اقىننىڭ الماتىداعى ۇرپاعى

اقىلبايدىڭ شوپشەگى ايدوس تۋرالى نە بىلەمىز؟ بۇعان دەيىن ابايتانۋشىلارعا, سونىڭ ىشىندە اباي مۇراجايىنىڭ شىراقشىلارىنا دا ۇلى اقىننىڭ ۇرپاقتارى دەگەندە ويىمىزعا الدىمەن ورالارى اقىلبايدىڭ نەمەرەسى باعفۋردان تارايتىن ايدار مەن ونىڭ ۇلى دانيار بولاتىن. ەكەۋىنىڭ دە قازىر الماتىدا ەكەنىنەن جانە ناپاقاسىن مۇناي سالاسىنان تاۋىپ جۇرگەندەرىنەن حاباردارمىز. جالپى, اقىلباەۆ باعفۋر ءالىم­قۇل­ ۇلىنىڭ ەرنەست, باۋەر جانە ايدار اتتى ءۇش ۇلى بولعان. ابايدىڭ شوپشەكتەرى بولىپ كەلەتىن ۇشەۋدىڭ ورتانشىسى – باۋەر دۇنيەدەن ەرتە وزىپتى. جوعارى ءبىلىمدى بيولوگ رەتىندە كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا جازا باستاعان ەكەن. تۋىستارى باۋكەن اتاپ كەتكەن ودان ۇرپاق جوق. ال ايداردان دانيار دەگەن ۇل, ودان دانا, كاميلا, مەرۋەرت دەگەن ءۇش قىز بالا بار. بۇعان قوسا اقىلبايدىڭ دانياردان باسقا تاعى ءبىر شوپشەگى, ياعني ابايعا نەمەنە بوپ كەلەتىن ايدوس تۋرالى ەمىس-ەمىس قانا بىلەتىنبىز. ەسىمىنىڭ ءوزى-اق اسىل تەگىن مەگزەيتىن ازاماتتىڭ مۇراجايمەن بۇعان دەيىن, ونىڭ ءوزى ايتقانداي, بايلانىسى بولا قويماعان. ولاي بولسا, ايدوس ەرنەست ۇلى اقىلباەۆ تۋرالى ءبىز نە بىلە الدىق؟ سونىمەن, ايدوسپەن ونىڭ ۇلى اتاسىنىڭ ەسكەرتكىشى تۇبىندە كەزدەسۋگە كەلىسكەنبىز. ول ۋاعدالى ۋاقىتتان كەشىكپەدى. ۇلى اقىننىڭ ۇرپاعىن سىرت كەلبەتىنەن-اق تاس تۇعىرداعى حاس مۇسىنگە ۇقساتتىم. بۇل رەتتە ونىڭ ۇلى اقىنعا قانشالىقتى ۇقسايتىنىن وقىرمان ءوزى اجىراتا جاتار. بىراق, ءجۇزى العاش جارق ەتكەندە-اق ول ءبىزدى ەرەكشە جىلى اسەرگە بولەدى. قارسى الدىمىزدا وتىرىگى جوق, سابىرلى دا بايسالدى ازامات وتىردى. «1967 جىلعى 7 اقپاندا دۇنيەگە كەلىپپىن, – دەپ باستادى ايدوس ءوز ەستەلىگىن. – اكەم ەرنەست 1983 جىلى قايتىس بولعان, تالعار مەحانيزاتسيا تەحنيكۋمىنىڭ تۇلەگى. ال باعفۋر ودان ءتورت جىل بۇرىن و دۇنيەلىك بولعان ەكەن. الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى قازاق مال شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا باعفۋر اتامىز سەلەكتسيا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى لاۋازىمىن اتقارعان. بالا كەزىمىزدە دانيار جانە باس­قالارى بار اتامنىڭ ۇيىندە ءجيى باس قو­ساتىنبىز. ونىڭ اكەسى – ايدار اعا مۇنايشى, قازىر ول كىسىنىڭ كاسىبىن دانيار جالعاستىرۋدا. انام – ەلنۋرا احمەتقىزى اقىل­باەۆا وسى الما­تىدا تۇرىپ جاتىر. ءوز باسىم الماتىداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, ۋكراينانىڭ كريۆوروجسك قالاسىنداعى اۆياۋچيليششەگە وقۋعا تۇسكەن ەدىم. ءبىرىنشى جارىم سۆەتلانامەن دە سوندا تابىستىم. تبيليسيدە كەڭەس ارمياسى قاتارىندا بولدىم. اتالعان وقۋ ورنىندا اۆياقۇرالداردىڭ تەحنيك-ەلەكتريگى ماماندىعىن العان سوڭ, الماتى اۋەجايىنىڭ بىرىككەن اۆياوتريادىندا قىزمەت ەتتىم. كەيىن وسىنداعى يتاليالىق قۇرىلىس فيرماسىندا جۇمىس ىستەپ, اۋەجايدىڭ قارجىلىق جاعدايى قوجىراعاندا جەكە كاسىپكەرلىكتى تاڭداپ, قۇرىلىس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. ءبىرىنشى نەكەدەن الەكساندرا ستاريكوۆا – اقىلباەۆا دەگەن قىزىم جانە ودان نيكا اتتى نەمەرەم بار. ولار قازىر ساراتوۆ وبلىسىنىڭ بالاكوۆو قالاسىندا تۇرادى, قىزىمنىڭ ينتەرنەتتە جەكە پاراقشاسى بار. ال قازىرگى جارىم تامارا اۋەز­حان­قىزى باتىربەكوۆا (اكەسى – قازاق, اناسى – تاتار), ەكەۋىمىزدىڭ ورتاق بالامىز جوق. اللانىڭ ءامىرى سولاي شىعار, جاس كەزىمدە بارشا تۋىستارىم ءبىر جاققا شىققاندارىندا سابيلەرىن ەرجەتىپ قالعان ماعان تاس­تاپ كەتۋشى ەدى. بۇل ورايدا اباي اتامىزدىڭ ۇرپاق جالعاستىعىن ءۇزىپ الماۋ, بىزدەن «تۇقىم» الىپ قالۋ تۋرالى اڭگىمەلەرگە كۇلگەننەن باسقا امالىم جوق. سەبەبى, ەڭ الدىمەن «ادامنىڭ بالاسى بولۋعا, ادامزاتتى سۇيۋگە» ۇندەگەن ۇلى ادامنىڭ ارتىندا قالدىرعان اسىل مۇراسىنا تەڭ كەلەر ەشتەڭە جوق». ۇلى اقىننىڭ ۇلاعاتتى ۇرپاعىمەن ءۇنسىز كەلىستىك. بولات جۇنىسبەك ۇلى, ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى