ارقا وڭىرىنە تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلىنىڭ ەسىمى جاقسى تانىس. اسىرەسە, ساياتشىلىقتى ونەر دەپ باعالاعان اعايىن مەن مال ءوسىرۋدى كاسىپ ەتكەن شارۋا قاۋىمىنىڭ ول كىسىگە دەگەن سىي-قۇرمەتى ەرەكشە.
تىلەكەڭ ۇمىت بولعان قۇسبەگىلىك ونەرىمىزدىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتىپ, ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ حالىقارالىق «سالبۋرىن» سايىسىن ۇيىمداستىرعان ازامات. ول قۇسبەگىلەردىڭ وسى دوداسىن ءبىرىنشى رەت 1995 جىلى, سودان كەيىن 1998 جىلى ەكىنشى رەت وتكىزدى. اتالعان سايىسقا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىنان جانە گەرمانيا, اۆستريا, ۆەنگريا سياقتى شەت مەملەكەتتەردەن قۇسبەگىلەر كەلىپ قاتىسقان ەدى. بۇل شارانىڭ سوڭى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا ۇلاسىپ, قۇسبەگىلىك ونەر كەڭىنەن تىنىستاپ قالعان بولاتىن.
سونىمەن قاتار, ول شەت مەملەكەتتەرگە شىعىپ, سونداعى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بەكزات ونەر – قۇسبەگىلىكتى ناسيحاتتاۋ ىسىندە كوپ شارۋا تىندىردى. باتىس ەلدەرىمەن قۇس باپتاۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋ جۇمىسىن جولعا قويىپ, بۇل ىسكە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەۋروپالىقتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتتى. بۇدان بولەك, ىسكەر ازاماتتىڭ شەت اۋداندىق شارۋا قوجالىقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى رەتىندە فەرمەرلەرگە ءتۇرلى كومەكتەر كورسەتىپ كەلە جاتقانىنا دا ون جىلدىڭ ءجۇزى بولدى.
جاسىنىڭ جەتپىستەن اسقانىنا قاراماستان تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى ۇنەمى ىزدەنىس ءۇستىندە جۇرەتىن جان. بيىل ول «تابيعي بۇلاقتاردى جوندەپ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى قۋاڭ ايماقتاعى تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋ» جوباسىن ىسكە اسىرا باستادى. نەگىزى بۇل يگى شارا – ەۋرووداق پەن قازاقستان ۇكىمەتى اراسىنداعى سۋ كوزدەرىن ساقتاۋ جانە اۋىز سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا بىرلەسە قولعا العان جوبا. قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءبىرشاما بولىگىن شولەيت جەرلەردىڭ الىپ جاتقانى بەلگىلى. سوندىقتان دا بۇل ءوڭىر ءۇشىن جەتى قات جەر استىنان اتقىلاپ جاتاتىن بۇلاقتاردى ساقتاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
تاياۋدا ول شەت اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىندەگى جانعۇتتى بي بۇلاعىنىڭ بىتەلۋگە اينالعان باسىن تولىقتاي جونگە كەلتىرىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تازا سۋ ىشۋىنە جاعداي جاسادى. «بۇرىن بۇل بۇلاقتىڭ سۋى مولىنان اعىپ, شەرۋباي-نۇرا وزەنىنە قۇيىلىپ جاتۋشى ەدى. كەيىندەرى كوزى بىتەلىپ, سۋى سارقىلىپ قالدى... ءبىز ەڭ الدىمەن, بۇلاقتىڭ سۋىن سورىپ الىپ, كوزىن تازالادىق. سودان كەيىن باستاۋىن بەتونمەن شەگەندەپ, قىزىل كىرپىشپەن ءورىپ شىقتىق. قايناردان شىققان سۋ رەزەرۆۋار ارقىلى بۇلاقتىڭ قولدان جاسالعان شاراسىنا اعىپ بارادى. بۇل جازدىگۇنى تۇرعىندارعا سۋ الۋ ءۇشىن قاجەت, ال قىس كەزىندە سۋ رەزەرۆۋاردان قۇدىق ارقىلى قاۋعامەن تارتىلادى.
– ونىڭ جان-جاعىن مال باسپاۋ ءۇشىن تاسپەن قورشادىق. ەندى سۋ اعىپ ءارى قاراي ارىققا كەتەدى. ونى مال ىشەدى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا, وسى جەردەن شامامەن 80-90 وتباسى اۋىز سۋ الاتىن بولادى», – دەيدى جوبا جەتەكشىسى تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى.
بۇدان بولەك جوبانى ىسكە اسىرۋشىلار قۇدىققا دەيىنگى 100 مەتردەي بولاتىن جولدى ءوز كۇشتەرىمەن سالدى. ال بۇل شارۋا جوبانىڭ جوسپارىندا جوق بولاتىن.
جالپى بۇل ىستە جوبا جەتەكشىسىنە شەت اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى, جاستاردان قۇرالعان ەرىكتىلەر توبى كوپ قولعابىس تيگىزىپتى. ولار ارنايى سەنبىلىك ۇيىمداستىرىپ, ساۋاپتى ىستەن قولدان كەلگەن كومەكتەرىن اياماعان.
جوبا اياسىندا بارلىعى 10 بۇلاقتىڭ باسىن جونگە كەلتىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ونىڭ ۇشەۋى جوندەۋدەن ءوتتى. باعدارلاما بويىنشا جوندەلۋگە ءتيىس بۇلاقتاردىڭ بارلىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىنەن اينالاسى 20 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.
قازاقتا «بۇلاق كورسەڭ – كوزىن اش» دەگەن ونەگەلى ءسوز بار. تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى وسىنداي ساۋاپتى ءىس تىندىرىپ ءجۇر.
قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى, شەت اۋدانى
ارقا وڭىرىنە تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلىنىڭ ەسىمى جاقسى تانىس. اسىرەسە, ساياتشىلىقتى ونەر دەپ باعالاعان اعايىن مەن مال ءوسىرۋدى كاسىپ ەتكەن شارۋا قاۋىمىنىڭ ول كىسىگە دەگەن سىي-قۇرمەتى ەرەكشە.
تىلەكەڭ ۇمىت بولعان قۇسبەگىلىك ونەرىمىزدىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتىپ, ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ حالىقارالىق «سالبۋرىن» سايىسىن ۇيىمداستىرعان ازامات. ول قۇسبەگىلەردىڭ وسى دوداسىن ءبىرىنشى رەت 1995 جىلى, سودان كەيىن 1998 جىلى ەكىنشى رەت وتكىزدى. اتالعان سايىسقا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىنان جانە گەرمانيا, اۆستريا, ۆەنگريا سياقتى شەت مەملەكەتتەردەن قۇسبەگىلەر كەلىپ قاتىسقان ەدى. بۇل شارانىڭ سوڭى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا ۇلاسىپ, قۇسبەگىلىك ونەر كەڭىنەن تىنىستاپ قالعان بولاتىن.
سونىمەن قاتار, ول شەت مەملەكەتتەرگە شىعىپ, سونداعى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بەكزات ونەر – قۇسبەگىلىكتى ناسيحاتتاۋ ىسىندە كوپ شارۋا تىندىردى. باتىس ەلدەرىمەن قۇس باپتاۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋ جۇمىسىن جولعا قويىپ, بۇل ىسكە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەۋروپالىقتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتتى. بۇدان بولەك, ىسكەر ازاماتتىڭ شەت اۋداندىق شارۋا قوجالىقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى رەتىندە فەرمەرلەرگە ءتۇرلى كومەكتەر كورسەتىپ كەلە جاتقانىنا دا ون جىلدىڭ ءجۇزى بولدى.
جاسىنىڭ جەتپىستەن اسقانىنا قاراماستان تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى ۇنەمى ىزدەنىس ءۇستىندە جۇرەتىن جان. بيىل ول «تابيعي بۇلاقتاردى جوندەپ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى قۋاڭ ايماقتاعى تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋ» جوباسىن ىسكە اسىرا باستادى. نەگىزى بۇل يگى شارا – ەۋرووداق پەن قازاقستان ۇكىمەتى اراسىنداعى سۋ كوزدەرىن ساقتاۋ جانە اۋىز سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا بىرلەسە قولعا العان جوبا. قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءبىرشاما بولىگىن شولەيت جەرلەردىڭ الىپ جاتقانى بەلگىلى. سوندىقتان دا بۇل ءوڭىر ءۇشىن جەتى قات جەر استىنان اتقىلاپ جاتاتىن بۇلاقتاردى ساقتاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
تاياۋدا ول شەت اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىندەگى جانعۇتتى بي بۇلاعىنىڭ بىتەلۋگە اينالعان باسىن تولىقتاي جونگە كەلتىرىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تازا سۋ ىشۋىنە جاعداي جاسادى. «بۇرىن بۇل بۇلاقتىڭ سۋى مولىنان اعىپ, شەرۋباي-نۇرا وزەنىنە قۇيىلىپ جاتۋشى ەدى. كەيىندەرى كوزى بىتەلىپ, سۋى سارقىلىپ قالدى... ءبىز ەڭ الدىمەن, بۇلاقتىڭ سۋىن سورىپ الىپ, كوزىن تازالادىق. سودان كەيىن باستاۋىن بەتونمەن شەگەندەپ, قىزىل كىرپىشپەن ءورىپ شىقتىق. قايناردان شىققان سۋ رەزەرۆۋار ارقىلى بۇلاقتىڭ قولدان جاسالعان شاراسىنا اعىپ بارادى. بۇل جازدىگۇنى تۇرعىندارعا سۋ الۋ ءۇشىن قاجەت, ال قىس كەزىندە سۋ رەزەرۆۋاردان قۇدىق ارقىلى قاۋعامەن تارتىلادى.
– ونىڭ جان-جاعىن مال باسپاۋ ءۇشىن تاسپەن قورشادىق. ەندى سۋ اعىپ ءارى قاراي ارىققا كەتەدى. ونى مال ىشەدى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا, وسى جەردەن شامامەن 80-90 وتباسى اۋىز سۋ الاتىن بولادى», – دەيدى جوبا جەتەكشىسى تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى.
بۇدان بولەك جوبانى ىسكە اسىرۋشىلار قۇدىققا دەيىنگى 100 مەتردەي بولاتىن جولدى ءوز كۇشتەرىمەن سالدى. ال بۇل شارۋا جوبانىڭ جوسپارىندا جوق بولاتىن.
جالپى بۇل ىستە جوبا جەتەكشىسىنە شەت اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى, جاستاردان قۇرالعان ەرىكتىلەر توبى كوپ قولعابىس تيگىزىپتى. ولار ارنايى سەنبىلىك ۇيىمداستىرىپ, ساۋاپتى ىستەن قولدان كەلگەن كومەكتەرىن اياماعان.
جوبا اياسىندا بارلىعى 10 بۇلاقتىڭ باسىن جونگە كەلتىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ونىڭ ۇشەۋى جوندەۋدەن ءوتتى. باعدارلاما بويىنشا جوندەلۋگە ءتيىس بۇلاقتاردىڭ بارلىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىنەن اينالاسى 20 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.
قازاقتا «بۇلاق كورسەڭ – كوزىن اش» دەگەن ونەگەلى ءسوز بار. تىلەۋقابىل ەسەنبەك ۇلى وسىنداي ساۋاپتى ءىس تىندىرىپ ءجۇر.
قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى, شەت اۋدانى
سوڭعى جاڭالىقتار
الماتىدا جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنە تالاپ كۇشەيەدى
قوعام • بۇگىن, 23:48
قاراعاندىداعى تاۋ-كەن كاسىپورنىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • كەشە
ارام اقشاعا قۇنىققان الاياق التى جىلعا سوتتالدى
قوعام • كەشە
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جولدار جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا جانە ۇلت ساۋلىعى: ساراپشى كوزقاراسى
اتا زاڭ • كەشە
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى
ءبىلىم • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
الداعى كۇندەرى ەل اۋماعىندا اياز كۇشەيەدى
اۋا رايى • كەشە
