ءوندىرىس ورگە باسىپ كەلەدى

پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قوستاناي وبلىسىنا ساپارىندا الدىمەن «قوستاناي» حالىقارالىق اۋەجايىن ارالاپ كوردى. وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن اۋەجاي بۇگىنگى كۇن تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى. قالانىڭ شەت جاعىندا ورنا­لاسقان اۋەجاي جولىندا قازىر «اە­روپورت» شاعىن تۇرعىن اۋدانى ءوسىپ كەلەدى. مارتەبەلى مەيمان وعان دا سوقتى. تۇرعىن اۋداندا سوڭعى ۋاقىتتا عانا 4 ءۇي بوي كوتەردى. ولاردان 202 وتباسى باسپانا الدى. بارلىعى بۇل اۋداندا 27 كوپقاباتتى ءۇي سالىناتىن بولادى. ولاردان الاتىن پاتەردىڭ ءار شارشى مەترى 140-150 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. سونىمەن قاتار, 280 ورىندىق ەكى بالاباقشا, 900 ورىندىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ تە تاياۋ ۋاقىتتا كوپشىلىك يگىلىگىنە اينالادى. مۇنان كەيىن پرەمەر-مي­ن­يستر كارىم ءماسىموۆ «Allur Group» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «اگرو­ماشحولدينگ» جانە «سارى­ارقااۆتوپروم» ماشينا قۇراس­تىرۋ زاۋىتتارىنا كەلدى. قازاق­ستاندا ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتتارى بار. ال قوستاناي قالا­سىن­داعى زاۋىتتاردىڭ ەرەكشەلىگى – مۇندا ماشينالار ۇساق جەلىلىك ادىسپەن قۇراستىرىلادى. دەمەك, قا­زاقستاندىق مازمۇنعا ءمان بەرى­لەدى, جەڭىل ماشينانىڭ ۇساق-تۇيەك, ياعني سىرلاۋ, بەكىتۋ سەكىلدى كوپ­تەگەن جۇمىستارى وسىندا اتقا­رىلادى. زاۋىت باسشىلارى كارىم ماسىموۆكە اۆتوموبيلدەردىڭ قۇراس­­تىرۋ جەلىسىن جانە JAC, SUV برەندتەرىنىڭ قازاقستاندا ءبىرىن­­شى رەت شىعارىلىپ وتىر­عان ەلەك­تروموبيلدەرىن, زاۋىت كونۆەي­ەرىنەن شىققان كوممەر­تسيا­لىق كولىكتەردى كورسەتتى. زاۋىتتاردا سوڭعى جىلدارى كوپ­تەگەن ىلگەرى باسقان ءوز­گەرىستەر بولدى. Jac, Hyundai برەند­تەرىنىڭ جاڭا اۆتوموبيلدەرى قۇراس­تىرىلدى, Iveco جانە Jac كوممەر­تسيالىق تەحنيكالارى شىعارىلدى. CKD 3A تەحنولوگياسىمەن Iveco Stralis اۋىر جۇك ماشيناسىن قۇراستىرۋ دا باستاۋ الدى. ەكسپورتقا شىعارىلۋعا ارنالعان Peugeot 301, JAC S3 جانە Iveco Daily ماشينالارى ۇلگىلەرىن شىعارۋعا ارىپتەستىك كەلىسىمدەر جاسالدى. ەڭ باستىسى, زاۋىتتاردا قازاقستاندىق مازمۇن ارتىپ كەلدى. كوممەرتسيالىق تەحنيكالاردى جەرگىلىكتى جەردە جاساۋدىڭ جۇمىس كولەمى 50 پايىزعا جەتتى. يتاليالىق اۋىلشارۋاشىلىق كومبايندارى دا قوستانايلىق زاۋىتتان شىعارىلا باستايدى. پرەمەر-مينيستر كە­­مەڭ­گەر اعار­تۋشى ى.التىن­­ساريننىڭ قوستا­ناي قالاسىنداعى مەمو­ريال­دىق مۋ­زەيىن جانە مامانداندىرىلعان تۇر­عىندارعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىن ارالاعاننان كەيىن, رۋدنىي قالاسىنا بەت الدى. مۇندا ول «ليدەر-2010» ءسۇت زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىس­تى. زاۋىت جىلىنا 17 050 توننا ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيدى. ونىڭ ءونىمى قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وبلىس­تارى مەن رەسەيدىڭ ىرگەلەس وبلىستارىنا كەڭىنەن تانىس. مۇندا 205 ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپقان. «ليدەر-2010» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ اۋلاسىنا تىگىلگەن شاتىر ىشىندە كارىم ءما­سى­موۆ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلار­ىن وندىرۋشىلەرمەن دوڭگەلەك ءۇس­تەل ءماجىلىسىن وتكىزدى. اڭگىمە مال جانە قۇس شارۋاشىلىعىنىڭ بۇگىنگى جاع­دايى جانە ونى الداعى ۋاقىتتا دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. كا­رىم قاجىمقان ۇلى الدىمەن پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اس­قار مىرزاحمەتوۆتى تىڭدادى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا مەم­لە­كەتتىك قولداۋ كەرەك. سونىڭ ءبىرى سا­لانى سۋبسيديالاۋ ەكەنى بەلگىلى. ءوت­كەن جىلى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جانە ءونى­مىن وندىرۋگە 56 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇل جالپى سۇرانىستىڭ 70 پايىزى دەگەن ءسوز. 5-7 ميل­ليارد تەڭگە سۋبسيديانى 3000 باس ءىرى قارا ۇستايتىن ءىرى 24 بورداقىلاۋ الاڭى عانا الا الدى. ولاردان كەيىن شارۋاشىلىق كولەمىنە قاراي 1 ميلليارد تەڭگەدەن 149 كاسىپورىن سۋبسيديا الدى. مينيستر قازىر شا­عىن جانە ورتاشا كولەمدەگى مال بور­داقىلاۋ الاڭدارى دا سۋبسيديا الۋ ءۇشىن ەرەجە قايتا قارالۋ ۇستىندە ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, سارى ماي, قۇرعاق ءسۇت وندىرەتىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى ءۇشىن دە وتكەن جىلى 3 ميلليارد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى. دەگەنمەن, بۇل از-مۇز قارجىنى العان كاسىپورىندار وتاندىق ونىمدەرىمەن يمپورتتىق تاۋارلاردى الماستىرۋ مىندەتىن شەشە العان جوق. ءمينيستردىڭ ءسوزى اتالارىمىز ايتقان «سيىردىڭ ءسۇتى – تىلىندە» دەگەن قاعيدامەن قاتار كەلدى. مال شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋدىڭ, ءونىمدى­لىگىن ارتتىرۋدىڭ تەتىگى جەم-ءشوپ قورى مەن ونىڭ ساپاسىندا ەكەنىن مالشى دا, ءونىم وڭدەيتىن كاسىپورىن مامانى دا جاقسى بىلەدى. جىلىنا مال شارۋاشىلىعىنا 25 ميلليون توننا ءشوپ, 5 ميلليون توننادان اسا قۇنارلاندىرىلعان جەم دايىن­دا­لادى. بۇل سۇرانىستاعى جەم-ازىق­تىڭ 60 پايىزىن عانا قۇرايدى. ءتىپتى, دايىندالعان پىشەن مەن ءسۇر­لەم سۇرانىستىڭ تەك 50 پايىزىن عانا قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ماسە­لەنى شەشۋ ءۇشىن قۇراماجەم زاۋىت­تارىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ كەرەك. ال بۇگىنگى قولدا بار زاۋىتتار ءوز قۋاتىنىڭ 40 پايىزىن عانا ءوندى­رەدى. ەگەر ولار تولىق قۋاتىندا پايدا­لانىلسا 1,5 ميلليون توننا قۇراما­جەم وندىرەر ەدى. سوندا بۇل ءىرى جەم-ازىقتىڭ 25 پايىزىن, قۇنار­لان­دىرىلعان جەمنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وتەر ەدى. بۇگىندە وتاندىق قۇراماجەم زاۋىتتارىنا 35 پايىز عانا سۇرانىس جاسالادى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاجەتتىڭ ءبىرى – جايىلىم. مينيستر­لىك پارلامەنتپەن بىرلەسىپ, جايى­لىم جانە ونى دۇرىس پايدالانۋ جونىندەگى زاڭنامالار جوبالارىن ازىرلەۋ ۇستىندە. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەمەي ونىڭ قايتارىمى دا كوڭىلدەگىدەي بولمايدى. ال ەلى­مىزدەگى وڭدەۋ كاسىپورىندارى ءوز قۋا­تىنىڭ 60 پايىزىن عانا پايدالانىپ وتىر. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءوڭ­دەۋ كاسىپورىندارىن مال شارۋا­شىلىعى ونىمىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوسالقى شارۋاشىلىقتار الەۋ­ەتىن كۇشەيتۋ مىندەتىن شەشۋ كەرەك. اقمولا, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا 280 مىڭ ادامنىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتارى بولسا, سونىڭ 77 مىڭى تابىستى جۇ­مىس ىستەيدى. ولاردى كووپەراتيۆتەر­گە ۇيىمداستىرۋ, قىزمەتتەرىن ور­تا­لىق­تاندىرۋ ماسەلەلەردىڭ ورتاق شەشىمىن تابۋعا قولايلىلىق اكەلەدى. كووپەراتيۆتەر قۇرۋ اۋىل­شا­رۋا­شىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋدى ءارتا­راپ­تاندىرۋعا, ياعني بال وندىرۋگە, ءجۇن مەن تەرى جيناپ وڭدەۋگە جانە تاعى باسقا دا يگىلىكتى ىستەردىڭ باستا­لۋىنا ىق­پال ەتەدى. اتالعان ءۇش وبلىستىڭ وزىندە عانا ءسۇت تاپسىرا­تىن 400-دەن اسا نۇكتە جانە 600-دەي بورداقىلاۋ الاڭىن ۇيىمداستىرۋعا ءمۇم­­كىندىك بار. دوڭگەلەك ۇستەل ءماجى­لىسىندە قۇس شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ دا تىلگە تيەك بولدى. ونىڭ دا ءبۇ­گىنگى كۇنگى پروبلەمالارى ايتىلدى. كارىم قاجىمقان ۇلى ماجىلىسكە قاتىسقان اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر مەن وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارىنىڭ ءوتىنىش-سۇراقتارىن تىڭدادى. ولار كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا نازارعا الىنىپ, قارالاتىنىنان حاباردار ەتتى. ءسوز سوڭىندا كارىم ءماسىموۆ مال شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋعا الەۋەتىمىز جەتەتى­نىن, ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ءوندىرىپ, سىرت­قى نارىقتى يگەرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ول وبلىسقا ساپارىنىڭ سوڭ­ىن­­دا سو­كولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ ءبىر­­لەس­­تى­گىنىڭ مەتاليلەك زاۋىتىندا بولدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» قوستاناي وبلىسى