انا سۇتىنەن اسقان ءنار بار ما؟

حالىق قالت ايتپايدى: جاماندى كورسە «انا سۇتىنە جارىماعان» دەپ جەردەن الىپ جەرگە سالىپ جاتادى. بەكەر ەمەس ەكەن. انا باۋىرىنداعى بالاعا اق سۇتىمەن بىرگە مەيىرىم, پاراسات سەكىلدى ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى دە دارىتادى. انا مەيىرىنە قانباعان بالانىڭ, ۇلتتىڭ بولاشاعى بۇلدىر... بۇگىندە الەم جۇرتشىلىعى وسى ماسەلەگە الاڭدايدى. دۇنيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددسۇ) انا مەن بالا ساۋلىعىنا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ ۇشى­عى وسىندا جاتىر دەپ سانايدى. اتالعان ۇيىمنىڭ دەرەگىنشە, جەر ءجۇزى بالالارىنىڭ 38 پايىزى عانا جارتى جىلعا دەيىن انا ءسۇتىن تاتا الادى ەكەن. سول سەبەپتى ددسۇ مەن يۋنەسەف ۇيىمدارى بىرلەسىپ 1990 جىلدان بەرى تامىزدىڭ العاشقى جەتىسىندە بالا ەمىزۋ ۇلتتىق  اپتالىعىن وتكىزىپ كەلەدى. تۇراقتى. وعان الەمنىڭ 170-تەن استام ەلى قاتىسادى. ءبىزدىڭ قازاقستان دا بار. بيىلعى ۇلتتىق اپتالىقتى ماماندار «بالانى ەمىزۋ – تەك تاماقتاندىرۋ عانا ەمەس» دەپ اتاپتى. جوعارىدا ءبىز ايتقان ماڭىزىن دا ءتۇسىندىرۋدى كوزدەسە كەرەك. جىل سايىن جارتى الەمدى قامتىعان زور ناۋقانمەن وتەتىن شارانىڭ ماقساتى – نارەستە ءۇشىن انا ءسۇتىنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ناسيحاتتاۋ, سابيلەر اراسىندا­عى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, جۇك­­تى جانە بالا ەمىزەتىن انالارعا قولداۋ كورسەتۋ. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ۇلتتىق اپتالىق اياسىندا بالانى ەمىزۋ ماسەلەلەرىنىڭ ارتىقشىلىقتارىنا ارنالعان بىرقاتار كونسۋلتاتيۆتىك شارالار ۇيىمداستىرىلادى. اتاپ ايتقاندا, ولار وتباسىن جوس­پارلاۋ, بالا كوتەرۋگە جانە بوسانۋعا دايىندالۋ, جاس انا مەكتەپتەرى مەن دەنى ساۋ بالا كا­بينەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ قا­تارلى ماسەلەلەردى قامتىپ, بو­­لا­­شاق ۇرپاق ءۇشىن ەمىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىندىرەتىن سەمينارلار مەن ترەنينگتەر, شەبەرلىك ساعاتتارى مەن دارىستەر وتكىزۋدى كوزدەيدى. ەلىمىزدەگى پەريناتالدىق كو­­­­­مەكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جا­يى دا ماماندار نازارىنان تىس قالمايدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەۋروپادان قالىپ تۇرعان جالعىز وسال جەرىمىز وسى عانا. باسقا كور­سەتكىشتە وزىپ تۇرمىز. ماسەلەن, كوبىمىز جۇماق ەل سانايتىن ۇلى­بريتانيادا دۇنيەگە كەلگەن ءنا­رەستەلەردىڭ نەبارى 25 پايىزى عانا 6 ايعا دەيىن انا ءسۇتىن ەمە الادى. بۇل الەمدەگى ەڭ ناشار كورسەتكىش ەكەن. بۇعان اعىلشىن شەنەۋنىكتەرى 2009 جىلعا دەيىن كۇشىندە بولعان «قوعامدىق ورىنداردا بالا ەمىزۋگە تىيىم سالاتىن» زاڭدى ايىپتايدى. قازىر اتىشۋلى زاڭنىڭ كۇشى جويىلعان. جاپون ايەلدەر بالالارىن قايدا بارسا دا ارقالاپ ءجۇرۋدى ادەتىنە اينالدىرعان. ۋاقىتىمەن ەمىزۋگە قاتتى كوڭىل بولەدى. بەسىككە بولەپ, ۇلكەندەرگە تاپسىرىپ كەتۋ دەگەن ولاردا اتىمەن جوق. قىتاي كەلىنشەكتەرى اسا جۇمىسباستى بولعاندىقتان, سابيلەرىنە انا ءسۇتى ورنىنا قولدانىلاتىن ارنايى قوسپالاردى  بەرىپ الداۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان دا ولاردا جاڭا تۋعان نارەستەلەرگە بەرەتىن تاعام تۇرلەرىن ءوندىرۋ قارقىندى دامىپ كەلەدى. ەۆرەي انالار (يزرايل) سابيلەرىن اق سۇتىمەن اسىراعىسى-اق كەلەدى, بىراق ەلدەگى ەڭبەك زاڭى وعان مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى ەكەن. ويتكەنى, ولاردا دەكرەتتىك دەمالىس ءۇش ايدان اسپايدى. ءۇندىستاندا دۇنيەگە كەلگەن شاقالاقتى ءبىر كۇن وتكەن سوڭ عانا اناسىنىڭ باۋىرىنا سالادى. ولار انانىڭ العاشقى كۇنگى ءسۇتىنىڭ پايداسى از دەپ سانايدى. بالانى ەمىزۋ جونىنەن سول­تۇستىك ەۋروپالىقتار ۇزدىك­تەردىڭ بىرىنەن سانالىپ, ۇلگى ەتىلىپ ءجۇر. ستاتيستيكالىق دە­رەكتەر بو­يىن­شا, مۇنداعى نارەستەلەردىڭ 80 پايىزى كەمىندە 6 ايعا دەيىن اناسىنىڭ اق سۇتىمەن عانا قو­رەكتەنەدى ەكەن. بىراق ءبىزدىڭ ەلدەگى كورسەتكىش ولاردان دا جوعارى – بيىل 84 پايىزعا كوتەرىلگەن! وسىلايشا, قازاقتىڭ انالارىنا وزگە ەشبىر ەل جەتپەي تۇر. انا ءسۇتى – ەڭ الدىمەن ءنا­رەس­تەنىڭ دەنى ساۋ ءوسۋى­نە, يم­مۋنيتەتىنىڭ بەرىك قالىپ­تا­سۋى­نا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, ەلى­مىزدە بالا ەمىزۋ كورسەتكىشىنىڭ جاقسارۋى ارقاسىندا نارەس­تەلەردىڭ وكپە قابىنۋ دەرتى 14 پايىزعا تومەندەگەن. بالا ومىرگە كەلگەن سوڭ ال­عاشقى التى اي بويى تەك ەمىزۋ كەرەك دەپ سانايدى ماماندار. سودان كەيىن قوسىمشا تاماق بەرە وتىرىپ, ەكى جاسقا نەمەسە ودان ءارى قاراي ەمىزۋدى جالعاستىرۋ ماڭىزدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, انا ءسۇتى بالانىڭ سەن­سورلىق جانە كوگنيتيۆتىك دامۋىنا ىقپال ەتەدى, نارەستەنى ينفەكتسيالىق جانە سوزىلمالى اۋرۋلاردان قورعايدى. ەمىزۋ بالانىڭ ديارەيا نەمەسە پنەۆمونيا سەكىلدى اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم-ءجىتىمىن قىسقارتادى جانە ودان جىلدام ساۋىعۋعا ىقپال ەتەدى. بەسبوعدا التاي, «ەگەمەن قازاقستان»