قازاقستاندا ءوندىرىلەتىن شيكىزات ونىمدەرىنىڭ ءىشىندە قالايىنىڭ – 65, تسيركونيدىڭ 37 پايىزى ءبىزدىڭ وڭىردە شوعىرلانعان. بۇگىنگە دەيىن پايدالى قازبالاردىڭ 286 ورنى زەرتتەلدى. ينۆەستورلاردىڭ تاڭداۋىنا 227 قازبا ورنى, ونىڭ ىشىندە التىن, قالايى, تەمىر, كومىر ءوندىرۋگە بولاتىن جەرلەر دە بار, ۇسىنىلعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى قالايىنىڭ يگەرىلمەگەن قورى جاعىنان الەمدەگى ءىرى كەن ورنى بولىپ تابىلادى. قازىر اتالمىش كەن ورىنىندا «سىرىمبەت» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «سامۇرىق قازىنا ينۆەست» اكتسيونەرلىك قوعامى جۇمىس ىستەۋدە. ولار تاياۋدا عانا جۇمىستى جالعاستىرۋ ماقساتىندا 19,5 ملن. دوللاردىڭ مەموراندۋمىنا قول قويدى.
سولتۇستىكقازاقستاندىقتار ينۆەستورلاردىڭ تۋريستىك بيزنەستى دامىتۋعا قوسار ۇلەسىنىڭ دە سۇبەلى بولاتىنىنا سەنىمدى. 2015 جىلى سالانى دامىتۋعا 876 ملن. تەڭگە قارجى باعىتتالدى. «يمانتاۋ ءىنجۋى», «ارلان», «ارداگەر» سياقتى بىرنەشە دەمالىس ايماقتارى اشىلدى. اسىرەسە, «سولنەچنىي ۆيپ» دەمالىس ايماعىن بولە-جارا اتاعانىمىز ءجون. مۇندا وبلىستا تۇڭعىش رەت مارال فەرماسى ۇيىمداستىرىلىپ, پانتىمەن ەمدەۋ ەنگىزىلدى. سول سياقتى, وتكەن جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا قالا ماڭىندا قۇنى 180 ملن. تەڭگەلىك «GreenPark» دەپ اتالاتىن دەمالىس ورنى ىسكە قوسىلدى. قازىر وبلىس ورتالىعىندا ءتورت قوناقۇي سالىنۋدا.
وبلىستىڭ بۇل ورايدا دا ءمۇمكىندىكتەرى وتە زور ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىر ايىندا وتكەن تۋريزم اپتالىعى اياسىندا تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى» كورمەسى وسىعان انىق كوز جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەك ارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكانىڭ عانا جاھاندىق داعدارىس سالدارىنا ءتيىمدى قارسى تۇرا الاتىنىن, كەز كەلگەن ەل ءۇشىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋدە سىرتتان ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن, ماكرووڭىرلەر ءۇشىن جەكە باعدارلامالار جاساۋ نەگىزىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. بۇل ورايدا دا تىندىرىلعان ىستەر از ەمەس. اتاپ ايتساق, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 30 ميلليارد تەڭگەنىڭ 500-دەن استام جوباسى ىسكە قوسىلدى. قايدا بولماسىن, ونىمدەردىڭ جاڭا ءتۇرلەرىنىڭ مولايعانى, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ارتقانى بايقالادى. بايىتىلعان كۆارتس قۇمى, قۇرعاق كوبىك-بەتون قوسپاسى, استىق جانە كونتەينەرلەر تاسىمالدايتىن جۇك ۆاگوندارى, ۇلكەن ديامەترلى پلاستيك قۇبىرلار, مۇنايعا ارنالعان ۇڭعىمالى سورعىلار ءوڭىر ءوندىرىسىنىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن سەنىمدى سەرىكتەس بولا الاتىنىن دالەلدەپ وتىر.
بۇگىندە وبلىس ءوز ونىمدەرىن 32 ەلگە شىعارادى. بۇدان تىسقارى 76 مەملەكەتپەن تىعىز سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتىلعان. كەدەن وداعى ەلدەرىمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 367,3 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. ەكسپورت قۇرامىندا مال جانە وسىمدىكتەر ونىمدەرى, دايىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى, مەتالدار جانە ولاردان جاسالاتىن اسپاپتار, ماشينا جابدىقتارى, كولىك قۇرالدارى بار. سىرتتان مينەرالدى, حيميالىق ونىمدەر, قۇرال-جابدىقتار, ونەركاسىپ بۇيىمدارى اكەلىنەدى
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىنا قارجى ءوزىنەن-ءوزى قۇيىلىپ جاتقان جوق. ول وسى ماسەلەنى ۇدايى نازاردا ۇستاپ, الەمدىك داعدارىس كەزەڭىندە شەتەلدەن قارجى تارتۋعا, حالىقارالىق قارجى قۇرىلىمدارىمەن تابىستى كەلىسىمدەر جاساۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرعان وبلىس باسشىلىعىنىڭ ءتۇرلى تىڭ باستامالارعا ۇيىتقى بولۋىنىڭ, ينۆەستورلار ءۇشىن وڭتايلى ورتا قالىپتاستىرا ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولىپ وتىر. ايتالىق, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 اقپانىندا ءوڭىر باسشىسى استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىركەلگەن 33 ديپلوماتيالىق ميسسيا جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى. ونىڭ بارىسىندا ديپلوماتتار ءوڭىرىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا باستالعان ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار جايىندى تولىق اقپارات الدى. كەيىن سولاردىڭ ءبىرازى وبلىسقا اتباسىن بۇرىپ, مۇنداعى جاعدايمەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىسقاننان كەيىن ءوز ەلدەرىنىڭ ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى ەكەندەرىن ءبىلدىردى. بۇدان باسقا, وتكەن جىلى وبلىسقا 30-عا جۋىق ءتۇرلى ماقساتتاعى, اتاپ ايتقاندا, رەسەيدەن, ۋكراينادان, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان, بىرىككەن اراب ەميراتىنان, يراننان, ساۋد ارابياسىنان, يتاليادان, يسپانيادان, فينليانديادان, دانيادان, شۆەتسيادان. فرانتسيادان, بەلورۋسسيادان, كورەيادان, اۆستراليادان, تاعى باسقا ەلدەردەن دەلەگاتسيالار كەلدى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ينۆەستيتسيا ماسەلەسىندە تابىستى وڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. مۇندا ءالى دە سىرتتان قارجى تارتۋ مۇمكىندىكتەرى مول, قولعا الىنعان ءىرى جوبالاردان بولەك, الەۋەتتەرى ينۆەستيتسياعا سۇرانىپ تۇرعان وزگە دە سەكتورلار از ەمەس. وبلىس ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, الداعى كەزەڭدە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار تارتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنبەك. وبلىس باسشىلىعى وسى ماقساتتا ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالار, شەتەلدەردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە. بۇل ورايدا دا سولتۇستىكقازاقستاندىقتار ويلاستىرىپ وتىرعان تارتىمدى جوبالار از ەمەس. دەمەك, سىرتتان قۇيىلاتىن قارجى اعىنىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابا بەرمەك.
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,
جۋرناليست
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
