ءتىرى ولەدى, جەر قويناۋى – جاتاعى,
ءىزى قالادى, بولسا جاقسى اتاعى.
جۇسىپ بالاساعۇن
دانىشپان اريستوتەل: «ءومىردىڭ بار ءمانى نەدە؟» دەگەن سۇراققا: «باسقالار ءۇشىن قىزمەت ەتۋ مەن ىزگىلىكتى ءىس اتقارۋ» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. وسى ءبىر قاناتتى سوزگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم ب.بەيسەنوۆ اتىنداعى قاراعاندى اكادەمياسىنىڭ قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا كافەدراسىندا قىرىق جىلدان استام تاپجىلماي جاستارعا ءبىلىم بەرگەن ارداقتى ۇستازىمىز روزا بالباتىرقىزىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى دالەل دەر ەدىم. زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, پولكوۆنيك, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ۇستازىمىز ادامگەرشىلىگى جانە يمان ۇيىعان تازالىعىمەن وزىنەن ءبىلىم العان جاستاردىڭ ءومىرى بويى ۇلگى تۇتار ۇستىنىنا اينالدى. 90-شى جىلدارى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭ تۇسىندا قازاق تىلىندە جوعارى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى تولىققاندى مەملەكەتتىك دارەجەگە كوتەرىلدى. اتالارىم اڭساعان ارمانعا مەنىڭ دە قولىم جەتكەن ەدى. سول ۋاقىتتا قىلمىستىق قۇقىق ءپانىنەن دارىستەردى, سەمينارلاردى, تاجىريبەلىك ساباقتاردى روزا قۇلجاقاەۆا جۇرگىزدى. قىلمىستىق قۇقىق عىلىمىن مەملەكەتتىك تىلدە سويلەتىپ, كوكىرەگىمىزدى ۇلتجاندىلىق نۇرعا, زەردەمىزدى بىلىمگە تۇندىراتىن ەدى. ول جىلدارى پاندەردى مەملەكەتتىك تىلدە وقۋعا قاجەتتى وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار جوقتىڭ قاسى بولاتىن. روزا بالباتىرقىزىنىڭ مازمۇندى دارىستەرىنەن قازاق توپتارىنىڭ بىردە-ءبىر كۋرسانتى قالمايتىن. ءدارىس وقۋ كەزىندە ۇشقىر وي تۇيىندەۋلەرى مەن ماسەلەنى جەتكىزۋدەگى وزىنە ءتان ءادىس-تاسىلدەرى كۋرسانتتاردى باۋراپ الاتىن. بىلىمگە قۇشتار, بەلسەندى جاستار ءۇشىن مارقايىپ, جوعىن تاپقانداي قۋاناتىن. ول مەملەكەتتىك تىلدە عىلىمي كادر ماسەلەسىن جەتىلدىرۋگە, اسىرەسە, جاستارمەن تولىقتىرۋعا قوماقتى ۇلەس قوستى. سونىمەن بىرگە, ر.قۇلجاقاەۆا تالابى بار جاستاردى عىلىمعا تارتتى, جاس ىزدەنۋشىلەرگە جەتەكشىلىك جاساۋعا دا ۋاقىت تابا ءبىلدى, عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايىنداپ, ءوزىنىڭ عىلىمي مەكتەبىن قالىپتاستىردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ءىستەر مينيسترلىگى ب.بەيسەنوۆ اتىنداعى قاراعاندى اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنا ۇلتتىق كادرلاردى تارتىپ, ورنىقتىرۋعا ر.قۇلجاقاەۆانىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور ەدى.
روزا بالباتىرقىزى الپىستان استام عىلىمي ەڭبەك جازىپ, عىلىمعا سۇبەلى ۇلەس قوستى. ولاردىڭ اراسىندا وقۋلىقتار, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار, مازمۇنى تەرەڭ زەرتتەۋ ماقالالارى بار. كوپشىلىك وقىرمانعا وتە تۇسىنىكتى تىلمەن جازىلعان «قىلمىستىڭ قۇرامى» اتتى مەملەكەتتىك تىلدەگى العاشقى وقۋ قۇرالى وسى سالاداعى ماڭىزدى ەڭبەك ەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل وقۋ قۇرالى ءالى كۇنگە دەيىن زاڭ سالاسىن, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق زاڭنامانىڭ قىرى مەن سىرىن بىلەم دەۋشى كۋرسانت-ستۋدەنتتەردىڭ جانە پروفەسسور-وقىتۋشىلاردىڭ قولىنان تۇسپەيتىن باستى وقۋلىعى بولىپ كەلەدى. روزا بالباتىرقىزىنىڭ ىزدەنىستەرى مەن كەشەندى ەڭبەگى زاڭ عىلىمىن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە سويلەتۋگە جاسالعان العاشقى قادامنىڭ ءبىرى جانە قوماقتى ۇلەس دەسە بولادى. ۇستازىم وسىنداي يگىلىكتى ءىستىڭ باستاۋىندا تۇردى. سولاقاي ساياسات قۇرساۋىندا ەسىكتەن قاراپ قالعان قازاق ءتىلىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە تالپىنىپ جاتقان تۇستا تاۋەلسىز ەلدىڭ زاڭ عىلىمى مەملەكەتتىك تىلدە جازىلۋى كەرەكتىگىن بار اقىل-پاراساتىمەن تۇسىنگەن عالىم ەدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىستى. قازىر بۇل ايتۋعا عانا وڭاي. ال سول ۋاقىتتىڭ ولشەمىمەن العاندا بىلىمدىلىك پەن قايرات-جىگەردى تالاپ ەتەتىن قيىن شارۋا ەدى. عالىم روزا قۇلجاقاەۆامەن بىرگە قىزمەت اتقارىپ, جان شۋاعىنا بولەنگەن ۋاقىتىمدى ءومىرىمنىڭ باقىتتى ساتتەرىنىڭ بىرىنە بالايمىن. ۇستازىم ءبىزدى ومىردە دە, كاسىبي قىزمەتتە دە ادامگەرشىلىك قاعيدالارىنىڭ باسىم بولۋىنا, بىلىمگە تالپىنۋعا, تازالىق پەن ادالدىققا باۋلىدى. ر.قۇلجاقاەۆا ەرەكشە ادال ءجانە شىنشىل ادام بولدى. جۇمىسقا شىعارماشىلىقپەن, جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن. ءتارتىپتى تالاپ ەتسە دە, ول كىسى پەداگوگيكالىق ادەپتەن اسپايتىن. شاكىرتتەرىن دە مادەنيەتتىلىككە, سابىرمەن جۇمىس ىستەۋگە ءتاربيەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءومىر وتكەلدەرى» اتتى سۇحبات كىتابىندا: «مەنىڭ تاعدىرىمدى باسشىلىقتاعى ءبىر-ەكى ادام شەشە سالعان جوق... باسقا ادامدار دەگەن كىمدەر؟ ولار مەنىڭ بۇكىل ءومىر جولىمدا كەزدەسكەن ادامدار, ماعان ۇستازدىق ەتكەن, جاردەم كورسەتكەن, مەنىمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ, مامان رەتىندە شىڭدالۋىما, ازامات رەتىندە قالىپتاسۋىما سەپتەسكەن جاندار. قاراعاندى وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى س.دوسماعامبەتوۆ سەكىلدى ادامدار ءوز تاجىريبەسىمەن, ناقتى ىسىمەن, قولداۋىمەن كومەك ەتتى دەۋگە بولادى», دەپ جازدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جازىپ وتىرعان سۇلتان قاپپار ۇلى دوسماعامبەتوۆ – روزا بالباتىرقىزىنىڭ ومىرلىك جولداسى. «جاقسىدان – شاراپات» دەگەن وسى. ءوسىپ كەلە جاتقان جاس مامانعا جول سىلتەپ, شىنايى قامقورلىق كورسەتىپ, ءوز ونەگەسىمەن ۇلگى بولا ءبىلۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ەكى جاقسىنىڭ ۇلاعاتتى, ۇلگىلى وتباسى بولعانى وتكەن جىلى روزا اپامىز دۇنيەدەن وزعاندا ەلباسىنىڭ سۇلتان قاپپار ۇلىنا شىلدەنىڭ 13-ءى كۇنى سالعان كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىنان دا بىلىنەدى. «ول كىسىنى جاقسى بىلەتىنمىن. مارقۇم حالقىمىزدىڭ قازاق قىزىنا ءتان جاقسى قاسيەتتەرىن بويىنا جيناعان, وزىڭىزدەي قايراتكەر ازاماتتىڭ ەل ءۇشىن الاڭسىز ەڭبەك ەتۋىنە بارلىق جاعدايدى جاساي بىلگەن جانى جايساڭ جان ەدى» دەپ جازىلعان جەدەلحاتتا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مارقۇم روزا بالباتىرقىزىنا دەگەن تەرەڭ قۇرمەتى دە سەزىلىپ تۇر.
روزا بالباتىرقىزى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسى ءۇشىن مامان دايىنداۋ ىسىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. ءوزى تاربيەلەگەن ءشاكىرتتەر جۇرەگىنەن وشپەستەي ورىن العان ۇستازدى ءولدى دەۋگە بولا ما؟ ونەگەلى ءىزى سايراپ جاتىر.
ميرلان قىزىلوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم ش.قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى, پروفەسسور
قوستاناي
