ايەلدەر – بيزنەس الەمىندە

بۇگىنگى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى تابىستى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. مەملەكەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى (شوب) قولداۋ جونىندەگى ماقساتتى دا دايەكتى ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. شوب دامىتۋدا ايەلدەر كاسىپ­كەرل­ىگى ەرەكشە رولگە يە. ايەل­دەردىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قاتىسۋى – ولاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن كەڭەيتۋدىڭ ناقتى جولدارىنىڭ ءبىرى, تۇلعانىڭ دامۋى مەن قوعامداعى ورنىن جاقسارتۋ مۇمكىندىگى, ۇلكەن تابىس الۋ ءتاسىلى. ايەل كاسىپكەرلىگىنىڭ دامۋى ەلىمىز جالپى ىسكەرلىك احۋالى­مەن ۇزدىكسىز بايلانىستى, ول ەلىمىزدە شوب-تاعى ايەل­دەر ۇلەسىنىڭ ۇلعايعانىنان بايقالا­دى. ماسەلەن, رەسمي ستاتيستيكا دەرەكتەرى بويىنشا, ايەلدەر قازاق­ستان حالقىنىڭ 52%-ىن قۇرايدى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەلسەندى حالىق اراسىندا ولاردىڭ ۇلەسى 49%-دى قۇرايدى, ال ايەلدەردىڭ ەلدىڭ ءىجو-ءسىن قالىپتاستىرۋعا قوسقان ۇلەسى 39%-عا جەتىپ وتىر. ايەلدەردىڭ بەلسەندى ءرولى ەڭ الدىمەن شوب سەكتورىندا بايقا­لادى. ەلدىڭ بارلىق بەلسەندى شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 41,5%-ىن ايەلدەر باسقارادى. ودان باسقا, ايەلدەر باسقاراتىن 86%-عا جۋىق بەلسەندى شوب سۋبەكتىلەرى جەكە كاسىپكەرلەر بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى كەشەن­دى قولداۋدىڭ ءتيىمدى ءارى ءپار­مەن­دى قۇرالى «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020» بيزنەستى قول­داۋ مەن دامىتۋدىڭ بىرىڭعاي باع­­دار­­لاماسى بولىپ تابىلادى. باع­دارلاما بۇگىنگى كۇنى كاسىپ­­كەرلىكتە, ونىڭ ءىشىن­دە, ايەل كاسىپ­كەرلىگىندە بايقا­لاتىن نەگىز­گى پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىت­تالعان. بۇل, ءبىرىن­شى­دەن, قار­جى­­لاندىرۋدىڭ جەتكى­لىك­سىز­­دىگى, ال ەكىنشىدەن, ءبىلىم مەن اق­پا­­رات­تىڭ جەتىسپەۋى. ءبىرىنشى پرو­بلەما كرەديتتەر بويىنشا سىي­اقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسي­ديا­لاۋ مەن كەپىلدەندىرۋ قۇرال­دا­رى, مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ جانە جەتىس­پەيتىن ينفرا­قۇرى­لىم­دى ءجۇر­گىزۋ ارقىلى شەشى­لە­دى. ەكىن­شى پروبلەما وقىتۋ باعدار­لاما­لارى­­نىڭ كەشەنى ارقىلى شەشىم تابادى. بۇگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا قارجىلىق قولداۋ شارالارىمەن ايەلدەردىڭ 30%-عا جۋىعى, قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارىمەن 40%-عا جۋىعى قامتىلعان. ەڭ ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ايەلدەر كاسىپكەر­لىگىن دامىتۋ ماقساتىندا, 2015 جىلعى ساۋىردە قازاقستان ۇكى­مەتى مەن حالىقارالىق قارجى ۇيىم­دارى اراسىنداعى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن ەۋرو­پا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (ەقدب) اراسىندا «بيزنەستەگى ايەلدەر» باعدارلاماسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. باعدارلاما 3 جىلعا ارنالعان جانە كاسىپكەر ايەلدەردى كەشەندى قولداۋ جونىندەگى باسقا باعدارلامالاردان ەرەكشەلەنەدى. ەقدب ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر (بانكتسەنتركرەديت, شينحان بانك جانە قازميكروقارجى) ارقىلى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ سۋبەكتىلەرى ءۇشىن كرەديتتىك جەلىلەر اشتى, بۇل رەتتە كرەديتتىك مولشەرلەمەنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن «دامۋ» كدق» اق سۋبسيديالايدى. «بيزنەستەگى ايەلدەر» باعدار­لاماسىنىڭ شارتتارى ەلىمىزدىڭ وبلىستارىندا, الماتى مەن استانادان تىس جەرلەردە بارلىق قاراجاتتىڭ كەمىندە 60%-ىن يگەرۋدى كوزدەيدى. بۇگىنگى كۇنى بانكتسەنتركرەديت ارقىلى 1,9 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە ءبىرىنشى ترانش يگەرىلدى. الماتى, اتىراۋ, اقتوبە, پاۆلودار جانە شقو قارىز الۋشىلارى بەلسەندىلىك تا­نىتتى. 100-گە جۋىق كاسىپكەر ايەل نەگىزگى قاراجات پەن اينالىم كاپي­تالىنا وسى جەلى بويىنشا كرەديت الدى. قوسىمشا بيزنەس جوباعا كونسۋلتانت تارتۋ جانە ەقدب باع­دار­لاماسى ارقىلى جوبا قۇ­نى­نىڭ 60%-ىن وتەۋ مۇمكىن­دىگى ۇسى­نىلادى, كاسىپكەر ايەل بيز­­نەس كوۋچينگى بار بارىن­شا ۇزاق مەرزىمدى جوبانى ىسكە قوسا الا­دى, شەري بلەر قورى­مەن ( ۇلى­بريتانيا) بىرلەسىپ حا­لىق­­ارا­لىق تالىمگەرلىك باع­دار­­لا­­ماسىنا قاتىسا الادى جانە «كوشباسشىلىق», «تسيفرلى تەح­نولوگيالار», «قارجىنى باس­قارۋ», «دايىن ءىت شەشىمدەر» جانە «كاسىپكەردەن كاسىپورىنعا ءوسۋ» بويىنشا بىرقاتار بيزنەس ترەنينگتەردى مەڭگەرە الادى. بۇگىنگى تاڭدا 30 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, كومپانيانىڭ 6 توپ مەنەدجەرى حالىقارالىق ءتالىم­گەرلىك باعدارلاماسىنا قاتىسا­دى, 70-تەن استام ايەل كاسىپ­كەر­­لىك داعدىلارىنا وقىتىل­عان, قازاق­ستان بويىنشا بانكتسەنتركرەديت­تىڭ نەسيە بەرۋمەن اي­ن­الىساتىن 100-دەن استام مامانى ايەلدەر كاسىپكەرلىگى سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋگە وقىتىلدى. سونىمەن قاتار, بانكتەردىڭ نەسيە ماماندارىن ايەلدەر كاسىپ­كەر­لىگى سۋبەكتىلەرىن نە­سيە­لەۋ­دىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە وقى­تۋ بويىنشا ءىس-شارالار ءجۇر­گىزىلەدى, ىسكەرلىك بايلانىس­تاردى جولعا قويۋ ماقساتىندا ايەلدەر ءۇشىن شەبەر­لىك سىنىپتار مەن اقپارات­تىق دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىلە­دى. «بيزنەس لينزانى» دياگنوس­تيكا­لاۋدىڭ ورىس جانە قازاق تىلدەرىندەگى قۇرالى ىسكە قوسىلدى. WWW.EBRDWOMENINBU­SINESS.COM «بيزنەس لينزانى» دياگنوستيكالاۋ قۇرالى. بۇل بيزنەستى بالدىق جۇيە بويىنشا ءوز بەتىنشە دياگنوس­تيكالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ونلاين ساۋالناما. قارجىنى باسقارۋ, نارىقتى ءبىلۋ, ماركەتينگ جانە ساتۋ, كادرلاردى باسقارۋ, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە ۇيىمدىق دامۋ, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ, وپەراتسيالىق جوسپارلاۋ سياقتى نەگىزگى سالالاردىڭ 100-دەن استام ماسەلەسىن قامتيدى. ساۋالنامانى تولتىرۋ ءۇشىن كومپانياعا مىناداي دەرەكتەر قاجەت: تىركەۋ مالىمەتتەرى /بسن/ جك كۋالىگى; كاسىپورىن تۋرالى نەگىزگى مالىمەتتەر (سەكتور, قىز­مەت­كەرلەر سانى, ماركەتينگ جانە نەگىزگى قىزمەت بويىنشا نەگىزگى كور­سەتكىشتەر); بيزنەستىڭ نەگىزگى قارجىلىق كورسەتكىشتەرى. «بيزنەس لينزا» ساۋالناماسىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, كاسىپكەر ءوز بيزنەسىنىڭ جاعدايىنا تالداۋ مەن جوعارىدا اتالعان سالالارداعى ورتاشا ولشەمدى كورسەتكىشتى, ونىڭ ءوز ەلىنىڭ نارىعىنداعى ورنىن, ەقدب قولداۋ قۇرالدارىنىڭ ءمازىرىن جانە دايىن شەشىمدەر مىسالدارىن الا الادى – وسىنىڭ بارىنە ول كەڭسەسىندە وتىرىپ-اق, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە يە بولادى. جوعارىدا باياندالعاندى تۇيىندەي كەلە, كاسىپكەر ايەلدەردىڭ اتالعان قولداۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋى شاعىن كاسىپورىنداردى ورتا كاسىپورىندارعا ترانسفورماتسيالاۋ, باسقارۋ مەن ماركەتينگتىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى بيزنەستى دامىتۋ مەن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. تيمۋر جاقسىلىقوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى