ساراڭدىق, كۇندەستىك, قىزعانىش...

بۇل ءبىزدى قايدا اپارادى؟ تەگى, ءبىز بىرەۋدىڭ جاقسى ءىسىن كورە تۇرا ءبىر اۋىز ءسوز جىلى لەبىز بىلدىرۋگە كەلگەندە ءتۇپسىز تەرەڭ ساراڭدىققا بوي الدىرىپ بارا جاتىرمىز. نەگە؟ ونىڭ جاۋا­بىن حاكىم ابايدان ىزدەپ كوردىم. «قازاقتىڭ ءبىرىنىڭ بىرىنە قاس­كۇنەم بولماعىنىڭ, ءبىرىنىڭ تىلەۋىن ءبىرى تىلەمەيتۇعىنىنىڭ, وزدەرىنىڭ جالقاۋ بولاتۇعىنىنىڭ سەبەبى نە؟ ءھامما عالامعا بەلگىلى دانىشپاندار الدەقاشان بايقاعان: ءاربىر جالقاۋ كىسى – قورقاق, قايراتسىز تارتادى; ءاربىر قايراتسىز – قور­قاق, ماقتانشاق كەلەدى; ءاربىر ماق­تانشاق – قورقاق, اقىلسىز, نا­دان كەلەدى; ءاربىر اقىلسىز – نادان, ارسىز كەلەدى; ءاربىر ارسىز جالقاۋدان سۇرامساق; ءوزى تويىمسىز, ونەرسىز, ەشكىمگە دوستىعى جوق جاندار شىعادى», دەپتى ۇلى اباي «ءۇشىنشى قارا سوزىندە». «وسى مەن ءوزىم – قازاقپىن. قازاقتى جاقسى كورەم بە, جەك كورەم بە؟» دەپ الىپ, قازاقتىڭ ءمىنىن جىپكە ءتىزىپ شىعاتىن دانىشپان ادامداردى قىزعانشاقتىقتان, ساراڭدىقتان, قۋىسكەۋدەلىكتەن, جالىنسىزدىقتان ساقتاندىرادى. ارسىز, تويىمسىز, قورقاق, نادان ادام قاشان دا وزگەنىڭ شىققان بيىگىنە قىزعانىشپەن قارايدى. «قالاي ەتسەم مىنا پالەكەتتى سۇرىندىرەمىن؟» دەپ ءتۇرلى قيتۇرقى كەدەرگىلەر ىزدەي باستايدى. ىشتەگى قىزعانىش دەگەن قىزىل يت بۇكىل ونە بويىن تىرنالاي-تىرنالاي كەلە الگى ادامدى نيەتى حارام, ويى بۇزىق, جۇرگەن جەرىنە جۋا بىتپەيتىن جىرتقىشقا اينالدىرادى. ەشكىمگە دوستىعى جوق ادامدار تەك قاسكۇنەمدىكتى عانا ويلايدى. ولار تەك ءوزىم عانا بولىپ-تولسام دەپ ارماندايدى. مۇندايلاردىڭ ماڭايىنداعىلارعا كولەڭكەسى تۇسپەيدى. دانا اباي ايتپاقشى, ولاردىڭ ءبارى ءتورت اياقتى مالدى قالاي كوبەيتكەننەن باسقا ويى­نىڭ جوقتىعىنان, وزگە – ەگىن, ساۋدا, ونەر, عىلىم – سولار سە­كىلدى نارسەلەرگە سالىنسا, بۇلاي بولماس ەدى. جۇرەكتى جۇلمالايتىن جانە ءبىر ءجايت – كۇنشىلدىك. ەگەر بىرەۋ اتقا قونا قالسا, ونىڭ ءتۇپ-تۇقيانىنا دەيىن تۇگىن قالدىرماي زەرتتەيمىز. سوڭىرا «ءا, باسە!» دەپ بەرىك بايلام جاسايمىز. وسى بايلامسىز شەشىم كەيدە ساندىراقتاپ, مۇلدە باسقا ارناعا ءتۇسىپ كەتەدى. اقىرى ونى تۇككە العىسىز بىرەۋ ەتىپ شىعارۋعا كەلگەندە تاعى دا الدىمىزعا جان سالمايمىز. سوندا ءبىزدىڭ ساپىمىزدا ساۋ ادام قالا ما؟ تاياۋدا «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ №5 سانىندا بەلگىلى جازۋشى سەرىك ءجانابىلدىڭ «قۇلاگەر اقىننىڭ ق ۇلىنى» اتتى وچەركى جاريالاندى. وقىپ شىقتىق. جاقسى دۇنيە ەكەن. وسى وچەركتى تالداپ تۇرعانىمىزدا قاسىمىزعا ءبىر ارىپتەسىمىز كەلە قالدى. «مىنا حيكايانى كوردىڭىز بە؟» دەپ جۋرنالدى اشىپ, جاريالانىمدى كورسەتتىك. – وسى دا جازا بەرەدى ەكەن, – دەپ الگى ارىپتەسىمىز جۋرنالدى جابا قويعانى. ءىشىمىز قىلپ ەتە قالدى. قالامگەرلىك قولداۋ قايدا؟ ارىپتەستىك تىلەك قايدا؟ ىشمەرەز ىشتارلىق ادامدى ۇشپاققا جەتكىزەر مە؟ ءبىر اۋىز جاقسى تىلەگىن ايتسا نەسى كەتەدى؟ ايماقتىق كوممۋنيكاتسيالار ورتالىعىندا بريفينگ وتەتىن بولىپ بارا قالدىم. وسىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وبلىسىمىزداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى, قالامى جۇيرىك جۋرناليست باقتيار تايجان دا كەلىپتى. سالعان جەردەن: – «ەگەمەندەگى» ماقالاڭدى وقىدىم. جاقسى ماسەلە كوتەرىپسىڭ. بىزگە وسىنداي اشىق پىكىرلەر جەتىسپەيدى, – دەدى. ءبىر اۋىز ءسوز! كادىمگىدەي قۋانىپ قالدىم. زادىندا, ءبىزدى شابىتتاندىرىپ, جىگەرلەندىرىپ قوياتىن وسى ءبىر اۋىز عانا ءسوز. كەيبىر ىشمەرەزدەر جاقسىڭدى كورە, بىلە تۇرسا دا تىم قۇرىعاندا نەسيە كوڭىلىن دە قيمايدى. سوندا دەيمىن-اۋ, سالبوكسە ساراڭدىق, كۇشالا كۇندەستىك, ءىرىڭدى ىشتارلىق, قيامپۇرىس قىزعانىش ءبىزدى قايدا اپارادى؟ سابىربەك ولجاباي شىمكەنت