كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ قورىتىندىلارىنا ارنالعان كەڭەسكە قاتىستى
قاسيەتتى جۇما كۇنى وتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى: 2016 جىلدىڭ I جارتىجىلدىق قورىتىندىسى» اتتى كەڭەستە ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ جولدارى قارالدى. كەڭەستى ءوزى جۇرگىزىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى اڭگىمەلەپ, قاجەت كەزىندە سالاعا جاۋاپتى ۆەدومستۆو جەتەكشىلەرىن دە سوزگە قاتىستىرىپ وتىردى. شارا بارىسىندا ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تاعى ءبىر پىسىقتالىپ, بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەلدى. بۇلارمەن بىرگە, تەلەكوپىر ارقىلى ەلىمىزدىڭ 11 ايماعىندا جاڭا ءوندىرىس وشاقتارى ىسكە قوسىلدى.
ەلباسى ءىس-شارا الدىندا تاماق ونەركاسىبى مەن جەڭىل ونەركاسىپتىڭ جانە فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسىنىڭ حالىق تۇتىناتىن تاۋارلارىمەن تانىسىپ, «قازاقستاندا جاسالعان» اتتى كورمەنى ارالادى.
ءدال قازىرگى بۇكىل الەمدە ورىن الىپ وتىرعان ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ كەرى اسەرىن السىرەتۋ ءۇشىن جانە ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن تياناقتى جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالعان مەملەكەت باسشىسى, بۇل ىسكە ءار قازاقستاندىق قاتىستىرىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
«وتكەن جىلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامامىزدىڭ بەس جىلدىق جوسپارىن ءتامامداپ, العا قويعان ماقساتتارىمىزدى تولىق ورىنداعانىمىزدى ءبارىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. ول ەكونوميكانىڭ تۇراقسىز كەزەڭىندە ەلىمىزدىڭ قالىپتى دامۋىنا ۇلكەن قولداۋ بولعانى دا ءمالىم. اسىرەسە, سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلاردىڭ تەرىس ىقپالىن ازايتۋ ءۇشىن ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ اسا قاجەت ەكەنىن ءبىز بىلدىك. سوندىقتان ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن بەلسەندى تۇردە جالعاستىرۋدى ءجون كوردىك», دەدى ن.نازارباەۆ.
قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن كورگەن بىرقاتار ەلدەر وسى جولدى تاڭداپ, ەكونوميكالارىن ارتاراپتاندىرۋعا كىرىسكەنىن ايتقان ەلباسى بۇل ءىستى ءارى قاراي دا ماقساتتى تۇردە ىلگەرىلەتۋ كەرەكتىگىن نازارعا سالدى. «وسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرى مەن ەلىمىزگە كەلگەن ينۆەستورلار ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇگىن 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعارامىز. استانا كۇنىنىڭ قارساڭىندا, قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا وسىعان دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءناتيجەلەرىن پىسىقتايمىز. ال جىل اياعىندا جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستىڭ كورسەتكىشتەرىن تاعى ءبىر تاپتىشتەپ, جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى جۇرتقا جاريالايتىن بولامىز. مۇنىمەن بىرگە, بۇگىنگى كەڭەستە يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا باعىت, باعدارلامالارىن تالقىلايمىز. وندا وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان ىستەردىڭ ءناتيجەلەرى قانداي؟ قانداي كەمشىلىكتەر بولدى؟ بولاشاقتا نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ كۇن تارتىبىندە وسى ماسەلەلەردى قارايمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەكونوميكانىڭ دامۋى جاڭا دەڭگەيگە وتۋدە
قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ دامۋىنا ەكىنشى ەكونوميكا, ياعني قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى ۇلكەن سەرپىن بەرە باستاعانىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن ولارداعى جاڭادان ەنگىزىلىپ جاتقان وزىق تەحنولوگيالارعا توقتالدى. «دەمەك, بۇل تەك قانا باعدارلاما ەمەس. بۇلار – جاڭا زاۋىتتار, جاڭا جۇمىس ورىندارى, جاڭا تەحنولوگيالار جانە الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن ساپالى تاۋارلار. وسى كۇنگە دەيىن ۇلكەن ءوندىرىس جەلىسىن قۇردىق دەۋگە بولادى. اۋىر يندۋستريادان باستاپ, كادىمگى كيىم-كەشەكتەر, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن ءدارى-دارمەك شىعارۋعا دەيىن قول جەتكىزدىك. ماسەلەن, وسىنداعى كىرەبەرىستە وتكىزىلگەن كورمەنىڭ وزىندە ءبىزدىڭ قانداي دەڭگەيگە جەتكەنىمىز ايقىن كورىنىپ تۇر. اسىرەسە, جەڭىل ونەركاسىپتىڭ تاۋارلارى مەن شاعىن كاسىپورىنداردىڭ تۇرمىستىق زاتتارى, سونداي-اق, بالالار كوزىن قۋانتاتىن ويىنشىقتار ماعان اسا جاقسى كوڭىل كۇي سىيلاپ تۇر. بۇلارمەن بىرگە, ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ ءتۇرلى ماۋسىمدارعا ارنالعان كيىمدەرىن شىعارۋ ءىسىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى دا اتاپ وتەرلىك جاعداي», دەدى ن.نازارباەۆ.
بۇگىننىڭ وزىندە «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن برەندتىك بۇيىمدار ءوزىمىزدىڭ ىشكى نارىقتاردى بىرتىندەپ جاۋلاي باستاعانىنا نازار اۋدارتقان ەلباسى ءتۇرلى تۇرمىستىق زاتتار مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ كوپتەپ شىعارىلا باستاعانىن ۇلكەن قۋانىشپەن اتاپ ءوتتى. «مەنى اگرارلىق سالانىڭ جەتىستىكتەرى مەن قالىپتى دامي باستاعانى ايرىقشا قۋانتىپ وتىر. ارينە, ونىڭ ءالى بىزگە قاجەتتى كولەمگە دەيىن جەتە قويماعانى ءمالىم. دەسەك تە, بۇل ءىستىڭ ءوز دەڭگەيىنە كوتەرىلۋى – ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. ال ونىڭ جاقسى ناتيجەسى ءبىزدى كوپ كۇتتىرمەيدى دەگەن ويدامىن. سوندىقتان, بۇدان بىلاي دا اگرارلىق سەكتورعا ءالى دە ەرەكشە نازار اۋدارا بەرەمىز. بۇيىرتسا, الداعى ۋاقىتتا تازا ورگانيكالىق ونىمدەر كوپتەپ وندىرىلەتىن بولادى. ءبىز مۇنى بۇكىل الەمگە مىندەتتى تۇردە جاريالايتىن بولامىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ورگانيكالىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋدى بىرنەشە جىل بۇرىن تاپسىرما ەتىپ ءتيىستى ورگانداردىڭ الدىنا قويعانى جونىندە اڭگىمەلەگەن پرەزيدەنت, يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا ەلدە مۇلدە جاڭا ونىمدەر شىعارىلا باستاعانىن العا تارتتى. مۇنداي جاڭا ەرەكشە تاۋارلاردى قازاقستان بۇعان دەيىن ەشقاشان شىعارماعانىن قاداپ ايتتى. «قازىر ءتورتىنشى ءوندىرىس رەۆوليۋتسياسىنىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن جاقسى بىلەمىز. ەكونوميكانىڭ دامۋى دا جاڭا دەڭگەيگە ءوتىپ جاتىر. سەبەبى, مۇلدە جاڭا يننوۆاتسيالىق عىلىمي تەحنولوگيالار ىسكە قوسىلا باستادى. ءبىز وسى جاڭا تالاپتارعا جاۋاپ بەرە الاتىنداي جاعدايدا بولۋىمىز شارت. سوندىقتان, ەكونوميكانى جاڭا شىندىققا قاراي بەيىمدەپ, بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدى ۇكىمەتكە تاپسىردىم», دەدى ەلباسى.
بۇل سوزدەردى ايتۋ جەڭىل بولعانىمەن, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ وتە قيىن. وسى ماسەلەگە توقتالعان مەملەكەت باسشىسى, قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا جەتكىلىكسىز دايىندالعانىن ايتىپ ءوتتى. «سوندىقتان وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن, يندۋستريالىق ءتاسىلدى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاعا كوشۋدى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرا بەرمەكپىز. قازىرگى كۇندە ءبىزدىڭ ءبىرىنشى باسشىلار مەن جەتەكشىلەر ءدال وسى شاراعا تولىق دايىن دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى كۇندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت پەن تاعى بىرنەشە وقۋ ورىندارى وسى ماسەلەلەرمەن تۇپكىلىكتى شۇعىلدانىپ جاتىر», دەگەن مەملەكەت باسشىسى باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى «پيونەرى» بولعان اسەت يسەكەشەۆكە نازار اۋداردى. ونىڭ ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا قوسقان ۇلەسىن اتاپ ءوتتى. بۇدان سوڭ قازىرگى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەككە ءسوز كەزەگىن ۇسىندى. ج.قاسىمبەك اتقارىلعان جۇمىستار مەن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن جۇزەگە اسىرۋداعى جاڭا قادامدار تۋرالى باياندادى.
باعدارلاما بەلەستەرى
ەلىمىزدىڭ وندىرىستىك وسىمىندە قايتا وڭدەۋ سالاسى العا جىلجىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزگەن مينيستر, تاياۋ بولاشاقتا اتقارىلاتىن جۇمىستارمەن دە تانىستىرىپ ءوتتى. «وتكەن جىلدار ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى نىعايىپ, ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالدى. ەگەر ءبىز داعدارىس الدىنداعى 2008 جىلدى بازالىق دەپ الساق, وڭدەۋ ونەركاسىبى 4,1-گە ءوستى. بۇل تاۋ-كەن ونەركاسىبىن قوسا ەسەپتەگەندە ونەركاسىپتىڭ بارلىق سەكتورلارىنان ارتىق», دەدى مينيستر.
ءمينيستردىڭ ايتقانىنا سۇيەنسەك, وڭدەۋ ونەركاسىبى سەكتورى جىل وتكەن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. ناتيجەسىندە 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل سەكتوردىڭ ونەركاسىپتىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى 7 پايىزعا ارتىپتى. «ماسەلەن, الەمدىك داعدارىس سالدارىنان كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ وندىرىستەگى ۇلەسى 61-دەن 51 پايىزعا دەيىن قىسقارسا, وڭدەۋشى سالا ءوزىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالدى», دەدى ج.قاسىمبەك.
قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنىن بيىلعى جىلى دا جالعاستىرا ءتۇسكەنىن ايتقان ۆەدومستۆو باسشىسى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى اياسىندا وسى سالانىڭ تەك قازاقستاندا عانا تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ وتىرعاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى. «اتالعان وداق اياسىندا قازاقستاننىڭ عانا قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى قالىپتى دامۋىنان جاڭىلماي كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى, وسى كۇندەرگە دەيىن يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ جاڭا بەلەستەرىنە كوتەرىلدىك. ماسەلەن, يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەن بەلسەندى كاسىپورىنداردىڭ سانى ەكى ەسەگە دەيىن ارتتى. ال يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جۇيەگە كوشۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن قارجىنىڭ كولەمى 5,5 ەسەگە دەيىن ءوستى. ناقتىلاپ ايتار بولسام, ول قارجىنىڭ كولەمى 635 ملرد. تەڭگەگە دەيىن جەتتى», دەدى ج.قاسىمبەك.
وسىناۋ جاڭارۋلاردىڭ ءمانىسىن جاقسى تۇسىنگەن وندىرىسشىلەر جاڭا تەحنولوگيالار مەن جاڭا جۇمىس جۇيەسىنە كوشۋدى تەزدەتە باستاعانىن ايتقان مينيستر, وسى باعىتتا ناقتى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. «بۇدان بىلەتىنىمىز وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەر تولىق جاڭارۋدان ءوتۋى كەرەك ەكەنىن تولىق ءتۇسىندى. ويتپەگەندە ءونىم شىعارۋدى ارتتىرۋ دا مۇمكىن ەمەستىگىن ۇقتى. ءناتيجەسىندە, سوڭعى 6 جىلدا قازاقستان تاۋارلارىنىڭ الەمدىك نارىقتاعى باسەكەلەستىگى ايتارلىقتاي نىعايا ءتۇستى. ناقتى مىسال كەلتىرە كەتسەم, جاڭا تەحنولوگيالىق دايىندىق پەن ونى يگەرۋ بويىنشا 21 ورىنعا, ال يننوۆاتسيالىق مۇمكىندىك بويىنشا 29 ورىنعا تابان تىرەدىك», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعىندا قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىن اتاپ وتكەن مينيستر, الداعى ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالارعا نازار اۋدارتتى. «ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعىندا جالپى ەلدەگى ءونىمنىڭ 10 پايىزى وسى باعدارلامانىڭ نەگىزىندە سالىنعان ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ۇلەسىنە تيگەن بولسا, بىلتىرعى جىلى ول كورسەتكىش 14 پايىزعا دەيىن ءوستى. ال بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ وزىندە 20 پايىزعا جۋىقتادى» دەي كەلە, سوڭعى 6 جىلدا 200 مىڭنان استام جۇمىس ورنى ءدال وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قۇرىلعاندىعىن اتاپ كورسەتتى.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىن مونوقالالار دا مولىنان كورە باستاعان. «مونوقالالاردا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا 36 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. سونداي-اق, 9 مىڭ ادامعا جۇمىس ورنىن اشقان جوبالار دا شاعىن قالالاردا جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق قانا ەمەس, الەۋمەتتىك تە جەتىستىگىمىز ەكەنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. بۇگىنگى تەلەكوپىردە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا اۋىلدار مەن قالاشىقتاردىڭ قالاي وزگەرىپ, وركەندەپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولامىز», دەدى ج.قاسىمبەك.
قيىندىق تا جوق ەمەس
باعدارلامانىڭ جەتىستىكتەرىن رەت-رەتىمەن بايانداعان مينيستر, سىرتقى فاكتورلاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا تيگىزىپ وتىرعان سالقىنىن دا ايتىپ ءوتتى. «ءايتكەنمەن ەلىمىزدەگى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ قالىپتى دامۋىنا سىرتقى فاكتورلاردىڭ كەرى اسەرى ءتيىپ وتىرعانىن دا جاسىرمايمىز. ماسەلەن, 2011 جىلدان بەرى مەتالدىڭ نارىقتاعى باعاسى ۋاقىت وتكەن سايىن ارزانداپ بارا جاتقانى بايقالادى. مەتالل – قازاقستاننىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن نەگىزگى ءونىمىنىڭ ءبىرى ەكەنى ءمالىم. ءبىزدىڭ وسى ءونىمىمىزدى يمپورتتايتىن كورشىلەرىمىز قىتاي مەن رەسەيدە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باياۋلاي ءتۇسكەندىگى انىق سەزىلەدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر دە جىلدام ءجۇرىپ جاتىر. اۆتوماتتاندىرۋ, ساندىق جۇيەگە كوشۋ سىندى شارالار بارىنشا شاپشاڭ قارقىن الىپ كەلە جاتقاندىعىن كورىپ وتىرمىز. بۇل جاڭالىقتار قول جۇمىسىن بارىنشا ازايتىپ جاتقانى تاعى ءمالىم», دەدى ول.
مينيستر وسى ماسەلەلەردى بايانداعان كەزدە مەملەكەت باسشىسى ءسوز تىزگىنىن وزىنە الىپ, مەتالدار بويىنشا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى الەمدىك داعدارىس سالدارىنان قانشالىقتى زيان شەگىپ وتىرعانىن ايتىپ بەردى. «مىس, قالايى, بولاتتىڭ نارىقتاعى باعاسى قانشالىقتى ارزانداپ كەتكەنىنە نازار اۋدارىڭىزدار. وسى سالا ارقىلى تاۋىپ كەلگەن پايدامىز قازىر 34 پايىزعا دەيىن ازايىپ كەتتى. ال تاۋار اينالىمى, نەگىزگى ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز سانالاتىن قىتاي مەن رەسەي بويىنشا ەكى ەسەدەن دە ازايىپ كەتتى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, ءبىز قازىر قانداي قيىن ەكونوميكالىق داعدارىستى باستان كەشىپ وتىرعانىمىزدى ءبىلىپ, تۇسىنۋلەرىڭىز كەرەك. سوندىقتان, ەكونوميكالىق قوردى كەمىتپەي, يندۋستريالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇعان قوسا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە كۇش سالىپ وتىرمىز. وسىنداي دۇرىس ساياسات ۇستانعانىمىزدىڭ ارقاسىندا ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى عانا ەمەس, الەۋمەتتىك جاعدايدى دا قالىپتى ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك الدىق», دەدى ن.نازارباەۆ.
ءسوزىن جالعاعان مينيستر ءبىرىنشى بەسجىلدىق بارىسىندا يندۋستريالاندىرۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن بازالىق جاعدايلاردىڭ قالىپتاسقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. بۇلار – زاڭدار مەن ينفراقۇرىلىمدار جانە قۇرال-جابدىقتار. ال ەكىنشى بەس جىلدىقتا بازالىق جاعدايدى تاعى دا جەتىلدىرە ءتۇسىپ, جوعارعى وڭدەۋ دەڭگەيىنە ناقتى كوشۋ مىندەتى تۇر. بۇل دەگەنىمىز – فوسفور ەمەس, تىڭايتقىش, سونداي-اق مەتالل ەمەس, قايتا وڭدەلگەن ناقتى ءونىم ساتۋ دەگەن ءسوز», دەگەن مينيستر 2025 جىلعا تامان قازاقستان قايتا وڭدەلگەن تاۋار عانا ەمەس, تىكەلەي پايدالانۋعا بولاتىن زاتتار شىعارا باستايتىنىن ايتتى. سونداي-اق, تاياۋداعى 20 جىل ىشىندە يندۋسترياسى ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلاتىنىمىزدى جەتكىزدى.
ءمينيستردىڭ تىڭعىلىقتى بايانداماسىنان سوڭ جيىن تەلەكوپىرگە جالعاستى. ويتكەنى بۇل كەزدە ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارى استانامەن ونلاين رەجىمدە بايلانىستا بولاتىن. جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر اياسىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ 8 نىسانى ىسكە قوسىلدى. بۇدان بولەك, جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردىڭ جاي-كۇيى تانىستىرىلدى. وڭىرلەردەگى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ وكىلدەرى ەلباسىنا ەسەپ بەرىپ, جوبالاردى جۇمىسقا قوسۋعا رۇقسات سۇرادى.
ەكىباستۇزدىڭ ەرەكشە جوبالارى
پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكىباستۇز قالاسىندا ەۋروپالىق ءىرى وندىرۋشىلەردەن الىنعان يننوۆاتسيالىق جابدىقتاردىڭ كومەگىمەن ەكى بىردەي نىساننىڭ ىسكە قوسىلۋ ءراسىمى سالتاناتتى جاعدايدا ءوتتى. ونىڭ ءبىرى – تەمىرجول بىلىكتەرى مەن دوڭعالاق جۇپتارىن قۇراستىراتىن زاۋىت بولسا, ەكىنشىسى – گوللاندىق راۋشان گ ۇلىن وسىرەتىن «GreenhouseKZ» جشس-ءىنىڭ جىلىجاي كەشەنى ەدى.
قازاقستان بويىنشا العاش اشىلىپ وتىرعان «R.W.S. Wheelset» جشس كاسىپورىننىڭ جىلدىق قۋاتى 20 مىڭ دوڭعالاق جۇبىن جانە 42 مىڭ تەمىرجول بىلىگىن قۇراماق. وسىلايشا, تمد-داعى ەڭ ۇزدىك ساپا رەتىندە تانىلعان تاۋارلىق ونىمدەر يران مەن تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى دەپ جوسپارلانعان.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنان تەمىرجول سالاسىنا قاتىستى زاۋىتتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن وتكىزۋگە تىكەلەي ەفير ارقىلى رۇقسات سۇراعان «R.W.S. Wheelset» جشس ديرەكتورى الەكساندر سلوبودوۆ, دوڭعالاق جۇپتارى مەن تەمىرجول بىلىكتەرى اسقان جوعارى دالدىكپەن دايىندالاتىندىعىن ايتتى. «ءبىز وسىنداي ساپالى ءونىم شىعارعاننان كەيىن, ەندىگى جەردە پودشيپنيكتى جەلىسى بار دايىن قوس دوڭعالاقتار جاساۋدى دا قولعا الماقپىز», دەدى ول.
بۇگىندە 200 ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن زاۋىتتىڭ جۇمىسىن باستاۋعا رۇقسات بەرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاڭا ۇجىمعا ساتتىلىك تىلەپ, بۇل نىسان ىشكى نارىقتان يمپورتتى ىعىستىراتىندىعىن ايتتى. «قازىرگى كەزدە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى 2020 جىلعا قاراي زاۋىت ءونىمىن الۋعا ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارت جاساۋدا. سونىمەن قاتار, تەمىرجول جابدىقتارىنىڭ 20 پايىزى رەسەيگە ەكسپورتتالاتىندىعى دا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ ورلەۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى», دەدى ەلباسى.
سونداي-اق, پرەزيدەنت وسى قالادا گوللاندىق راۋشان گ ۇلىن وسىرەتىن «GreenhouseKZ» جشس-ءىنىڭ جىلىجاي كەشەنىن دە ىسكە قوستى. جىلىنا 10 ملن. دانا راۋشان گ ۇلىن وسىرەتىن مەكەمە 70-تەن استام جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزبەك. «كەزىندە قىر اسىپ, كوز جازىپ قالا جازداعان راۋشان گ ۇلىمىز تاۋەلسىزدىك تاڭىندا ەلىمىزگە قايتا ورالدى. ونىمەن قويماي, ەندى مىنە, ءوزىمىز دە وسىرۋدەمىز» دەگەن ەلباسى قازىر راۋشان گۇلدەردىڭ قازاقستان كولەمىنە كەڭ تاراي باستاعانىنا رازى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. ال «GreenhouseKZ» جشس ديرەكتورى ايتماعامبەت سارسەنبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كوڭىل قوشىن كەلتىرەتىن وسىمدىكتىڭ ءار تالى 155 تەڭگەدەن ساۋدالانادى. بۇل باعامەن كورشى رەسەيدىڭ دە نارىعىن جاۋلاۋعا مۇمكىندىك بار. سەبەبى, ەكىباستۇز گۇلدەرى توپىراقتا ەمەس, مينەرالدى ماقتادا تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن وسىرىلەدى.
ەكى ءتۇرلى ماي وزىمىزدەن شىعادى
قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مايدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن شىعارۋ ىسىنە وزىق تەحنولوگيالاردى ەركىن ەنگىزە باستادى. بۇل ءسوزىمىزدى تەلەكوپىر اياسىندا «ەفكو الماتى» جشس ماي ونىمدەرىن شىعارۋ كەشەنىنەن تىكەلەي ەفيرگە شىققان كاسىپورىن باسشىسى نۇرجان قوجامۇراتوۆ ناقتىلاي ءتۇستى.
«قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! وتكەن جىلى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىندە ءسىز قازاقستاندا ماي ونىمدەرى كلاستەرىن قۇرۋ جونىندەگى جوبامىزدى ماقۇلداعان ەدىڭىز. ءبىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندى قايتا جاڭعىرتتىق, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزدىك جانە ەندىگى ۋاقىتتا جىلىنا 120 مىڭ تونناعا دەيىن ماي ونىمدەرىن شىعاراتىن بولامىز. الەمدىك تەحنولوگيا ترانسفەرتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپورىن بازاسىندا مەنشىكتى وقۋ ورتالىعى قۇرىلدى. قۇرمەتتى ەلباسى! ءبىز ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا جانە تاياۋ بولاشاقتا ورتالىق ازياعا ماي ءونىمدەرىن جەتكىزۋدە باسىمدىققا يەلىك ەتۋ نيەتىندەمىز», دەدى جىگەرلى باسشى جالىنداي سويلەپ.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ءساۋىر ايىندا جاريالاعان دەرەكتەرىنە كوز جۇگىرتسەك, اعىمداعى جىلدا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 17,7 ملن. ادامعا جەتكەن بولسا, ەلدەگى جەڭىل كولىكتىڭ كورسەتكىشى 5 ملن. 755,2 مىڭ بىرلىكتى قۇراعان. ايتپاعىمىز, مايسىز تەمىر ەكەش, تەمىردىڭ دە توزىعى جەتەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ءبىز قازىر ساپاسى جوعارى ەكوكلاستى ك5 موتور مايلارىن وزىمىزدە شىعارۋدى قولعا الدىق. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقساي قالاسىندا ورنالاسقان كاسىپورىندا اقش پەن فرانتسيانىڭ الدىڭعى قاتارلى قۇرال-جابدىقتارى مەن تەحنولوگياسى نەگىزىندە جوعارى ستاندارتتى ماي وندىرىلە باستادى. «كوندەنسات» اق پەن قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان جوبانىڭ جىلدىق ونىمدىلىگى 200 مىڭ توننادان اسادى. ايماقتاعى ەلدى مەكەننەن اشىلىپ جاتقان وسىنداي نىساننىڭ جۇمىسىن باستاۋعا رۇقسات بەرگەن مەملەكەت باسشىسى بۇل كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسىلۋى ەلىمىزگە كەلەتىن تەحنيكالىق ماي يمپورتىنا ەداۋىر توسقاۋىل بولاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ايتا كەتەيىك, كاسىپورىن 400 ادامدى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتۋدە.
جالپى, اقسايدان شىققان اۆتوكولىك مايى سىرتتان كەلەتىن يمپورت كولەمىن ازايتۋعا, ال «ەفكو الماتى» جشس-ءىنىڭ وسىمدىك مايى ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن. مۇنداي ويدى تەلەكوپىر بارىسىندا ن.نازارباەۆتىڭ ءوزى دە قۇپتادى. «قازىر ءبىز ءۇشىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا نارىعى اشىلۋدا. ونىڭ كەلەشەگى وتە زور ەكەندىگىنە سەنىمدىمىن» دەي كەلە, ەكى ءتۇرلى ماي شىعاراتىن قوس كاسىپورىننىڭ اشىلۋىمەن ەل-جۇرتتى قۇتتىقتاپ, ءوندىرىس ىسىنە ساتتىلىك تىلەدى.
ايتا كەتەيىك, «ەفكو الماتى» جشس ماي ونىمدەرىن شىعارۋ كەشەنى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا قايتا قۇرىلىپ, جاڭعىرتىلعان بولاتىن. ءناتيجەسىندە, مۇندا ارنايى ماقساتتاعى ماي ءوندىرىسى مەن ماي سىعىمدايتىن قوندىرعى ىسكە قوسىلدى. سويا وڭدەۋ, وسىمدىك مايىن ىدىسقا قۇيۋ جەلىسى دە اشىلدى. وسىلايشا, حالىقارالىق تالاپقا ساي ماي ونىمدەرى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسپاق. وتاندىق تاۋار قىتايمەن قوسا, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان سىندى ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. 750 ادامدى ەڭبەككە جۇمىلدىرعان كاسىپورىننىڭ ءوندىرىستىك قۋاتى – جىلىنا 120 تونناعا تەڭ. سونداي-اق, بۇل جەردە الەمدىك تەحنولوگيا ترانسفەرتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپورىن بازاسىندا ارنايى وقۋ ورتالىعى دا قۇرىلعان.
«باتىردىڭ» كۇشى باسىم ەكەن
سولتۇستىك قازاقستانداعى «پەتروپاۆل تراكتور زاۋىتى» جشس بۇدان بىلاي «باتىر» دەپ اتالاتىن تراكتور شىعاراتىن بولدى. رەسمي تۇردە «ك-704-4ر باتىر» دەپ اتالاتىن وتاندىق تراكتورلاردىڭ ارتىقشىلىعى, كەڭەس زامانىنداعى ك-700 تراكتورلارىنان ەش كەم ەمەس. «كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ تراكتورىمىز تەحنيكالىق سيپاتتاماسى بويىنشا شەتەلدىك بالاماسىنان ءۇش ەسە ارزان ءارى بويىندا 4 اتتىڭ كۇشى ارتىق ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى ەلباسى.
رەسەيلىك ارىپتەستەرمەن بىرگە ءىس جۇزەگە اسىرىلاتىن كاسىپورىندا جىل سايىن 100 تەحنيكا شىعارىلادى دەپ جوسپارلانعان بولسا, وسى جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان 48 ازامات ءبىركىسىدەي-اق اتسالىسادى دەپ كۇتىلۋدە. كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي شينكورەنكو ەلىمىزدىڭ ماشينا-تراكتور پاركى وسىلايشا تۇراقتى تۇردە جاڭارتىلىپ جاتقانىن, بۇگىنگى كۇنى شامامەن 14 مىڭ ماشينا 10 جىلدان استام ۋاقىت پايدالانىلعانىن, سوندىقتان جاڭارتۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. ال ولاردى جاڭارتۋدا مۇنداي جوبالاردىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەندىگى بەلگىلى.
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى يندۋستريالاندىرۋ قورىتىندىسى تۋرالى كەڭەستە ەلدىڭ نازارى ءبىر ءسات اقتاۋداعى «Kazakhstan Pipe Traders» جشس زاۋىتىنا اۋدى. بۇل كاسىپورىن بۇكىل كاسپي ايماعىنداعى ەرەكشە تەحنولوگيالىق ونەركاسىپتىك كەشەن بولىپ تابىلادى. ونىڭ قۇرىلىسىنا 40 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلعان بولسا, ول قازاقستاننىڭ قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليماتىنىڭ ناتيجەسى. سونىمەن قاتار, زاۋىت ەلىمىزگە جاڭا تەحنولوگيالار اكەلىپ, بىلىكتى ماماندار دايىنداۋعا دا زور ۇلەس قوسىپ وتىر. قازاقستان عانا ەمەس, تمد اۋماعىنداعى تىڭ جوبا بولىپ سانالاتىن پرەميۋم كلاستى بۇراندالى بايلانىستاردى كەسۋ زاۋىتى وتاندىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ سۇرانىسىن وتەيتىن باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر شىعارادى.
ستراتەگيالىق تۇرعىدا ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ارتىپ كەلە جاتقاندىعىنا ەرەكشە توقتالعان مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنە تابىس تىلەدى. «اقتاۋ پورتى – اسا ماڭىزدى كولىك دالىزىنە اينالۋدا. ءبىز ونى قورعاس قۇرعاق پورتىمەن بايلانىستىردىق. قىتاي مەن تىنىق مۇحيتىنان شىققان تاۋارلار وسى پورتقا بارىپ, ودان ءارى وتۋدە. بۇل ءوڭىردىڭ كاۆكازبەن, رەسەيمەن, يرانمەن بايلانىسىن جىلدامداتادى. ال وسى اقتاۋدا جاڭا كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسىلۋى – وتە ماڭىزدى. جالپى, اقتاۋ قالاسىندا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعان وسىنداي كاسىپورىنداردىڭ كوپ قاجەت ەكەندىگى ءسوزسىز», دەدى ول ءوز ءمالىمدەمەسىندە.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جارتىجىلدىعىن قورىتىندىلاۋعا ارنالعان تەلەكوپىر جامبىل وبلىسىندا جاڭا تسەمەنت ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋمەن جالعاسىن تاپتى. جالپى, مويىنقۇم اۋدانىندا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءتورت ءوندىرىس ىسكە قوسىلىپ, ەكى مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلعان. جەرگىلىكتى تۇرعىندار, اسىرەسە, جاستار جۇمىسپەن قامتىلىپ, حالىقتىڭ جاعدايى جاقسارىپ كەلەدى. «مەن وسى تسەمەنت زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيمىن. اۋداندا جۇمىسكەرلەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. جالاقىمىز جاقسى ءارى تۇراقتى. سىزگە اۋدانداعى ءوزىم سەكىلدى جاس جۇمىسكەرلەر اتىنان شەكسىز العىسىمدى بىلدىرەمىن», – دەدى تەلەكوپىر بارىسىندا ءسوز العان جامبىل تسەمەنت ءوندىرىسى كومپانياسىنىڭ قىزمەتكەرى ماقسات جۇماتاەۆ. مەملەكەت باسشىسى وسى جاڭالىققا وراي مويىنقۇمداعى جاڭا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋى كوپشىلىكتى قۋانتاتىندىعىن ءبىلدىردى. «سەبەبى, ءار ۋاقىتتا مويىنقۇم – حالقى از, جاعدايى ناشار, سۋى جوق جەر ەدى. قازىر وسىنداي وزگەرىستەر بولىپ, جەرگىلىكتى حالىق جۇمىسقا ورنالاسىپ, ازاماتتاردىڭ ءوندىرىسكە تارتىلعانى مەنى ەرەكشە قۋانتادى», دەدى ەلباسى.
قوس كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى
ونىڭ ءبىرى – استاناداعى سانيتارلىق-گيگيەنالىق ماقساتتاعى قاعاز شىعاراتىن زاۋىت. جىلىنا 16 400 توننا ءونىم وندىرەتىن «IpekKagitCentralAsia» جشس بۇگىننەن باستاپ 53 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيدى. كومپانيا ديرەكتورى فاتيح دىرىقتىڭ سوزىنشە, بۇگىندە قازاقستاندا ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندەگى ەڭ ۇزدىك ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاسقان. سونىڭ ارقاسىندا ولار ءبىزدىڭ ەلگە ينۆەستور رەتىندە ساپالى, ەكولوگيالىق تازا قاعاز ونىمدەرىن شىعاراتىن زاماناۋي زاۋىت سالۋعا كىرىسكەن. جىلىنا 11 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارۋدى كوزدەيتىن كومپانيا رەسەيگە, سونىمەن بىرگە, ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاي وتىرىپ باۋىرلاس كورشى ەلدەرگە دە ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا نيەتتى. وسى ورايدا سوزگە ارالاسقان مەملەكەت باسشىسى قازىرگىدەي داعدارىس جاعدايىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تەز ارادا باسقا ءونىم شىعارۋعا كوشۋىن قۇپ كورەتىندىگىن دە بىلدىرە كەتتى.
ەكىنشى نىسان – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قازىعۇرت اۋدانىندا تەز دايىندالاتىن ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپورىن 48 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋدا. جىلىنا 1 079 توننا ءونىم بەرەتىن مەكەمە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جەمىسى بولىپ تابىلاتىن يندۋستريالىق ايماقتا جۇزەگە اسۋدا. «سونىمەن قاتار, بولاشاقتا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ارنالعان بيوورگانيكالىق تىڭايتقىشتار شىعاراتىن فابريكا قۇرىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. بۇل فابريكا تمد ەلدەرىندە بالاماسى جوق جوبا بولماق», دەدى «Lotus Food Company LLC» جشس باس ديرەكتورى ءاليايدار امالوۆ.
ينۆەستيتسيا يگىلىگىن سەزىنگەن
جىلىنا ەكى رەت ارنايى ۇيىمداستىرىلاتىن تەلەكوپىر بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى تىكەلەي ەفير ارقىلى اقتوبە وبلىسىنداعى حرومتاۋ اۋدانىن ءارتاراپتاندىرۋ بارىسىمەن تانىستى. اۋداندىق قوعامدىق كەڭەستىڭ ءتوراعاسى بەكبولات كەلباتىروۆ وڭىرگە سوڭعى
5 جىل ىشىندە قازاقستاندىق, رەسەيلىك, تۇركيالىق كومپانيالار حرومتاۋ اۋدانىنا 150 ملرد. تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا سالعاندىعىن ايتتى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اۋداننىڭ 123 كاسىپكەرى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر مەن گرانتتار العان. ال بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا جىل سايىن مەكتەپتەر, سپورتتىق نىساندار مەن تۇرعىن ۇيلەر دە بوي كوتەرىپ كەلەدى. وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى حرومتاۋدا دا وڭ اسەرىن بەرىپ كەلەدى. بۇگىندە جۇمىسقا جارامدى حالىقتىڭ 65 پايىزى وندىرىستىك كاسىپورىنداردا, ورتا جانە شاعىن بيزنەستە ەڭبەك ەتۋدە. «اسا قۇرمەتتى ەلباسى, ءسىزدى قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق باعدارلاماسىنا حرومتاۋلىقتاردىڭ ودان ءارى بەلسەنە قاتىساتىندىعىنا سەندىرگىم كەلەدى», دەدى ول.
وڭتۇستىكتەگى كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنا بۇگىنگە دەيىن 3,5 ملرد. تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلعان. مۇنداي دەرەكتى «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» اق ترانسفورماتورلار بويىنشا جەتەكشى قۇراستىرۋشى اداسباي ىستىباەۆتىڭ ءوزى ەلباسىنا بەرگەن ەسەبىندە مالىمدەدى. وسىنشاما قاراجاتتىڭ ناتيجەسى رەتىندە كەنتاۋ قالاسىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. قازىر كاسىپكەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋلار كورسەتىلۋدە. اسىرەسە, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى–2020» باعدارلاماسى اياسىندا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلىپ, 200-دەن استام كاسىپكەر جەڭىلدەتىلگەن نەسيە مەن گرانتقا قول جەتكىزۋى – وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى بىلدىرگەن پىكىرىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتالمىش زاۋىت ەلدىڭ باسقا جەرلەرىندە دە ءوز فيليالدارىن اشىپ, ءورىسىن كەڭەيتىپ جاتقاندىعىن اتادى. «ەلگە قاجەتتى ءونىم شىعارىپ, ونىڭ باعاسىن باسەكەگە قابىلەتتى ەتىپ, ءارى قاراي جۇمىس جاساي بەرسەڭىزدەر, كەنتاۋ قالاسىنىڭ جاعدايى جاقسى بولادى. وسى وندىرىستە جاقسى جۇمىس ىستەپ, جاعدايدى تۇزەتىپ, ەلىمىزدى قۋانتا بەرىڭدەر», دەدى مەملەكەت باسشىسى قالا تۇرعىندارىنا قاراتا ايتقان سوزىندە.
توككەن تەردىڭ جەمىسى
جيىندى ەلباسىنىڭ ءوزى قورىتىندىلادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدىمەن تەلەكوپىر ارقىلى ىسكە قوسىلعان ونەركاسىپتەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋى ءتيىس ەكەنىن ايرىقشا اتادى.
«ءبىز بۇگىن 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى يندۋستريالاندىرۋ جۇمىستارىن قورىتىندىلادىق. بيىلعى جىلى 120 ءوندىرىس پايدالانۋعا بەرىلەدى. ادامدار ولاردان وزدەرىنە تۇراقتى جۇمىستار تابادى. جالاقىلارى جوعارى بولادى. جاڭا جوبالاردى ىسكە قوستىق. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ شارالارىنىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا كۋا بولدىڭىزدار», دەدى پرەزيدەنت.
ن.نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ەندىگى جەردە باعدارلاماعا تۇزەتۋ ەنگىزىپ, بولاشاققا قادامدى ناقتىلاي ءتۇسۋى ءتيىس.
«ارينە, الەمدە قازىر الدىمىزدان قانداي داعدارىستىڭ كۇتىپ تۇرعانىن بولجاۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, ءبىز كەز كەلگەن توسىن جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتقان ەلمىز. بەس ينستيتۋتتىق رەفورما بويىنشا «100 ناقتى قادامدى» ورىنداۋدى العا قويدىق. ەكونوميكاعا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىن «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز. كەلەشەكتە وسىنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, ءومىر ساپاسىن كوتەرۋگە, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا جۇمىس ىستەيدى دەپ سەنەمىن», دەدى ەلباسى.
يندۋستريالاندىرۋ – جاڭا ەكونوميكالىق احۋالداعى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتىنىڭ ءبىرى. وسىدان 6 جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى باستاۋ العان بولاتىن. وسى ۋاقىت ىشىندە ونەركاسىپتىڭ وڭدەۋ سەكتورىندا مىڭنان استام كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. قازاقستاندا بۇعان دەيىن وندىرىلمەگەن 500-گە جۋىق مۇلدە جاڭا ءونىم تۇرلەرى شىعارىلا باستادى, 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – وڭدەۋشى سالالاردىڭ وزا دامۋى بولدى.
«ءوسىم قارقىنى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى تاۋ-كەن ءوندىرۋ سەكتورىن 1,4 ەسە باسىپ وزادى. وسىلايشا ەكونوميكامىزدىڭ قۇرىلىمى جاقسارۋدا. قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبى وڭ ءناتيجەلەر كورسەتۋىن جالعاستىرىپ وتىر», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس وداعى كەزىندە قازاقستان شيكىزات جەتكىزۋشىنىڭ ءرولىن عانا اتقارىپ كەلدى. ماشينا مەن قۇرىلىس سالاسى جانە وڭدەۋشى سالا دامىتىلمادى.
«ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىسىمىزدى ۇلكەن توڭكەرىس دەپ باعالاۋعا بولادى. يندۋستريالاندىرۋ دەگەن وسىدان باستالادى. وڭدەۋشى ونەركاسىپتى يندۋستريالاندىرۋ نەگە سونشا قيىن بولدى؟ سەبەبى, ءبىزدە ونىڭ نەگىزى جوق ەدى. ەندى مىنە, ءوسۋ قارقىنى بويىنشا وڭدەۋشى ونەركاسىپ تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىن باسىپ وزىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن ەڭ قيىنعا سوققانى وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىن يندۋستريالاندىرىپ, جاڭا وندىرىستەر اشۋ بولدى. ەشتەڭە دە وڭايلىقپەن كەلمەيدى. بۇگىنگى قوسىلىپ جاتقان زاۋىتتار – وسى ءۇشىن توككەن تەردىڭ جەمىسى», دەدى ن.نازارباەۆ.
ەكسپورتقا باسىمدىق
مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن ىسكە اسىرۋدىڭ باستاپقى كەزەڭى ەلدىڭ ىشكى ءوندىرىسى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنان كورىنەتىن الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇيتكىلدەردىڭ كوبەيۋى كەزەڭىمەن سايكەس كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل پروبلەما, ارينە, قازاقستاندى سىرت اينالىپ وتكەن جوق. بۇل ءبىزدىڭ ءوندىرىس پەن قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋەتىنە اسەر ەتتى. الدىمىزدان شىققان جاڭا پروبلەمالار يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا ءبىراز تۇزەتۋ ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. وسى ماسەلەلەرگە توقتالىپ وتكەن ەلباسى ۇكىمەتكە ەكسپورتقا نازار سالۋدى تاپسىردى.
«بارشامىز كورىپ وتىرعانداي, ەل ەكونوميكاسى تاۋارلارىمىزعا دەگەن سۇرانىس پەن باعانىڭ تومەندەۋى ارقىلى كورىنىس تاپقان زور سىرتقى قىسىمدى سەزىنۋدە. ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك كوپ جاعدايدا اۋقىمدى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ارقىلى قولداۋ تاۋىپ وتىر. سوندىقتان قازىرگى كەزدە ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ جاڭا كوزدەرىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى, الداعى جىلدارى ەكونوميكانىڭ كۇش-قۋاتىن ەكسپورتقا باعىتتالعان بىرنەشە باسىم سالالارعا شوعىرلاندىرۋ كەرەك. مىسالى, ولار ونەركاسىپ سالاسىندا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءوندىرىسى, مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, اگروحيميا جانە مۇناي حيمياسى ءوندىرىسى بولۋى ءتيىس. قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا كولىك جانە لوگيستيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتتەر جانە تۋريزمگە نازار اۋدارۋ كەرەك. 2025 جىلى شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋ قاجەت», دەدى ن.نازارباەۆ.
«ەكىنشىدەن. ءوزىمىز كورىپ وتىرعانداي, الەمدەگى رىنوكتاردىڭ جاعدايى كۇرت وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن. بولاشاقتا قانداي قۇبىلىستار بولاتىنىن بىلمەيمىز. بىراق سۇرانىسى تۇراقتى ارتىپ وتىرعان سالالار دا بار. بۇل ەڭ الدىمەن ازىق-ت ۇلىك رىنوگى. سوندىقتان, ازىق-ت ۇلىك سالاسىنداعى جوبالاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋمەن قامتىلۋ اياسىن كەڭەيتۋدى تاپسىرامىن. بۇل باعىتتا زور مۇمكىندىگىمىز بار», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ياعني, تاماق ونەركاسىبى سالاسىنداعى جوبالاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتۋدىڭ اياسىن كەڭەيتۋ قاجەت.
بىزگە كەرەگى – سان ەمەس, ساپا
بۇدان ءارى مەملەكەت باسشىسى جاقسى ناتيجەلەر بولعانىنا قاراماستان, يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىسىندە كەمشىلىكتەر دە بار ەكەنىن ايتتى.
ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ ماقسات – ونەركاسىپتىك وندىرىستەردى كوپتەپ قۇرا بەرۋ ەمەس. نەگىزگى نازاردى جوبالاردىڭ ساپاسى مەن ومىرشەڭدىگىنە اۋدارعان ءجون. سوندىقتان, قازىرگى بەسجىلدىقتا جوبالاردى ىرىكتەۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كورسەتۋ ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ەكسپورتتىق الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ قانا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس.
تورتىنشىدەن, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋىنا وراي ەلىمىز ءۇشىن اشىلعان جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى ەلباسى ۇكىمەتكە قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ سىرتقى رىنوكتارعا شىعۋىن قولداۋ جونىندەگى شارالاردى ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇل ۇكىمەتتىڭ عانا ەمەس, وبلىس, قالا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ دە مىندەتى ەكەندىگىن قاداپ ايتتى. ءاربىر اكىم ءوز ءوڭىرىنىڭ تاۋارىن ساتا ءبىلۋ كەرەك. ال ءبىزدىڭ اكىمدەر وزىنە كورشى جاتقان وبلىستارمەن جۇمىس ىستەۋدى دە ءالى ۇيرەنە الماي ءجۇر دەپ سىنعا الدى ەلباسى.
«بىلتىردان بەرى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى اتاندى. ونى ۇمىتا باستاعانعا ۇقسايمىز. ال بۇل دەگەنىمىز دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە 160 ەلدىڭ ۇلكەن رىنوگىنا ەسىك اشىلدى دەگەن ءسوز. اسىرەسە, كورشىلەس ەلدەردىڭ رىنوگى. وسى ەلدەردىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن ەندى اشىق. تاۋار تاسۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى جاعداي جاسادىق. ەندى ءبىز وسى رىنوكتى قالاي «جاۋلاپ الامىز» دەگەن ماسەلەگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«ءبىلىم ەكونوميكاسىنا» بەتبۇرىس
ەلباسى بەسىنشى ماسەلە رەتىندە ءبىلىم ەكونوميكاسىنا قاراي بەتبۇرىس جاساۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. قازىرگى زامانعى ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, الەم وزگەرگەن جانە جاڭا جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇل كەزدە «رەسۋرستار ەكونوميكاسىنىڭ» ورنىنا «ءبىلىم ەكونوميكاسى» كەلەتىنىن ەسكەرۋ ءجون ەكەندىگىن ايتتى.
«ءبىرىنشى ورىنعا جاڭاشىل جانە ونىمدىلىگى جوعارى جەكە بيزنەس شىعىپ وتىر. قازىر الەمدە تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى ارقاسىندا زاتتار ينتەرنەتى, نانو جانە بيوتەحنولوگيالار, جاڭا ماتەريالدار جانە تاعى باسقا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلۋدا. بولجام بويىنشا, بولاشاقتا جاڭا تەحنولوگيالار عانا 30-دان 70 پايىزعا دەيىنگى ءىجو ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. ەگەر ءبىز جاڭا تەحنولوگيالارمەن جانە يننوۆاتسيالارمەن اينالىسپايتىن بولساق, باسەكەلەستىكتە تابىستى بولمايمىز. سوندىقتان, 2014-2015 جىلداردىڭ وزىندە عانا عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارى 142 ميلليارد تەڭگەگە قارجىلاندىرىلدى. الەمدىك تاجىريبە جوعارى وقۋ ورىندارى عالىمدار عانا ەمەس, ستۋدەنتتەر ارقىلى دا ازىرلەنەتىن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر ورتالىعىن قالىپتاستىرۋشى بولىپ تابىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر», دەدى.
ەلباسى وسىعان بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنان يننوۆاتسيالار ورتالىعىن قۇرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ مىندەتىن قويدى, ولاردا قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي كەلەتىن كادرلار دايارلانۋعا ءتيىس.
مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارىن تولىقتىرۋعا قوسار تاعى بىرقاتار ۇسىنىستارىن ايتتى.
«ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتى لايىقتى تابىس دەڭگەيىمەن قامتاماسىز ەتە الاتىن جەمىستى تۇردەگى جۇمىسپەن قامتۋ ءىسى. بۇل ءۇشىن بىزگە بىرقاتار مىندەتتەردى ورىنداۋ كەرەك, سونىڭ ىشىندە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. حالىققا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. اسىرەسە, اۋىل حالقىنا. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, جاستارعا. ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن حالىقتىڭ باستاپقى كاپيتال الۋىنا مۇمكىندىك جاساپ, شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ كەرەك. ۇمىتىپ قالماساڭىزدار, كەزىندە ءبىز «100 بيزنەس-جوبا» اتتى كىتاپ شىعارعان ەدىك. سىزدەردىڭ بارلىقتارىڭىز سول كىتاپتى العانسىزدار. ءاربىر اۋىلدا, ءاربىر اۋداندا قانداي ءوندىرىس اشۋعا بولاتىنىن جازىپ, سىزىپ كورسەتكەن كىتاپ بولاتىن. ۇمىتىپ قالدىڭىزدار ما؟ قازىر سول كىتاپتى شاڭ باسىپ جاتقان شىعار... الىڭىزدار دا, شاڭىن قاعىڭىزدار. اۋىل, اۋدان, وبلىس, قالادا جاۋاپتى ادام تاۋىپ, سول كىتاپتى قۇشاقتاپ, اۋىلعا كەلىپ, اۋىلداعى حالىققا بيزنەس اشۋدىڭ جولدارىن ۇيرەتۋ ماڭىزدى», دەدى ن.نازارباەۆ.
ەسكە سالساق, 2013 جىلعى تەلەكوپىر بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماقساتىندا ءاربىر قازاقستاندىقتارعا پايداسى تيەتىن, شاعىن كاسىپكەرلىك تۋرالى 100 مىسالدى قامتيتىن كىتاپ شىعارۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ءبىر جىلدان كەيىن, ياعني, 2014 جىلى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى مۇددەلى تاراپتارمەن بىرگە «شاعىن كاسىپكەرلىككە ارنالعان 100 جاڭا جوبا» اتتى كىتاپ شىعاردى.
اگروونەركاسىپكە – ايرىقشا نازار
ەلباسى اگروونەركاسىپ كەشەنىنە ايرىقشا نازار اۋدارعان ءجون ەكەندىگىن باسا ايتتى. بۇگىندە ول نەگىزىنەن حالىقتىڭ جەكە ءۇي شارۋاشىلىعىنان تۇرادى. ءوندىرىس كولەمى از بولعاندىقتان, ولاردىڭ ساقتاۋعا, وڭدەۋگە جانە ءونىمدى وتكىزۋگە مۇمكىندىكتەرى جوق. ولاردىڭ ونىمدەرىن وڭدەۋ جانە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وسىنداي شارۋاشىلىقتاردىڭ كووپەراتسياسىن جەدەلدەتىپ دامىتۋ قاجەت. بۇل رەتتە ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆكە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنىن باسا ايتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى حالىق تابىسىنىڭ ءوسىمىن بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى باسىمدىق رەتىندە قاراستىرۋ قاجەتتىگىنە ايرىقشا نازار اۋداردى.
«قىمبات يمپورتتىق تاۋارلاردى وتاندىق ونىمدەرمەن الماستىرۋ كەرەك. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك حالىقتىڭ تابىسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىن قاداعالاۋى قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەردى سۋارۋ جانە يرريگاتسيا جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ كەشەندى جۇيەسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىنە توقتالىپ, بەس جىلدا 600 مىڭ گەكتاردان استام سۋارمالى جەردى ىسكە جاراتۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
حالىق قولجەتىمدى باسپانامەن قامتىلادى
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – تاياۋ 15 جىلدا 1,5 ميلليون وتباسىن قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ.
«بۇل رەتتە قارجىلاندىرۋ «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس-جيناق بانكى» مەن قازاقستاندىق يپوتەكالىق كومپانيا ارقىلى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. بارلىق قاراجاتتى شوعىرلاندىرىپ, ارناۋلى شارت جاسالاتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى باعىتتاۋ كەرەك. مەملەكەت وزىنە تەك باقىلاۋ مىندەتىن قالدىرۋى قاجەت. سونىمەن قاتار, بولاشاقتا جۇمىس كۇشى قوزعالىسىنىڭ موبيلدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى باسپانا بەرگەن ءجون», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«كەشە گەرمانيا تەحنولوگياسىمەن سالىنعان ەلورداداعى بىرەگەي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتىندا بولدىم. جارتى جىلدا 9 قاباتتى ءۇي سالىنادى. بارلىعىن وزدەرى جاسايدى. ءتىپتى, قابىرعادا تۇرعان روزەتكا ويماعىنا دەيىن سولاردىڭ موي
