اعايىن, كوشۋگە دايىنسىز با؟

وڭتۇستىك وڭىرلەردە حالىق تىعىز. جۇمىس ورنى از. ءبىر شاڭى­راقتىڭ استىندا بىرنەشە وتباسى تۇرىپ جاتقاندارى دا بار. بالا-شاعا كوپ. بالاباقشادان ورىن تابۋ قيىن. كەيبىر مەك­تەپ­تەردىڭ تار بولعانى سونشالىق, وقۋشىلار ءۇش اۋىسىممەن وقۋعا ءماجبۇر. مەكتەپ جەتپەيدى. بىراق, اعايىن مۇنداي تۇرمىستىق قيىن­دىقتارعا قاراپ جاتقان جوق, بالا تۋ جوعارى. تالاس جوق, ءار بالانىڭ ءوز نەسىبەسى بار. دۇرىس. كوبەيسىن, ءونسىن, ءوسسىن. بىراق, سول ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بالا-شاعاسىن اسىراۋ, وقىتۋ-توقىتۋ كوپ اتا-انا ءۇشىن وڭاي تىرلىك ەمەس. ويتكەنى, جۇمىس جوق. بولعان كۇننىڭ وزىندە ماۋسىم كەزىندە عانا. وندا دا تاباتىنى – ازىن-اۋلاق تابىس. سونىڭ ءوزىن قاناعات تۇتۋىنا تۋرا كەلەدى. ازىن-اۋلاق ەڭبەكاقىعا كوڭىلى تولماسا, كەزەكتە باسقالار تۇر ەكى قولىن ىسقىلاپ. جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن تاڭداۋ ەركى بار. ءبىرىن بوساتادى, ەكىنشىسىن الادى. «قازانشىنىڭ ەركى بار, قايدان قۇلاق شىعارسا دا» دەگەنىمىز وسى. بۇل – ءومىر زاڭى, نارىق زاڭى. باعىنۋىڭا تۋرا كەلەدى. باعىن­باساڭ, بولار-بولماس ءناپا­قاڭ­نان دا قاعىلاسىڭ. امال جوق, كۇندەلىكتى كۇيكى تىرلىكتىڭ ىڭ­عايىنا جىعىلاسىڭ. جاسىرىپ قايتەمىز, كوپ اۋىلدارداعى ءتىر­شىلىك وسىنداي. سول اعايىنعا بارىپ «سۋلى-نۋلى سولتۇستىككە, شىعىسقا قاراي كوشسەڭىزدەرشى, بارلىق جاع­داي جاسالادى» دەپ ۇگىتتەپ كورىڭىز­شى, «جارايدى» دەپ بىردەن كەلىسە كەتۋى ەكىتالاي. مىڭ ويلانىپ, ءجۇز تولعانادى. «اعايىننىڭ ورتا­سىندا وتىرمىز عوي, جىلى ورنى­مىزدى سۋىتىپ قايتەمىز, اعايىن-تۋىستان الىستاماي-اق قويايىق, ولسەك تۋعان جەردىڭ توپى­راعى بۇيىرسىن» دەپ قارسى ءۋاج ايتاتىنداردىڭ دا از بولمايتىنى انىق. نەگىزى, قونىس اۋدارۋعا بايلانىستى, اقپارات از ەمەس. بىراق, سول اقپارات اۋىلداعى اعايىنعا تولىق جەتپەي جاتقانداي ما, قالاي؟ وعان دالەل – «كوشىپ بارساق وتەماقى تولەنە مە؟» دەگەن وقىرماندار ساۋالى. بۇل تەك وتەماقىعا عانا قاتىستى. ولار­دىڭ كوش-قونعا بايلانىستى جاۋاپ السام دەگەن ساۋالدارى وتە كوپ. دەمەك, سولتۇستىك, شىعىس وبلىس­تارىنىڭ بيلىك وكىلدەرى وتكىزگەن ءۇش-ءتورت جارمەڭكە كەزىندە جۇرتتىڭ ءجۇز پايىز اق­پارات الۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن وي كەلەدى. بىرەۋ ەستىدى, بىرەۋ ەس­تى­­مەدى. ەستىگەن اعايىننىڭ ءوزى, جو­عارى­دا ايتقانىمىزداي, بىردەن قۇلاي بەرىلۋى ەكىتالاي. ونىمەن ءبىر مارتە ەمەس, بىرنەشە رەت كەز­دەسىپ, ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋگە تۋرا كەلەدى. وتاعاسىن قونىس اۋدا­رۋعا كوندىرگەن كۇننىڭ وزىندە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى بولماسا ءبىرى ءدۇدامال ويدا بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءبارى دە ادام بالاسى عوي, باسقا وبلىس, باسقا اۋىل, بەيتانىس ادامدار, اعايىن-تۋىس جوق. «ءۇش-ءتورت ەڭبەك جارمەڭكەسىمەن شەكتەلمەۋ كەرەك» دەپ توپشىلاپ وتىرعانىمىزدىڭ ءمانىسى وسى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مەن­تا­ليتەتىن ەسكەرۋ كەرەك. ءتىپتى, ءۇيدى-ۇيگە بارىپ جۇمىس جاساسا دا ارتىق بولماس. اكىمدىك پەن الەۋ­مەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى ەكەندىگىن ءتۇسى­نەمىز. ءۇي ارالاپ جۇرۋگە ولار­دىڭ قولى قىسقا. جانە دە بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى جەردىڭ جاع­دايىن, حالىقتىڭ پسيحولوگيا­سىن جاقسى بىلەتىن جانداردىڭ ءجۇر­گىزگەنى دۇرىس. ولار جەرگىلىكتى حال­ىقتىڭ «ءتىلىن» بىلەدى. سويلەسە الادى. سەندىرە الادى. كوپتىڭ كوزىن جەتكىزە الادى. سولتۇستىكتەن بار­عان دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ بىلىكتى, ءبىلىمدى, جان-جاقتى ەكەنى­نە ەشقانداي تالاسىمىز دا, داۋى­مىز دا جوق. بىراق, ولاردىڭ ىق­پالى جەرگىلىكتى «ۇگىتشى-ناسي­حات­شىلارداي» بولمايتىنىن ويلاۋ كەرەك. وسىنى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى بيلىك ەسكەرسە دەگەن ۇسى­نىسىمىز بار. ءتىپتى, جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايىن جاقسى بىلەتىن پاتريوتتار توپتاستىرىلعان ەرىك­تىلەر جاساعىن قۇرسا دا ارتىق بولماس. ويتكەنى, سولتۇستىك وبلىس­تاردان بارعان دەلەگاتسيالاردىڭ مۇشەلەرى ارى كەتكەندە ءتورت-بەس مارتە توبە كورسەتەتىن شىعار, ال جەرگىلىكتى جەردەگى بەلسەندىلەردەن جاسالعان جاساق كۇن سايىن ەل-جۇرتتىڭ ورتاسىندا جۇمىس ءجۇر­گىزەر ەدى. سونداي جاننىڭ ءبىرى – ارىپتەسىمىز بەيسەنباي تاجىباەۆ. ونىمەن اڭگىمەلەسكەندە كوپ جايت­قا كوزىمىز جەتكەن ەدى. ول, ءتىپتى, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى «سول­­تۇستىككە قونىس اۋداراتىن ادام­­دار بولسا حابارلاسىڭىزدار» دەپ ۇندەدى. ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت. – سول ۇندەۋىڭە ءۇن قوسىپ, سول­تۇس­تىككە قونىس اۋدارۋعا ق ۇلىق بىلدىرگەندەر بولدى ما؟ – دەپ سۇرادىم. – بولمادى. – سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىڭ؟ –اۋىلداعى اعايىننىڭ الەۋ­مەتتىك جەلىنى قارايتىندارى نەكەن-ساياق-اۋ. كوپ ۇيدە ينتەرنەت جوق. جاستاردىڭ ءبارى الەۋ­مەتتىك جەلىگە بايلانعان عوي قازىر. سوعان قاراماستان, حابار­لاسقان ەشكىم بولمادى. بىراق, ءبىر نارسەنى سەنىمدى ايتا الا­مىن, قونىستاندىرۋ جايلى باعدار­لامانى جاقسى بىلەتىندەر از. ءالى دە بولسا اعايىنعا اقپارات جەتپەي جاتىر. جەتكەن كۇننىڭ وزىندە كوزبە-كوز, بەتپە-بەت وتىرىپ, كەڭ كوسىلىپ تۇسىندىرگەندەي بولمايدى. – مينيسترلىكتىڭ سايتىندا بارلىق اقپارات تۇر عوي, قاي وبلىسقا قانشا وتباسىنى قونىس­تاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, قانداي جۇمىس ورىندارى بار, قانداي جاعداي جاسالادى... – سول اقپاراتتى اۋىلدا­عى­لاردىڭ كورىپ-ءبىلىپ وتىرعانىنا تالاسىم بار. مينيسترلىك باسشىلارىمەن كەزدەسكەن كەزدە دە وسى ويدى ايت­قان ەدىم. – ولار بۇل ويىڭدى قالاي قابىلدادى؟ – جاقسى قابىلدادى. ءوزىمنىڭ ويلارىمدى, تۇجىرىمدارىمدى بۇكپەسىز جايىپ سالدىم. مامان­دىعىم جۋرناليست ءارى ءوزىم ءوڭتۇس­تىك وڭىرىنەن بولعاندىقتان, سونىمەن بىرگە بۇل ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى سارالاپ جۇرگەندىكتەن, ءبىر نارسەگە كوزىم انىق جەتتى. جەكە­لەي وتباسى ەمەس, بۇكىل اۋىل­د­ى اعايىن-تۋىسىمەن, كورشى-قولاڭىمەن بىرگە كوشىرۋدى قولعا الۋ كەرەك. وڭتۇستىكتە ۇلكەندى تىڭدايدى, ۇلكەننىڭ ءباتۋالى سوزىنە قۇلاق اسادى. قازىر اۋىلداردا بي بار. بي – ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن, قادىرلى, ابىرويلى ادام. كوپشىلىك ونىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرەدى. اۋىل بيلەرى, اۋىل اقساقالدارى ارقىلى جۇمىس جۇرگىزىلسە, ءبىز اڭگىمە ەتىپ وتىرعان ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋگە ابدەن بولادى. شىنىندا دا, قۇلاققا كىرەتىن, دەن قوياتىن ۇسىنىس. ەگەر تۇتاس اعايىن-تۋىس, كورشى-قولاڭ ءبىر اۋىلعا قونىستانسا, اعايىننان الىس­قا كەتىپ قالدىم دەپ ۋايىمدا­ماس ەدى, جاڭا ورتاعا تەزىرەك كون­دىگەر ەدى. جوعارىدا تىلگە تيەك ەت­كەنىمىزدەي, قازاقى بولمىس-ءبىتىم قانىمىزدا بار. «ءومىر بار جەر­دە ءولىم بار, تويعا بارماساڭ بار­ما, قازادان قالما» دەپ جاتامىز. «بىلمەيتىن جەردىڭ وي-شۇڭ­قىرى كوپ, الدا-جالدا قاي­عى­لى جاع­داي بولا قالسا, توپى­راق سالۋعا كەلە الماي جاتسام اعايىن­دىققا سىن» دەپ جاتادى. «تۋعان جەردىڭ توپى­را­عى بۇيىرسىن, سۇيەگىم باس­قا جەر­دە قالعاننان ساقتاسىن» دەپ جاتادى. جاڭالىق اشىپ وتىرعانىمىز جوق, شىنىندا دا وسىلاي عوي. بۇل ءۇشىن اعايىندى سوگە جامانداۋعا بولماس. ەگەر بۇكىل اۋىل بولىپ سولتۇستىككە قونىس اۋدارىپ جاتسا, قازاقي بولمىس-بىتىمىمىزگە ءتان وسىنداي تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنى شەشىلەر ەدى-اۋ. قونىستاندىرۋ كوشىپ-قونۋ عانا ەمەس, بۇل – سولتۇستىك, شىعىس وبلىستاردى قازاقىلاندىرۋ. مەكتەپتەرى مەن بالاباقشالارى, باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندارى تۇرعىنداردىڭ ازدىعىنان جابىلۋعا شاق تۇرعان اۋىلداردىڭ تىرشىلىگىن تۇزەۋ. قونىس اۋدارۋشىلار كەلگەن سوڭ بالاباقشاداعى, مەكتەپتەردەگى بالا دا كوبەيەدى, جۇمىس كۇشىنە تاپشى بولىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردىڭ دا جاعدايى تۇزەلەدى, تىلدىك ورتا قالىپتاسادى. ياعني, ءبىر-ءبىرى­مەن ءجىپسىز بايلانعان وزەكتى ماسە­لەلەر­دىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلار ەدى. ماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىن­دا جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ۇلەسى ءالى دە از.­ سونى كوبەيتۋ كەرەك, قازاقى­لان­دىرۋ كەرەك. كەڭ-بايتاق, ۇلان-عايىر قازاق جەرىن يگەرۋىمىز كەرەك. ەستەرىڭىزدە بار شىعار, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىل­دارى­نىڭ سوڭىندا ەلوردامىز «استانانى قازاقىلاندىرۋ» ءدۇبىر­لى اكتسياسى باستالعان ەدى عوي. سونىڭ ناتيجەسىندە اينال­دىر­عان ون-ون بەس جىلدا استانا قازاقى ەلورداعا اينالدى. بۇل – جەرشىلدىك ەمەس, ۇلتشىلدىق ەمەس. بۇل – ۇلتجاندىلىق. قالاي, اعايىن, كوشۋگە دايىنسىز با؟ بارەكەلدى, كوش كولىكتى بولسىن! عالىم ومارحان, «ەگەمەن قازاقستان»