بەرگەن دە, العان دا كۇناھار

سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى ءجيى ءسوز بولادى. ايتسە دە, وعان توسقاۋىل قويۋ قيىن بولىپ تۇر. الماتىدا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قوعام قايراتكەرى مۇحتار تايجان ەلى­مىزدەگى الەۋمەتتىك جاعدايعا بايلانىستى ءوزىنىڭ پىكىرىن بىلدىرگەن ەدى: «بۇگىندە ەلىمىزدە 18 جاسقا تولعان 9,6 ميلليون ادام بولسا, ولاردىڭ 7,3 ميلليونىندا ءتۇرلى نەسيەلەرى بار ەكەن. ال, سولاردىڭ ىشىندە 1,3 ميلليون ادامنىڭ ءۇش ايدان بەرى تولەنبەي كەلە جاتقان تولەمدەرى بار. مىنە, وسىدان-اق الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ دەڭگەيىن كورۋگە بولادى. ەكونوميكالىق ساياساتىمىزدى وزگەرتپەسەك, ءتيىمدى شارالار قولدانباساق, بۇل جاعداي ودان ءارى كۇردەلەنە بەرەدى. حالىق قازىر الەۋمەتتىك قيىندىقتارمەن قاتار, باسقارۋ جۇيەسىندەگى جەم­قورلىقتان دا ابدەن قاجىدى. جەمقورلىق ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى قۇردىمعا سۇيرەپ بارادى. بۇل – ۇلكەن قاۋىپ». ەلىمىزدەگى جەمقورلىق اتاۋ­لىنىڭ قانات جايىپ, جەگى قۇرتتاي جۇيەنى جەمىرىپ بارا جاتقانىن حالىقارالىق ۇيىمدار دا قاداعالاپ وتىر. Transparency International حا­لىقارالىق ۇيىمىنىڭ جەم­قورلىقتى قابىلداۋ يندەكسى بويىنشا 28 بالل يەلەنگەن قازاقستان 2015 جىلى 126-ورىننان (2014 جىل) 123-ورىنعا جىلجىعان كورىنەدى. حالىقارالىق ۇيىم ءوت­كەن جىلى 168 ەلدىڭ مەملەكەتتىك سەكتورىنداعى جەمقورلىقتى زەرتتەي كەلىپ, جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسى 0-دەن (جەمقورلىقتىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى) 100-گە دەيىنگى بالل (جەمقورلىقتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى) ارالىعىندا ەسەپتەلدى. رەيتينگتىڭ كوشباسشىسى دەگەن جاقسى اتتى ەكى جىل قاتارىنان دانيا يەلەنىپ, سوڭعى ورىندارعا بار بولعانى 8 بالمەن سولتۇستىك كورەيا مەن سومالي ورنىقتى. ال قازاقستاننىڭ الەمنىڭ 168 ەلىنىڭ ىشىندە 123-ورىندى, 100 بالدىڭ 26 بالىنا يە بولعانىنان-اق جەم­قورلىقتىڭ قاي شامادا ەكەنىن ءوزىڭىز-اق پايىمداي بەرىڭىز. ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ءومىر سۇرگەن ەجەلگى گرەك فيلوسوفى اريستوتەلدىڭ: «بيلىكتى اقشاسىنا ساتىپ العاندار ودان مەيلىنشە پايدا تابۋعا داعدىلانادى», دەگەن دانالىق ءسوزى بار. جەمقورلىقتى جويۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنى وسىدان-اق اڭعارىلادى. ادامزاتتىڭ ءبىر وكىلى رەتىندە بۇل جامان قاسيەت پەن قاسىرەتتەن قازاق تا ادا ەمەس. يماننىڭ كەمشىندىگى مە, الدە جازانىڭ السىزدىگى مە, ايتەۋىر وعان توقتام بولماي تۇر. «كوپ اسقانعا ءبىر توسقان» بولۋ كەرەك ەدى تەگىندە... كىسى اقىسىن جەمەۋگە, وبال-ساۋاپ­تى تارازىلاۋعا ۇندەيتىن يس­لامعا حالىقتىڭ كوپشىلىگى دەن قويار بولسا, جەمقورلار قاتارى ازايار ما ەدى دەگەن پەندەلىك ويىمىز دا بار. نەگىزى جەمقورلىق, پاراقورلىق يسلامدا ۇلكەن كۇنالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. ءابۋ-ءھۇرايرا (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «پارانى العان دا, بەرگەن دە ادامعا جانە ونىڭ زاڭدارىنا اللانىڭ لاعىنەتى بولسىن», دەگەن. مۇحاممەد پايعامباردىڭ تاعى ءبىر حاديسىندە: «پارانى بەرگەن دە, پارانى العان دا توزاقتىڭ وتىنا تۇسەدى», دەيدى. ەندەشە, وسى حاديستەردىڭ جازبالارىن كەرەناۋ كەڭسەلەردىڭ قاق ماڭدايىنا ءىلىپ قويسا عوي... شولۋشى مەن سۋرەتشى