بۇل وسىلاي بولعان

ەپپەن اشىلعان ەمەن ەسىك اقىرىن جابىلدى. وزىنە جۇمىس بابىمەن كۇن سايىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كىرەتىن وسى ءبىر ورتا بويلى, اشاڭ دەنەلى جىگىت اعاسى پرە­زي­دەنتتىڭ ويىن بولگىسى كەلمەي توقتاپ قالىپ ەدى. ونىڭ بۇل ويىن ايتپاي تانىعان پرەزيدەنت: – ماحمۇت, كەل, تورلەت, – دەدى. – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ويىڭىزدى بولسەم, عافۋ ەتىڭىز. جولعا شىعاتىن ۋاقىت بولدى. – ۇشاق ءازىر مە؟ – ءيا. سىزبەن بىرگە باراتىن جىگىتتەر اۋە­جايدا. احمەتجان سماعۇل ۇلى باستاعان الماتىلىق ازاماتتار دا ۇزەڭگىگە اياعىن سالىپ, ءسىزدى كۇتىپ وتىر. – جاقسى. وندا قوزعالايىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى كەڭسەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ماحمۇت بازارقۇل ۇلى قاسىمبەكوۆپەن اڭگىمەلەسە ءجۇرىپ استانا اۋەجايىنا جەتكەندە مەزگىل شاڭقاي ءتۇس ەدى. اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەندەي اپتاپتا سالقىن كا­بينەتتى سايالاماي جولعا شىققان پرە­زيدەنت الماتىداعى رەزيدەنتسياسىنا سوقپاي, بىردەن قالا ارالاۋعا شىقتى. بۇل كەزدە تاس توبەگە شىققان كۇننىڭ قىزۋى 40 گرادۋسقا جەتىپ ەدى. اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەن اپتاپ ءتىرى جاننىڭ اپشىسىن قۋىرىپ بارادى. كۇنگەي بەتىن تاۋ قورشاعان قالادا ءلۇپ ەتكەن دە جەل جوق. مەزگىلىنەن بۇرىن سارعايا باستاعان جاپىراقتار اراسىنان قيعاشتاي قۇيىلعان كۇننىڭ وتكىر ساۋلەسى تالاي جىلعى بيىك بايتەرەكتەر تۇبىندەگى ىلعالدى دا كەپ­تىرىپ, توپىراق بەتىن كەبەرسىتىپ جىبەرگەن. اسفالت ەكەش اسفالت تا ورتتەي ىس­تىققا توتەپ بەرە الماي بالقىپ جاتىر. الماتىنىڭ بيىلعى جازى جاۋىنسىز ءوتىپ جاتىر. الاتاۋ باۋىرىنداعى ارۋ قالا شاڭىن قاعىپ, سىلكىنە الماي تۇر. سول كۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەشكى استى كەشىگىپ ءىشتى. ءوندىرىس ورىندارىمەن تانىسىپ, الماتىدا جاڭادان اشىلعان جەتىنشى اۋدان – الاتاۋ اۋدانىندا بولدى. جەرگىلىكتى باسشىلارعا ساپ-ساۋ عي­ماراتتاردى بۇزىپ, قالا تىنىسىن تارىلتاتىن قۇرىلىس سالۋدى توقتاتۋدى تاپسىردى. الماتى مەن قاپشاعاي اراسىندا ءۇش شاعىن قالاشىق سالىناتىندىعىن, قورشاعان ورتانى ايالاپ, تابيعاتتىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. ەرتەسىندە ساپار الماتى وبلىسىندا جالعاستى. وبلىس باسشىسى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ ۇندەمەي ءجۇرىپ ۇلكەن ىستەر تىندىرىپ جاتقانى جۇرەگىنە جىلى سەزىم ۇيالاتتى. بۇل جولى ءوزى تۋىپ-وسكەن اۋىلعا سوعۋعا ۋاقىت تاپشى بولدى. ەسەسىنە كۇتپەگەن جەردەن ۇستازى سەيىتحان يساەۆپەن كەزدەستى. قاراساي اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى وسى كىسىدەن اۋىل-ايماقتىڭ اماندىعىن ءبىلىپ, ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قانىقتى. كەيبىرەۋلەردەي قازىمىر ەمەس, ادەمى قارتايعان قازىنا قارت ەستە جۇرەر ەستى اڭگىمەلەر ايتتى. «قارتى بار ەلدىڭ قازىناسى بار, – دەپ ويلادى ەلباسى. قاي ەل, قاي جۇرتتا دا قا­زىنا قارتتار بارشىلىق. ولار ماسىلدار ەمەس, اسىلدار. سونداي قازىنا قارتتىڭ ءبىرى مەنىڭ ۇستازىم سەيىتحان يساەۆ. بۇگىندە ازيا جولبارىسى اتانعان سينگاپۋر ءبىر كەزدە ەكونوميكاسى ءالسىز ەل ەدى. سول ءالجۋاز ەل قىسقا مەرزىم ىشىندە قۋاتتى مەملەكەتكە اينالىپ, الپاۋىتتارمەن يىقتاسىپ شىعا كەلدى. ول از دەسەڭىز, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءوزى قىزىعا دا قىزعانا قارايتىن جەتىستىكتەرى دە از ەمەس. سول سينگاپۋر پرەزيدەنتى لي كۋانگ يۋ-ءدىڭ كوپ باسشى ەسكەرە بەرمەگەن, ءبىر قاراعاندا ەلەۋسىزدەۋ, شىنداپ كەلگەندە شەشۋشى ءرول اتقارعان اسا ماڭىزدى شەشىمى بولعان. بۇگىندە تاقتان تايعان تاقسىردىڭ قاتەلىكتەرى دە بولعان شىعار, ال تالاسسىز ءبىر تاپقىرلىعى – ءوز ەلىنىڭ عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىنىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرىنىڭ اقىل-وي يەلەرىن ءبىر ورتاعا جيىپ, ءبىر ماقساتقا – سينگاپۋردى قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىرۋ ىسىنە جۇمىلدىرۋىندا. ونىڭ وزگە باسشىلاردان ءبىر ەرەكشەلىگى – كەزىندە جاقسى جۇمىس ىستەگەن, بۇگىندە زەينەتكەر جاسىنداعىلاردى جيناعان. ولاردىڭ كوپ جىلدىق تاجىريبەسى مەن تالانت, قابىلەتىن ءتيىمدى پايدالانعان. سينگاپۋر ءجۇرىپ وتكەن جول قاريالاردىڭ, بىرەۋلەر ويلاعانداي, ماسىلدار ەمەس, اسىلدار ەكەنىن دالەلدەدى. الپىستان اسقانداردان اقىل سۇراعان سينگاپۋر پرەزيدەنتى قاتەلەسكەن جوق. سونداي قازىنا قارتتار ءبىزدىڭ قازاقستاندا دا از ەمەس. «اقىماقتار ءوز قاتەسىنەن, اقىلدىلار وزگەنىڭ قاتەسىنەن ۇيرەنەدى», دەمەپ پە ەدى بيسمارك. قاتەلىك جىبەرۋ قانداي اۋىر بولسا, ونى دەر كەزىندە تۇزەتپەۋ ودان دا اۋىر. ال حالىق ءوز تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان بيلەۋشىنىڭ قاتەلەسۋگە حاقى جوق. احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ: «الدىمەن ەل اعالارى, سەندەر قاتەلەسپەڭدەر. سەندەر قاتەلەسسەڭدەر سوڭدارىڭنان ەرگەن ەل قاتەلەسەدى», دەگەن ءسوزى جۇرەگىمدە جازۋلى. جان جۇرەگىم – جانىپ سۇيگەنىم حالقىم! مەندە حالقىمنىڭ تاعدىرىنان بوتەن تاعدىر جوق. باسىمداعى باق تا, استىمداعى تاق تا, اينالىپ وتەيىن, ساداعاڭ كەتەيىن حالقىما – قازاعىما قىزمەت ەتەدى. ماعان دەگەن شەكسىز سەنىمىڭە سىزات تۇسىرسەڭ ساعان سەرت, سەنىمىڭدى اقتاي الماسام ماعان سەرت! حالقىم ءۇشىن قانداي تاۋەكەل, قاي قيىنعا دا قانعا سىڭگەن داعدىممەنەن دايىنمىن. ەڭ الدىمەن سەن امان بول, ەلىم!..». ۇيىقتار الدىندا الدەقاشانعى ادەتى­مەن كىتاپ وقىدى. بۇل جولى قولى­نا كون­­فۋ­تسيدىڭ «دانالىق ساباعى» ىلىكتى. ەرتەرەكتە وقىعان ەدى. بۇگىن قايتا پاراق­تادى. «تسزىگۋن سپروسيل و توم, ۆ چەم سوستويت ۋپ­راۆلەنيە گوسۋدارستۆوم. ۋچيتەل وتۆەتيل: – ەتو كوگدا دوستاتوچنو ەدى, دوستاتوچنو ورۋجيا ي ەست دوۆەريە نارودا. – ا چتو يز نازۆاننوگو موجنو پەرۆىم يسكليۋچيت ۆ سلۋچاە نەوبحوديموستي؟ – سپروسيل تسزىگۋن. – موجنو يسكليۋچيت ورۋجيە. – ا چتو يز وستايۋششەگوسيا موجنو پەر­ۆىم يسكليۋچيت ۆ سلۋچاە نەوبحوديموس­تي؟ – سنوۆا سپروسيل تسزىگۋن. – موجنو يسكليۋچيت ەدۋ. سمەرتي يزدرەۆلە نيكتو نە موجەت يزبەجات, كوگدا ج نارود نە ۆەريت, تو نە ۋستويات». نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كوز الدىنا ويلى ويشىل كونفۋتسيمەن يىقتاسىپ سۇڭعىلا سۋرەتكەر دوستوەۆسكي كەلە قالدى. «الەمدى قۇتقاراتىن – سۇلۋلىق», دەپتى ول. «قوس الىپتى قۋاتتاي وتىرىپ مەن ايتار ەدىم: «الەمدى قۇتقاراتىن – ءسوز. جەكە تۇلعانى عانا ەمەس, تۇتاس مەملەكەتتەردى دە تۇتىستىرەتىن دە, بىتىستىرەتىن دە ءسوز, – دەپ ويلادى ەلباسى. – قۋاتتى ءسوز ادامدى شىڭعا دا شىعارادى, شىڭىراۋعا دا تاستاپ جىبەرەدى. شەكسپير سومداعان پاتشالار دا, اۋەزوۆ بەينەلەگەن قۇنانباي دا سونشالىق قانىپەزەر بولماعان. ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ولاردىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى بار. ايتسە دە, بۇگىنگى ۇرپاق ولاردى شەكسپير مەن اۋەزوۆ جازعان قالپىمەن قابىلدايدى. ولاردى ەندى قايتادان اقتاپ الۋ قيىن. لەون فەيحتۆانگەر: «كوركەم ادەبيەت جاس بالانى مەملەكەت قايراتكەرىنە دەيىن تاربيەلەيدى», – دەپ تەگىن ايتتى دەيسىڭ بە؟ سول كۇنى تۇندە ءتۇس كوردى. نۇرسۇلتان  ءابىش ۇلى اقورداداعى كابينەتىندە وتىرعاندا ەمەن ەسىك سىقىرلاي اشىلدى. جالت قارادى. بولمەگە اق جاۋلىعى اق تۋداي جەلبىرەگەن ءوڭى اپپاق, توستاعانداي ۇلكەن كوزدەرى قاپ-قارا, ۇزىن بويلى, تىك يىقتى, ايقاباق ايەل كىرىپ كەلدى دە, مۇنىڭ جانىنا جەتە بەرە قاققان قازىقتاي ءتىپ-تىك بولىپ تۇرا قالدى. ۇستىندە بىرەسە جازعى جاڭبىردان كەيىنگى شايداي اشىلىپ, كوك كۇمبەزدەي توڭكەرىلگەن كوگىلدىر اسپانعا, بىرەسە كوكتەمگى جاسىل, بىرەسە كۇزگى سارعىش جاپىراققا ۇقساعان, ەندى ءبىر ءسات ورشىگەن ورتتەي قىزىل تۇسكە بويالعان, ەتەگى قىزىل توبىققا دەيىن جەتكەن ۇپ-ۇزىن كويلەك. ءبىر عاجابى الگى ايەلدىڭ ۇستىندەگى كويلەك قالاي قۇلپىرسا بۇل وتىرعان بولمەدەگى تەرەزە پەردەلەرى دە سولاي قۇبىلادى. – مەن سەنىڭ اناڭ ءالجانمىن, – دەدى ول وتتى كوزىن قاداپ. – مىنا وتى­رىسىڭ نە وتىرىس؟ – قاعاز قاراپ وتىرمىن, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى داۋىسى دىرىلدەپ. – ول نە قاعاز؟ – دەدى ءالجان انا ءبىر ادىم جاقىن كەلىپ. – مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جارلىققا قول قويعالى وتىرمىن. – حالىق تاعدىرىنا قاتىستى قاعازدى الاكولەڭكەدە قاراماس بولار. ءتۇر انا تەرەزەنىڭ پەردەسىن. اش انا تەرەزەنى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اناسىنىڭ ايت­قانىن بۇل­جىتپاي ورىندادى. الاكولەڭكە بولمە ءىشى جاپ-جارىق بولىپ كەتتى. سىرت­تان ەنتەلەي ەنگەن ساۋمال جەل, سابات سال­قىن بولمەنىڭ اۋاسىن تازارتىپ, بويىن سەرگىتتى. – مىنە, كوردىڭ بە؟ – دەدى ءالجان انا قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ۇنمەن قۋا­نا سويلەپ – تازا اۋامەن تىنىستاپ ەڭ ءجۇ­زىڭنەن نۇر توگىلىپ, كوزىڭ جايناپ شىعا كەلدى. بولمەنىڭ بۇرىش-بۇرىشىنا جاسىرىنعان شاڭ, توزاڭدى دا سارىارقانىڭ سامال جەلى قۋىپ شىقتى. – بۇل قاي مەزگىل؟ كەش جاقىن با؟ – دەدى ورنىنان سەرگەك تۇرعان ۇلى. قازىر شاڭقاي ءتۇس. كەش تۇسكەنشە ءالى ءبىراز ۋاقىت بار. وعان دەيىن ءالى تالاي ءىستى تىندىراسىڭ. بولمەنىڭ اۋاسى تازارىپ, ازداعان شاڭ-توزاڭ جەلگە ۇشتى. ەندى جولىڭ اشىق. سەنى اسپاندا اللا, جەردە حالىق قولداپ تۇر. التىن تاعىڭ ورنىقتى, اسىل باعىڭ باياندى بولسىن! ەلىڭنىڭ العىسىنا بولەنە بەر, جان بالام! ءالجان انا وسىنى ايتتى دا, سىرتقا شىعىپ بارا جاتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءتۇستىڭ وسى ءبىر تۇسىنا كەلگەندە ويانىپ كەتتى. ءتو­­سەكتەن ويلانا تۇرىپ تەرەزە پەردەسىن اشىپ, سىرتقا قارادى. بوزارىپ اتىپ كەلە جاتقان تاڭنىڭ بوزامىق ساۋلەسى اسپاننان قيعاشتاي قۇيىلىپ ەلباسىنىڭ نۇر ءتو­گىلگەن اققۇبا ءجۇزىن ايمالادى. سول ءسات ونىڭ كوز الدىنان تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ باس­­تى وقيعالارى كينولەنتاداي ءوتىپ جاتتى... كۇمىس قانات, قۇس تۇمسىق ۇشاق ۆنۋ­كوۆو اۋەجايىنا كەلىپ قونعاندا ىمىرت ءۇيىرىلىپ قالعان ەدى. قاس-قاعىم ساتتە-اق قاراڭعىلىق قويۋلانىپ شىعا كەلدى. سۋماڭداعان سۋىق جەل الىپ ۇشاق­تىڭ جىلى سالونىنان شىققان جولاۋشىلاردىڭ قويىنى-قونىشىن كەۋلەپ, دەنەسىن تىتىرەتتى. شىڭىلتىر اياز بەت شىمشيدى. «الماتىدا اۋا رايى اشىق, كۇن جىلى ەدى, – دەپ ويلادى ول. – ماسكەۋ اس­پانىن قورعاسىنداي اۋىر, قاراقوشقىل بۇلت تورلاپ الىپتى. وسىنداي كوز بايلايتىن ب ۇلىڭعىرلىقتى جانىم سۇيمەيدى. تابيعاتتىڭ دا, ونىڭ ەڭ عاجايىپ تۋىندىسى ادامنىڭ دا اشىق, جايدارى بولعانىنا نە جەتسىن. جۇرەگىم اساۋ اتتاي تۋلاپ, ات­قاقتاي سوققانى نەسى؟ سەزىمىم الداماۋ­شى ەدى, بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟.. ». – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, سالاماتسىز با؟ ول وي ورمانىنان شىعىپ, داۋىس شىق­قان جاققا قارادى. – سالاماتسىز با؟ – مەن بوريس نيكولاەۆيچتىڭ تاپسىرماسىمەن ءسىزدى توسىپ تۇرمىن. – جايشىلىق پا؟ اسپان تۇستەس كوگىلدىر كوزدى, سۇڭعاق بويلى, سۇلۋشا جىگىت جارىقشاق داۋىسپەن جاسقانا سويلەدى: – بوريس نيكولاەۆيچ شۇعىل حابار­لاسۋىڭىزدى ءوتىندى. ەكەۋى جۇرە سويلەسىپ اسا مارتەبەلى جولاۋشىلار اياق سۋىتاتىن بولمەگە كەلىپ كىردى. ەلتسيننىڭ وكىلى بەلوۆەجگە قوڭىراۋ شالدى دا, تەلەفون ترۋبكاسىن نازارباەۆقا ۇسىندى. – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءدال قازىر شۇعىل تۇردە بەلوۆەجگە ۇشىپ كەلۋىڭدى وتىنەمىن, – دەدى ەلتسين. – نە ءۇشىن؟ –دەدى نازارباەۆ ەلتسيننىڭ اسىعىس سويلەگەن داۋسىنان الدەبىر ابىرجۋشىلىقتى اڭعارسا دا, قانىنا سىڭگەن قاشانعى ادەتىمەن سابىرلىلىق ساقتاپ. – رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا ۇشتىگى شۇعىل تۇردە اسا ماڭىزدى قۇجات ازىرلەپ, تاپ وسى جەردە سوعان قول قويامىز. سوعان قازاقستاننىڭ ءتورتىنشى بولىپ قوسىلۋىن قالايمىز. شۋشكەۆيچ پەن كراۆچۋكتىڭ دا ءوتىنىشى وسى. – ول قۇجات نە تۋرالى؟ – كەڭەس وداعىن تاراتۋ تۋرالى. ەلتسيننەن سوڭ بەلورۋسسيا پرەزيدەنتى شۋشكەۆيچ تە, ۋكراينا پرەزيدەنتى كراۆ­چۋك تا نازارباەۆپەن تەلەفون ارقىلى تىلدەستى. رەسەي, بەلورۋسسيا, ۋكراينا پرەزي­دەنت­تەرىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆقا ۇشەۋلەپ سالماق سالعاندا ءبارىنىڭ ايتاتىنى ءبىر ءسوز: شۇعىل تۇردە بەلوۆەجگە ۇشىپ كەلىپ, اسا ماڭىزدى قۇجاتقا قازاقستان اتىنان قول قويۋ. جاراتىلىسىنان كەڭ­پەيىلدى بولسا دا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل ۇسىنىستى قابىلداي المادى. «ءۇش بىردەي ءىرى مەملەكەتتەردىڭ اتىنان سويلەپ تۇرعان اسا مارتەبەلى, بيىك بەدەلدى ەسكى دوستارىمنىڭ كوڭىلىن قانشا قيماسام دا, قينالسام دا, ەل سەنىمىن اقتاۋىم كەرەك. ماعان حالقىمنىڭ قامىنان قىمبات ەشتەڭە جوق!». قاس-قاعىم ساتتە وسىنى ويلاپ ۇلگەرگەن ەلباسى شۇعىل شەشىم قابىلدادى. – ەلمەن اقىلداسىپ, كەڭەسىپ الماي ونداي اسا جاۋاپتى قۇجاتقا قول قويا المايمىن, – دەدى. قازاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ كەسىپ ايتقان كەسىمدى سوزىنەن كەيىن ۇشتىك وداق ءوز ىستەرىنە كىرىسىپ كەتتى. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قايتادان وي ورمانىنا ورالدى. «سوندا بۇل قالاي بولعانى؟ تۇيىقتان شىعۋعا جانتالاسقان گورباچەۆ ەلدە قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاۋ ءۇشىن ۋكراينا, بەلورۋسسيا, رەسەي جانە قازاق­ستان پرەزيدەنتتەرىن كرەملگە شاقىرعان جوق پا ەدى؟ سول ساتتە ەمەس پە, ەلتسيننىڭ ماعان تەلەفون شالىپ «مەن بەلورۋسسياعا ۇشپاقپىن. كراۆچۋك تا سوندا كەلمەكشى. سول جەردە اقىل قوسىپ, گورباچەۆقا ناقتى ۇسىنىسپەن كەلەمىز», دەگەنى. گورباچەۆ وداقتىق شارتتىڭ بارلىق نۇسقاسىندا ءوزىنىڭ جەكە بيلىگىن ساقتاپ قالۋعا جانتالاسىپ باعۋدا. ال ەلتسين باستاعان توپ وعان جول بەرگىسى جوق. وسىنىڭ سوڭى سايا­سي تايتالاسقا اپارىپ سوقپاسا جارار ەدى. گورباچەۆتىڭ بۇلاڭقۇيرىق ب ۇلىڭعىر ساياساتى كۇماندى كوبەيتىپ, تۇماندى قويۋلاتىپ بارادى. سونىڭ سالدارىنان ەلدەگى ەكونوميكالىق قانا ەمەس, ساياسي رەفورمالار دا تۇيىققا تىرەلىپ تۇر. تۇيىقتان شىعار جول قايدا؟ ەلتسين, كراۆچۋك, شۋشكەۆيچتەردىڭ ويىندا نە بار؟ قازاقستان ءۇشىن قاي جول ءتيىمدى؟ مەنىڭ قانداي بايلام جاساعانىم ءجون. ساياسات تا ەگىن سياقتى, نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ. ءالىپتىڭ ارتىن دا باققان ءجون شىعار, ايتسە دە, قاپى قالۋعا حاقىم جوق. ومىردەگى وزگەرىستەرگە وراي ۋاقىتپەن بىرگە ادىمدايتىن باتىل دا شۇعىل شەشىمدەر كەرەك. ورەڭ جەتسە وقيعا مەن ۋاقىتتىڭ الدىن وراپ كەت. ساياساتتا اسىعۋعا دا, كەشىگۋگە دە بولمايدى...». اينىماس سەرىگىنە اينالعان اۋىر ويلار نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ءتۇن ورتاسىنا دەيىن ۇيقى بەرمەدى. قانشا كەش جاتسا دا قانعا سىڭگەن قاشانعى داعدىسىمەن ەرتە ويانىپ, توسەكتەن سەرگەك تۇرعان ول ەرتەسىنە كۇنىلگەرى جاسالعان كەلىسىم بويىنشا كرەملگە, گورباچەۆقا كەلدى. گورباچەۆتىڭ جەكە وزىمەن كوزبە-كوز سويلەسەرمىن دەپ ويلاعان, ايتسە دە, ەلتسين دە سوندا ەكەن. كرەملدەگى ۇشەۋىنىڭ اراسىنداعى قيۋى قاشقان قيىن اڭگىمە ەكى ساعاتقا جۋىق ۋاقىتتى الدى. ەڭ باستى اڭگىمە بەلوۆەج كەزدەسۋى جايلى بولدى. گورباچەۆ پەن نازارباەۆتىڭ سۇراقتارىنا ەلتسين تولىققاندى جاۋاپ بەردى. اڭگىمە بارىسىندا – بەلوۆەج قورىعىندا باس قوسقان ۇشتىكتىڭ اتىنان سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكالار وداعىنىڭ تاراتىلعانى جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جاريالانعانى ايدان انىق بولدى. سول ءسات گورباچەۆتىڭ جالتىر باسى سول جاق شەكەسىندەگى قالىنا دەيىن تەرشىپ, سۇرعىلت ءجۇزى ونان ءارى سۇرلانىپ شىعا كەلدى... كرەملدەن شىعا سالىسىمەن قازاق­ستاننىڭ ماسكەۋدەگى ەلشىلىگىنە كەلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى شەتەل جورنال­شىلارىنىڭ ۇلكەن توبىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول ءوزىنىڭ ماسكەۋگە ۋاعدالاستىق بويىنشا وداقتىق شارتتىڭ جوباسىن تالقىلاۋ ماقساتىندا رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا باسشىلارىمەن كەز­دەسۋ ءۇشىن كەلگەنىن, الايدا, كۇتپەگەن جاعدايعا تاپ بولعانىن, بەلوۆەج ۇشتىگىنە ەشقانداي قارسىلىعى جوقتىعىن ايتا كەلىپ, ۇلت­تىق, ەتنوستىق بەلگىلەرمەن ساياسي شو­عىر­لانۋدىڭ اسا قاتەرلى ەكەنىن قاداپ ايتتى. – اتوم قارۋلارى شوعىرلانعان رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا, قازاقستان ءبىر ساياسي وداقتا بولعانى ءجون. مۇنىڭ ءوزى بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەن يادرولىق قاۋىپ-قا­تەر بولماس پا ەكەن دەگەن دۇنيەجۇزىلىك قاۋىم­داستىقتىڭ كۇدىگىن سەيىلتەر ەدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى نازارباەۆ. كسرو قۇرامىندا بولعان رەسپۋب­ليكالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىپ, ساياسي جاڭارۋدى وركەنيەتتى جولمەن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ولاردىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشەلىككە وتۋىنە دە جول اشۋىمىز كەرەك دەگەن وي ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ وزەگىنە اينالدى. جەلتوقسان ايىنىڭ ونىنشى جۇل­دىزىندا الماتىدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاق سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى دەگەن اتاۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەپ وزگەرتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. سول تاريحي كۇنى بۇكىل حالىق ساي­لاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوز قىزمەتىنە كىرىسۋىنە ارنالعان جوعارعى كەڭەستىڭ سالتاناتتى ءماجىلىسى بولدى... نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سالتاناتتى ءما­جىلىستەن كەش قايتسا دا بىردەن توسەككە قۇلاي كەتپەي جاتار الدىنداعى جەلپىنىسكە شىقتى. مەزگىل جەلتوقساننىڭ باسى بولسا دا سولتۇستىكتى قىسا باستاعان قىستان مۇندا ءالى ءبىر بەلگى جوق. تۇنگى الماتىنى سامالاداي جارقىراتىپ جىبەرگەن ەلەكتر جارىعى اشىق اسپاندا جىمىڭداعان سانسىز جۇلدىزبەن جاراسا جارقىرايدى. الاتاۋدىڭ مىنا ءبىر تۇسى العا قاراپ اتىلعالى تۇرعان تاۋ تاعىسى بارىسقا ۇقسايدى. انە ءبىر القاراكوك شىڭنىڭ ۇشار باسىنا قونا قالعان اقشاربى بۇلت قىز موينىنا ورالعان اق ورامال سياقتى. اينالا توڭىرەك كەشكىسىن جاۋىپ وتكەن جىلى جاڭبىرمەن شايىنىپ, شاڭ, توزاڭنان تازارىپ قالىپتى. بايىرعى باي تەرەكتەردىڭ سارعىش تارتقان جاپىراقتارى جۇمسارىپ, بويشاڭ بولىپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس شىبىقتار دا اجارىن اشا ءتۇسىپتى. قاسيەتتى قارا جەر جاس بوسانعان اناداي بۋسانىپ جاتىر. تاۋ جاقتان سوققان تازا اۋامەن كەۋدە كەرە دەمالىپ, اينالاعا سۇيسىنە كوز تاستاعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ساۋالى كوپ, جاۋابى جوق سامساعان سان ويلار بيلەپ الدى. «قازاقستان مۇحيتتا جۇزگەن الىپ كەمە, – دەپ ويلادى ول. – ال ونى مەكەندەگەن سان ۇلت پەن ۇلىستان تۇراتىن رەسپۋبليكا تۇرعىندارى سول كەمەدەگى شىعاردا جانى ءبىر, تاعدىرى ورتاق جولاۋشىلار. حالىق ماعان سول كەمەنىڭ شتۋرۆالىن ۇستاتتى. ال ونىڭ قۇرمەتىنەن گورى سالماعى باسىم, جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا اۋىر. بۇل كەمە سوتسياليزم جاعالاۋىنان ۇزاپ كەتتى. ازىرگە اتى بەلگىسىز ارعى جاعالاۋعا جەتكەنشە الدا ۇزاق جول جاتىر. ال ونىڭ قاۋىپ-قاتەرى كوپ, قيىندىعى دا از ەمەس. جولدىڭ ازابىنا شىدارمىن با؟ كۇنى كەشە جاي عانا تولقىعان مۇحيت بۇگىن ارىستان جالدى اقشۋلان تولقىندارىن اسپانعا اتىپ, جۇگەن-قۇرىق تيمەگەن شۋ اساۋداي تۋلاپ جاتىر. كوبىمىز اساۋ تولقىننىڭ العاشقى دۇمپۋىنە شىداماي, سىر بەرە باستادىق. كەۋدەسىن كۇنگە سۇيگىزگەن كوكالا مۇحيت توسىندە ەكپىنى قاتتى توعىز ۆالدىق داۋىل تۇرىپ, الىپ كەمەنىڭ ءوزىن اسىقتاي اتىپ, قاقپاقىل عىپ قاقپاسىنا كىم كەپىل؟ سونداي داۋىل كەزىندە شتۋرۆالدا كىرپىك قاقپاي تۇرۋعا شىدايمىن با؟! شىداۋىن شىدارمىن-اۋ, تەمىرتاۋدىڭ تەمىر پەشىندە ەكى مىڭ گرادۋستىق وتتى كوسەتىپ, ءومىردىڭ تالاي تەزىنەن وتكىزگەن قيىن تاعدىرىم توزىمدىلىككە دە تاربيەلەگەن جوق پا؟ ماسەلە تەك قاجىر-قايراتتا عانا ما ەكەن, كۇرمەۋى قاتتى كۇردەلى سيتۋاتسيالاردان اداستىرماي الىپ شىعاتىن اقىل-ايلا دا كەرەك ەمەس پە؟ ەل تاعدىرى شەشىلەر تۇستا جاعدايلى جەردە جاناي, جاعدايسىز جەردە جارىپ ءوتۋ پارىز. قانداي قيىن كەزدە دە جول تابۋىم كەرەك. قاتەلەسۋگە قاقىم جوق…». اششى شەكتەي شۇباتىلعان وي جەلىسىن ۇزبەي ۇيگە كىرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا سارا الپىسقىزى تەلەفون تۇتقاسىن ۇستاتا قويدى. – كەش مازالاعانىما كەشىرىم, – دەدى الىستان سويلەسە دە داۋىسى اپ-انىق ەستىلگەن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ساپارمۇراد نيازوۆ. – وقاسى جوق, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى, – قازىر ۋاقىت سانايتىن كەز بە؟ – ونىڭ راس. مىنا سلاۆياندار وداق قۇرىپ, وسقىرىپ تۇر. ءبىز مۇسىلماندار ءبىر ارەكەت جاساماساق بولماس. اقىل قوسايىق. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىن الماتىعا شاقىر. – اقىلداسايىق دەگەنىڭىز ءجون. ءايت­سە دە, الماتىدا ەمەس, اشحابادتا جينال­عانىمىز دۇرىس بولار ەدى. – نەگە؟ – پارسى تىلىنەن ەنگەن اشحاباد دەگەن ءسوز عاشىقتار قالاسى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ءبىرىن-ءبىرى ساعىنعان ورتاازيالىق باۋىرلار ىستىق سەزىمدەرىن ىستىق جەردە, عاشىقتار قالاسىندا ايتسا ورتكە تيگەن داۋىلداي ءوتىمدى بولادى. – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, قىسىلتاياڭ شاقتا دا ءازىل-قالجىڭىڭ قالمايدى-اۋ. – ءازىل – كوڭىلدىڭ اجارى, ساپارمۇراد نيازوۆيچ. ال ءسوزدىڭ شىنىن ايتىپ, ءما­سە­­لەنىڭ مانىسىنە ۇڭىلسەك تە, تاپ وسى كەز­دەسۋدىڭ الماتىدا ەمەس, اشحابادتا وتكەنى وتە ورىندى. – نەگە؟ – سەبەبى, جورنالشى اعايىندار قازىر­دىڭ وزىندە: «نازارباەۆ مۇسىلمان بلوگىن قۇرۋعا كىرىستى», دەپ جازىپ جاتىر. الماتىدا كەزدەسسەك سونداي جەل سوزگە جەم بولامىز. دۇرىسى, ءبىز سىزگە بارايىق. – وندا كەلىستىك. كەلىڭدەر, كۇتەمىن. وسى اڭگىمەدەن كەيىن ارادا ەكى كۇن وتكەندە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى اسقار اقاەۆ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, تاجىكستان پرەزيدەنتى روحمان نابيەۆ اشحابادقا ۇشىپ كەلدى. – اشحابادتا كۇن ىستىق, – دەدى اسقار اقاەۆ. – ادامداردىڭ جۇرەگى كۇننەن دە ىستىق, – دەدى يسلام كاريموۆ. – عاشىقتار قالاسىندا كەزدەسكەن باۋىرلاردىڭ جۇرەگى بارىنەن دە ىستىق, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءازىل-قالجىڭمەن باستالعان باسقوسۋ بۇكپەسىز پىكىر الىسقان اشىق اڭگىمەگە ۇلاس­تى. ءبىراۋىزدان ماقۇلدانعان ءما­لىم­­دەمەدە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاستىعىن قۇرۋ بارىسىندا كەڭەستىك كە­ڭىستىكتەگى رەسپۋبليكالاردىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى ساقتالۋى قاجەتتىگى قاداپ ايتىلدى. سونىمەن بىرگە, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ تەڭ دارەجەلى قۇرىل­تايشىسى بولايىق دەگەن ۇسىنىس تا كۇن تارتىبىنە قويىلدى. نازارباەۆ بۇل جولى دا قاتەلەسكەن جوق. – سلاۆيان وداعىنا قارسى مۇسىلمان مەملەكەتتەر بلوگىن قۇرساق, ونىڭ سوڭى بالقان تاۋى مەن قاراباحتاعى قاق­تىعىستان دا اسىپ تۇسەتىن قاسىرەتكە اپارادى, ءبىز ءوز رەسپۋبليكالارىمىزدىڭ تۇر­عىندارىن عانا ەمەس, رەسەي مەن وزگە مەملەكەتتەردەگى قانداستارىمىزدىڭ دا تاعدىرىن, ولاردىڭ اعات شەشىمنىڭ قۇربانى بولماۋىن ويلاۋىمىز كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وتتى جانارى جان-جاعىنا ساۋلە شاشىپ. – ءجۇدا, دۇرىس, – دەپ قوستادى نازار­باەۆتى قۋانسا دا, رەنجىسە دە ءتۇسىن بيلەپ, سىر بەرمەيتىن كاريموۆ قاشانعى ادەتىمەن سابىرلى قالپىن ساقتاپ. – شوڭ قازاقتىڭ مىنا ءسوزى شوۆي­نيس­تەردى شوڭقيتىپ كەتەدى, – دەدى مانادان بەرى قايتا-قايتا باسىن شۇلعىپ ءۇنسىز وتىر­عان اقاەۆ قوپ-قويۋ قاپ-قارا قاسىن كەرىپ. كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى دەگەن وسى. اشحاباد مالىمدەمەسىنە قول قويىپ, تۇرىكمەندەردىڭ ءشول باساتىن كوك شايىن ءىشىپ, كوڭىلدەرىن ءبىر دەمدەگەن ورتالىق ازيا مەن قازاقستان مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى پامير تاۋلارىن عانا ەمەس, سول تاۋلاردان دا بيىك ساياسي قيىن اسۋلاردان اسىپ, ءوز ەلدەرىنە ورالدى. اشحاباد ساپارىندا كوڭىلىن ءبىر دەمدەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ويىنا جاڭا ءبىر يدەيا كەلە قالدى. «اشحاباد مالىمدەمەسى, – دەپ ويلادى ول. – كەڭەستىك كەڭىستىكتە عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەجۇزىندە جىلى پىكىرلەر تۋعىزدى. وسى ورايى كەلىپ تۇرعان وڭ وزگەرىستى ۇتىمدى پايدالانىپ قالۋ كەرەك. ءساتى ءتۇسىپ, مۇسىلماندار وداعىنا سلاۆياندار وداعىن تارتا الساق ول قازاق ءۇشىن عانا ەمەس, كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى بارلىق حالىقتاردىڭ باقىتىنا قىزمەت ەتەرى انىق. الاپات ءورت بولىپ ورشىگەلى تۇرعان تايتالاس وتىن تۇتاتپايتىن ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل وسى. قازىر ۋاقىت قات, جۇمىس شاش­ەتەكتەن. ءبىزدىڭ ەلى­مىزگە كەرەك نارسە كوپ-اق ايتسە دە, سول كوپ كەرەكتىڭ ىشىنەن ەڭ ماڭىزدىسىن ءبىرىنشى كەزەككە قويا ءبىلۋ اسا ماڭىزدى. حالىقتاردى قارۋلى قاقتىعىسقا سوقتىرماۋدان, ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋدان قىمبات ەشتەڭە جوق. قالعان شارۋالارعا رەت-رەتىمەن كىرىسەمىز. ماقسات ايقىن, مىندەت كوپ. جەدەل ىسكە كىرىسۋ كەرەك!.. ». وسى ويعا مىقتاپ تابان تىرەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اشحاباد ءمالىم­دەمەسىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى سلاۆياندارمەن بىرلەسىپ تالقىلاۋ ءۇشىن الماتىدا كەزدەسۋدى ۇسىندى. باسىم كوپشىلىكتەن قىزۋ قولداۋ تاپقان بۇل ۇسىنىسقا, باسىندا كۇدىكپەن قاراعاندار دا بولدى. سونىڭ ءبىرى – رەسەي پرەزيدەنتى ەلتسين. سان ءتۇرلى وي سان تاراۋعا الىپ قاشقان ەلتسين كراۆچۋك پەن شۋشكەۆيچكە تەلەفون شالدى. ولار نە دە بولسا بارا كورەيىك, ەگەر بۇل ۇسىنىستىڭ استارىندا ءبىر جاقتى عانا پايدا ويلاعان قۋلىق جاتسا, كەلىسىمگە كەلمەسپىز دەستى. ەلتسين بۇدان كەيىن دە ويلانۋمەن بولدى. تەك نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەكىنشى رەت تەلەفون شالىپ, اشىق اڭگىمەلەسكەن سوڭ بارىپ, سلاۆيان مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كوشىن باس­تاپ الماتىعا ۇشىپ كەلدى. ءبىر قاراعاندا ىزاعا تولى كوزىمەن سۇپ-سۋىق ىزعار شاشىپ تۇراتىن, قانداي قيىن ساتتەردە دە سىرتقى ءجۇنىن ءدۇرديتىپ سىر بەرمەيتىن دالانىڭ ازۋلى دا ايبىندى, قايراتتى دا قايسار قاسقىرىن كوزگە ەلەستەتەتىن, ءوزىنىڭ شالت قيمىل, شالىمدى ءىس-ارەكەتىمەن دە ناعىز كوكجال كوكبورىنى ەسكە تۇسىرەتىن ەلتسيننىڭ بو­يىندا ءوزىنىڭ اقىل-قايراتىنا ارقا سۇيەگەن سەنىم دە, ەلىنىڭ قۋاتىنا تابان تىرەگەن سەرپىن دە بار ەدى. سونشالىقتى سوم قاسيەتتەرمەن سومدالعان ەلتسيندى ۇشاق باسپالداعىنان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى قارسى الدى. پرەزيدەنتتىڭ جۇمساق جىميعان جىلى ءجۇزى مەن ورايىن تاۋىپ ايتقان ورىندى ءازىل-قالجىڭىنان سوڭ ەلتسيننىڭ قاساڭ تارتقان قاسقىر جۇرەگى ءجىبي باس­تادى… اسا جوعارى مارتەبەلى مەملەكەت باسشىلارى تورگە وزىپ جايعاسىپ جاتتى. ءدال ورتادا نازارباەۆ پەن ەلتسين. ەلباسىنىڭ ءجۇزى جارقىن. جاۋار بۇلتتاي تۇنەرگەن ەلتسيننىڭ بەتىنە قان جۇگىرىپ, ءوڭى كىرىپ قالىپتى. اسقار اقاەۆ ساداقتاي يىلگەن قوپ-قويۋ قارا قاسىن كەرىپ, باسىن قايتا-قايتا يزەپ, ك ۇلىمسىرەپ وتىر. قارشىعاداي كراۆچۋك ساپتاعى ساربازشا سىپتاي بوپ, شۋشكەۆيچ قويان العان بۇركىتتەي باسىن قاقيتىپ, تەر-پەتروسيان بۇكشيگەن ەكى يىعىن جازىپ, نيازوۆ كەۋدەسىن كەرىپ ەركىن وتىر. وزگە پرەزيدەنتتەردىڭ دە قاباعىندا كىربىڭ جوق. قۋانىشتا تاسىمايتىن, قيىندىقتا جاسىمايتىن كاريموۆ قانىنا سىڭگەن قاشانعى ادەتىمەن ءتۇسىن بيلەپ سىر بەرمەي وتىر. جۇزىنەن جۇمساق نۇر توگىلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جورنالشىلارعا بىلاي دەپ حابارلادى: «الدىن الا مۇقيات دايىندالعان قۇجاتتار جوبالارى جان-جاقتى تالقىلانعاننان كەيىن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسىمنىڭ حاتتاماسىنا بۇرىنعى كسرو-نىڭ قۇرامىنا كىرگەن ون ءبىر تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىلارى قول قويدى». ون ءبىر مەملەكەتتىڭ باسشىلارى قاتى­ناسقان ءباسپاسوز ءماسليحاتى اياقتالىسىمەن كەڭەستىك كەڭىستىك پەن الىس شەتەلدەردەن كەلگەن ۇزىن سانى بەس جۇزدەن اسىپ جىعىلاتىن جورنالشىلار ءوز ەلدەرىنە شۇعىل حابارلار جونەلتىپ جاتتى. سول شۇعىل بەرىلگەن شۇعىلالى حابارلاردىڭ مازمۇنى ءبىر بولعانمەن تاقىرىبى سان الۋان. اسسوشيەيتەد-پرەسس ءتىلشىسى جونەلتكەن حاباردىڭ تاقىرىبى: «عاسىردىڭ عاجايىپ وقيعاسى». فرانتسۋزدىڭ «فيگارو» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى بىلاي دەپ فاكس جونەلتتى: «تۇ­يىق­­­تان شىعار جول تابىلدى». «نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگى». بۇل فرانس-پرەستىڭ بەرگەن باعاسى. «ساندي تەلەگرافقا» «مۇسىل­ماندار مەن سلاۆياندار دوستىعى» اتتى ماقالا جونەل­تىلدى. ال قازاق جورنالشىسى دۇيسەنبەك سىزدىقوۆ ءوز ماتەريالىنا «الماتى دەك­لاراتسياسى» دەگەن سىپايى عانا ات قويىپ, اشحاباد مالىمدەمەسىمەن قان­داس قۇجاتقا قول قويعان ازەربايجان پرە­­زيدەنتى ءا.ءمۇتاليبوۆتان, تاجىكستان پرە­زيدەنتى ر.نابيەۆتەن سۋىرتپاقتاپ سىر تارتتى. بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتى ەلەڭدەتكەن عاسىردىڭ عاجايىپ وقيعاسى جاي­لى نەبىر اجارلى ات قويىلىپ, ايدار تاعىلعان شۇعىل حابارلار تورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل تارادى. بۇل حح عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعى باستالعان كۇردەلى كەزەڭ – ءبىر مىڭ توعىز ءجۇز توقسان ءبىرىنشى جىلعى جەلتوقسان ايىنىڭ جيىرما ءبىرىنشى جۇلدىزى ەدى. سول كۇنى كوڭىلىن ءبىر دەمدەگەن نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى ۇيگە كوڭىلدى ورالدى. «ايتسە دە, العاشقى ءساتتى قادامعا توقمەيىلسۋگە بولمايدى, – دەپ ويلادى نۇرسۇلتان. – الدا ءالى الىنباعان قانشاما اسۋلار بار. قيىن ىستەردىڭ قيۋىن تابۋىم كەرەك. قاتەلەسۋگە قۇقىم جوق…» جاتار الدىنداعى جەلپىنىسكە شىققان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاشانعى ادەتىمەن سول كۇنى دە ەل تاعدىرى جايلى ويلاۋمەن بولدى. ءسابيت دوسانوۆ, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الماتى