ۇلتتىق قۇندىلىق جانە ۇرپاق

ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى – ەكونو­مي­كالىق جانە عىلىمي-تەحني­كالىق ىلگەرىلەۋىنىڭ باستاۋ كوزى, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ تابىس­تى دامۋىنىڭ كەپىلى. بۇل سالادا كەنجەلەپ قالۋ ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە, ۇلت بولاشاعىنا جانە مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان دا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ – جالپى ۇلت ءۇشىن اسا ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى. بارلىق وركەنيەتتى الەمدە مەملەكەت پەن ەكو­نومي­كا­لىق ورلەۋ مەن الەۋ­مەتتىك-سايا­سي تۇراقتىلىققا ۇمتىلاتىن قوعام, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ قانا قويماي, وعان ءوزىنىڭ قاتىسۋىن ۇنەمى ۇلعايتىپ وتىرادى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ: «ۇلت­تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە ونىڭ بىلىمدىلىك دەڭ­گەيى­مەن انىقتالادى. بىزگە ەكونو­ميكالىق جانە قوعامدىق جاڭارۋ قاجەتتىلىكتەرىنە ساي كەلەتىن وسى زامانعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قا­جەت», – دەپ اتاپ كورسەتتى. دەمەك, باستى ماقسات جاس ۇر­پاق­قا سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم بەرۋ. وسى ماقساتقا جەتۋ جولىن­دا ەلىمىزدە كوپتەگەن رەفورمالار جۇرگىزىلدى, ەندى 2020 جىلعا دەيىن تولىق 12 جىلدىق مەك­تەپكە ءوتۋ جانە ءۇش تىلدە ءدارىس بەرۋ ماسەلەسىن ىسكە اسىرۋ ءجو­نىندە شەشىم قابىلدانىپ وتىر. بۇل شەشىم قوعامدا ۇلكەن تال­قىلاۋ تۋعىزىپ, كوپتەگەن پىكىرلەر ايتىلۋدا. ول كۇتىلگەن زاڭدى قۇبىلىس. وسىعان وراي ءبىز دە ءوز پىكىرىمىزدى ءبىلدىرۋدى ءجون كوردىك. تاياۋدا ۇلكەن اۋديتوريادا ءۇش تىلدىك وقۋ جۇيەسىنە قاتىستى سۇراق قويىلدى. مۇقيات تىڭداعاننان كەيىن: «كىم ءوز بالاسىنىڭ ءۇش تىلدە ەركىن سويلەگەنىن قالامايدى؟» – دەپ, قايىرا سۇراق قويدىم. زالدان ەشكىم جاۋاپ بەرمەدى. سودان كەيىن: «ءوز سۇراقتارىڭىزعا وزدەرىڭىز جاۋاپ بەردىڭىزدەر عوي», – دەدىم. زال تاعى دا ءۇنسىز قالپىن ساقتادى. راسىندا دا, بالالارىمىز ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيتىن بولسا, ودان كىم ۇتىلادى؟ ەشكىمدە ۇتىلمايدى, قايتا ۇتارىمىز كوپ بولار ەدى. ەلباسىنىڭ تۇپكى ارمان-مۇراتىنىڭ دا وسى ەكەنىن تولىق ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. قانداي دا بولماسىن ءتىل جاڭا ءبىر الەم ەسىگىن اشادى. ال اعىل­شىن ءتىلى بولسا الەمدىك تىلگە اينالىپ بارادى. بارلىق ماڭىزدى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار, قاي ەلدە بولماسىن, اعىلشىن تىلىندە وتەدى. عىلىمي ەڭبەكتەر نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىندە جازىلۋدا. Iت-تەحنولوگيا, كيبەر­نەتيكا, ماشينا ءوندىرىسى, بيومەديتسينا, ينجەنەريا مەن ادام­نىڭ اقىل-وي ۇشقىرلىعىن قاجەت ەتەتىن جاڭا عىلىم سالالارى اعىل­شىن تىلىندە دامۋدا. وسىنى تەرەڭ تۇسىنگەنمەن, ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سىندا جۇرگىزىلگەن كوپتەگەن رە­فورمالاردىڭ جاقسى ناتيجەسىن كورە الماعان اتا-انالار بۇل جا­ڭا­لىققا ۇلكەن كۇمانمەن قاراپ وتىر. باستى پروبلەما – ءۇش ءتىلدى وقىتۋعا باسا نازار اۋدارىپ, تاربيە مەن ءبىلىم ساپاسىن اقساتىپ الماۋ, قايتا ونى كوتەرۋدىڭ ءتيىمدى جولىن تابۋ. بۇل اسا كۇردەلى ماسەلە بولىپ تابىلادى. حالىقتى الاڭداتاتىن دا وسى. ءتىل تىرەگى – پەداگوگ كادرلار­دىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى. بارلىق پاندەردەن ساپالى ءدارىس بەرىلگەن جاعدايدا عانا, بىلىمدە ساپا بولادى. ول ءۇشىن ۇستاز ءوز ءپانىن تەرەڭ بىلەتىن, ءدارىس بەرۋ ءادىس-تاسىلدەرىن جاقسى مەڭگەرگەن ادىسكەر بولۋى, سونىمەن بىرگە, ءبىر ءپاندى اعىلشىن تىلىندە بەرۋ ءۇشىن cول تىلدە ەركىن سويلەي ءبىلۋى ءتيىس. بۇل باستى تالاپ. ال بۇل ءپاندى وقۋشىلار اعىل­­­شىن تىلىندە جاقسى مەڭگەرۋى ءۇشىن, ولار ونى مۇعالىممەن ەركىن ءسوي­­لە­سە الاتىن دەڭگەيدە بىلۋلەرى قاجەت. اعىلشىن ءتىلىن بىلمەيدى ەكەن دەپ ءبىز قازىر ءبىلىم سالاسىندا ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ءتاجى­ريبەلى ۇستازداردان ايىرىلىپ قالماۋىمىز كەرەك. اعىلشىن ءتىلىن بىلگەنمەن, مەكتەپكە كەلگەن جاس مۇعالىمگە ادىسكەر دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ ءۇشىن مىقتى تاجىريبەلى ۇستازداردىڭ كومەگى قاجەت. دەمەك بۇل اسىعىستىققا سالىنباي, اسقان سابىرلىلىقپەن اتقارىلۋى ءتيىستى جۇمىس. وسى ارادا تاعى ءبىر ءبىلىم قۇراۋ­شىسى تۋرالى ايتا كەتكەن دۇرىس بولار. ول – ءبىلىم مونيتورينگى. ءبىز ءبىلىم ساپاسىن انىقتاۋدىڭ شىنايى باعالاۋ جۇيەسىن جاساۋىمىز كەرەك. ال ول جۇيە ءبىز­دە ءالى جاسالماعان. ءدارىس قاي ءتىل­دە بەرىلسە دە, وقۋشىلاردىڭ ناق­تى العان بىلىمدەرىنىڭ ساپاسى انىق­تالۋى قاجەت. ءبىلىم ساپاسىن باعا­لاۋدىڭ ناقتى جۇيەسى جاسالماي, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ مۇمكىن ەمەس. باعالاۋ كريتەريلەر جۇيەسى جاسالعان ۋاقىتتا عانا ءار تىلدە ءبىلىم العان وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ناقتى انىقتالاتىن بولادى. وسىنداي باعالاۋ نەگىزىندە قورىتىندى جاسالىپ وتىرۋى ءتيىس. ۇستاز ەڭبەگى دە وسى ناتيجە نەگىزىندە باعالانۋى كەرەك. مۇنداي ولشەمدەر جۇيەسى جاسالعانشا, الدىمەن مەكتەپتەردە كاسىبي قۇزىرەتى جوعارى ۇستازداردىڭ ءدارىس بەرۋى قامتاما­سىز ەتىلسە. ءبىلىم بەرۋ ءىسى دامىعان ەلدەردە مەكتەپكە جۇمىسقا كەلگەن ۇستاز قوعامدىق كوميسسيا الدىنان وتەدى. بىزدە مۇنداي تاجىريبە جوق. بىراق وسىنداي سىناقتىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋدە ەرەكشە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى دالەلدەپ وتىر. سوندىقتان ءار مەكتەپتىڭ جانىنان قۇرىلعان قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىنا ءبىلىمدى, ومىرلىك ءتاجى­ريبەلەرى مول, ۇستازدىق ەڭبەك­تىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن اتا-انالار, تاجىريبەلى تالىمگەرلەر ەن­گەنى ءجون. كوميسسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – جاس ماماننىڭ ۇستاز بولىپ ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتىن انىق­تاۋ. كوميسسيا وڭ شەشىم قابىل­داماسا, تالاپكەردىڭ مەكتەپكە الىنباعانى دۇرىس, ال الىنعان جاعدايدا, وعان ناقتى تالاپتار قويىلۋى قاجەت. وسىنداي تالاپ اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرەتىن مۇعالىمدەرگە دە قويىلۋى ءتيىس. بۇل بىرىنشىدەن, جاس تالاپكەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتاتىن بولادى, ەكىنشىدەن, ولاردى وقىتقان وقۋ ورنىنىڭ جۇمىسىنا باعا بەرىلەدى, ۇشىنشىدەن, اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى, تورتىنشىدەن, قوعام مەن مەكتەپ اراسىنداعى شىنايى قاۋىم­داستىق قۇرىلادى, بەسىنشىدەن, بالالاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋلارىنا اتا-انالار دا سەبەپكەر بولادى, التىنشىدان, ەڭ ماڭىزدىسى ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلەدى. قوعامدا ءۇش ءتىلدى وقىتقاندا بالاعا الدىمەن انا ءتىلىن مەڭ­گەر­تۋ, انا ءتىلى نەگىزىندە ۇلت­تىق رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەكتىگى اي­تىلۋدا. دۇرىس پىكىر, كىم بۇل پىكىر­گە قارسى ءۋاج ايتا الادى. ەندى وسى ماسەلەگە تەرەڭدەپ بارا­يىقشى. قازاق – ىقىلىم زاماننان بالا تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن حالىق. ەر­تەرەك­تە اۋىل-ايماقتاردا بالا وقى­تاتىن مۇعالىم ەلدىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەنگەن, وعان قاشاندا توردەن ورىن بەرىلگەن. الاش ارىس­تارى­نىڭ: «ۇستازى مىقتىنىڭ – ۇستا­نى­مى مىقتى», – دەگەن سوزىنە توق­تاعان حالقىمىز. بىزدەن بۇرىن وتكەن اتا-بابالارىمىز: «بالاڭدى بەس جاسقا دەيىن پاتشاڭداي كۇت, بەس جاستان ون بەس جاسقا دەيىن ق ۇلىڭداي جۇمسا, ون بەس جاستان اسقان سوڭ دوسىڭداي سىرلاس», – دەگەن. بۇل سوزدەردىڭ وتە تەرەڭ تاربيەلىك ماڭىزى بار. بالانى بەس جاسقا دەيىن پاتشاداي كۇت دەگەن ءسوز, بەس جاسقا دەيىن بالاعا شىنايى مەيىرىممەن, اسقان ىزەتتىلىكپەن, ۇلكەن تالعامپازدىقپەن قارىم-قاتىناس جاساۋ قاجەتتىگىن, ول بار جەردە ەشقانداي ادەپسىزدىككە جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى. مىنە, وسىنداي جاعدايدا بالانىڭ پسيحو-فيزيولوگياسى دۇرىس قالىپ­تاسىپ, ويلاۋ قابىلەتى دامىپ, ول مەيىرىمدى, ادامي قاسيەتى باي ازا­مات بولىپ وسەتىنىن اتا-بابالارى­مىز جاقسى بىلگەن. ال بالا ءتار­بيەسىندەگى انانىڭ اتقاراتىن ءرولىن تولىق مويىنداي وتىرىپ, ونىڭ تۇلعالىق قاسيەتىنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنىڭ ەرەكشە ماڭىز­دىلىعىن ەسكەرىپ, «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم» دەگەن. قازاقتىڭ وسىنداي دانالىعىن دۇنيەجۇزى عالىمدارى عىلىم مەن تەحنيكانىڭ وزىق دامىعان كەزىن­دە كولەمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ءدا­لەل­دەپ وتىر. Sony كور­پوراتسيا­سى­نىڭ نەگىزىن قالاعان, تالانتتى عالىم, ونەرتاپقىش ماسارۋ يبۋكا جاس بالا پسيحولوگياسىن زەرتتەۋگە ەرەكشە ءمان بەرگەن. ءوز زەرت­تەۋلەرىنىڭ قورىتىندىسىن: «ءۇش جاستان كەيىن كەش بولادى» دەگەن كىتابىندا ەگجەي-تەگجەيلى بايانداعان. وندا: «جاس بالانىڭ مي فيزيولوگياسىن, ءبىر جاعىنان پسيحولوگياسىن زەرتتەۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ونىڭ اقىل-وي قابى­لەتىنىڭ دامۋ ەرەكشەلىگىن انىق­تايدى. بۇل زەرتتەۋ ونىڭ اقىل-وي قابىلەتىنىڭ دامۋ كوزى – العاشقى ءۇش جىل ومىرىندەگى, ياعني مي جاسۋشالارىنىڭ دامۋ كەزەڭىندەگى جەكە تانىم تاجىريبەسى ەكەنىن كورسەتتى. بىردە-ءبىر بالا دانىشپان دا, اقىماق تا بولىپ تۋىلمايدى. بارلىعى بالا ءومىرىنىڭ شەشۋشى جىلدارى ميىنىڭ دامۋ دارەجەسى مەن ستيمۋلياتسياسىنا بايلانىستى. بارلىق ادامدار, ەگەر جارىمجان بولماسا شامامەن بىردەي بولىپ تۋادى. بالانىڭ اقىلدى نەمەسە اقىماق, زەرەك جانە تاباندى بولىپ ءوسۋى ءۇش جاسقا دەيىنگى العان تاربيەسىنە بايلانىستى. بالاباقشادا ءتار­بيە­لەۋ الدەقاشان كەش بولماق. جاڭا تۋعان بالانىڭ ميى – تازا قاعاز پاراعى سياقتى. بالانىڭ قانشالىقتى دارىندى بولاتى­نى وسى قاعازعا نە جازىلاتىندى­عىنا بايلانىستى. نارەستەلىك كەزەڭ – ادام ومىرىندەگى وتە العىر كەزەڭ. ادام ميىندا شامامەن 1,4 ميل­ليارد جاسۋشا بار دەي­دى, ال جاڭا تۋعان بالادا ونىڭ كوبىسى ءالى ارەكەتكە ارالاسپاعان. جاسۋشالار اراسىنداعى بايلانىس, ەداۋىر قالىپتاساتىن كەزەڭ – بۇل بالانىڭ تۋعاننان ءۇش جاسقا دەيىنگى كەزەڭى. بۇل ۋاقىتتا وسىنداي بايلانىستىڭ شامامەن 70-80 پايىزى پايدا بولىپ, مي 80 پا­يىزعا دەيىن جەتىلەدى. وسى كە­زەڭدە بالا ميىنا نە جازىلسا, سول ونىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ نەگىزى بولادى. ياعني ادامنىڭ ميى كومپيۋتەردىڭ جادى سياقتى, ءۇش جاسقا دەيىن كوپ دۇنيە جازىلسا, ول وسە كەلە جادى مىقتى كومپيۋتەردەي جاقسى جۇمىس جاسايتىن بولادى», – دەيدى. بۇل قورىتىندىنىڭ بالا­لارى­­­مىزدىڭ انا ءتىلىن جەتىك ءبىلۋ­لەرىنە تىكەلەي قاتىسى بار ەكەنىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. ولار انا تىلىندە ەركىن, ءارى تازا سويلەسىن دەسەك, تۋعاننان ءۇش جاسقا دەيىن مۇمكىندىگىنشە انا ءتىلىن مول ەستۋلەرىنە جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ءوزىمىز ولارمەن تەك انا تىلىندە سويلەسىپ, قازاق تىلىندە ەر­تە­گىلەر ايتىپ, قازاق اندەرى مەن كۇيلەرىن ەستۋىنە مۇمكىندىك جا­ساۋ­عا ءتيىسپىز. ونىڭ قازىر جولدارى كوپ. قازاق تىلىندە ساليقالى تۇردە سويلەسىپ, مول ماعلۇماتتار بەرۋىمىز كەرەك. نارەستە بالانىڭ ەستىگەنىنىڭ ءبارى ونىڭ مي جاسۋشا­لارىنا جازىلىپ, كەيىن ونىڭ اقىل-ويىنىڭ جاقسى دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى, ول بالا انا تىلىندە تازا سويلەيتىن بولادى جانە ونىڭ ءسوز بايلىعى دا مول بولادى. بالانىڭ ويلاۋ, قاجەتسىنۋ, شىعارماشىلىق سەزىنۋ سياق­تى قابىلەتتەرى ءۇش جاستان كەيىن دامي باستايدى جانە ول وسى جاس­قا دەيىن قالىپتاسقان بازانى قول­دا­نادى. مىنە, وسى كەزەڭدە ونىڭ زورلىق-زومبىلىققا تولى شەتەل­دىك فيلمدەردى كورۋلەرىن ءمۇم­كىن­دىگىنشە ازايتۋ كەرەك. سەبەبى, مۇن­داي فيلمدەر بالانىڭ پسيحو-فيزيولوگياسىنىڭ دۇرىس قالىپ­تاسۋىنا كەرى اسەر ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, بالا فيلمدەردى ورىس تىلىندە كوپ كورەتىن بولسا, ونىڭ ءتىلى ورىسشا شىعادى. اتا-اناسى بالا­سىنا ءبىر ءسوز ۇيرەتەتىن بولسا, تەلە­ديدار ون ءسوز ۇيرەتەدى. بالا­نىڭ وسىنداي مىقتى دامۋ فۋندا­مەنتىن قالىپتاستىرۋ اتا-انانىڭ, الدىمەن انانىڭ مىندەتى ەكەنىن ءبىز جاقسى بىلگەنىمىز ابزال. ول مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن بولاشاق انالاردىڭ بويىندا مول ۇلتتىق ادامي قاسيەتتەر بولعانى دۇرىس. جاپونيا ەلىندە 1994 جىلى ءجۇر­گىزىلگەن جاپپاي سۇراق-جاۋاپ بارىسىندا اتا-انالاردىڭ شامامەن 64 پايىزى تاربيەلەۋدەگى باستى ءرول وزدەرىنە تيەسىلى دەپ ەسەپ­تەيتىندەرىن راستادى. ال ساۋال­ناماعا قاتىسقان باسقا جاۋاپ بەرۋشىلەر, ءتىپتى تاربيەلەۋ تۇگەلىمەن وتباسىنىڭ ءىسى بولۋى ءتيىس دەگەن. وڭتۇستىك كورەيا ەلى اتا-انالارىنىڭ جاۋابى دا وسى كورسەتكىشتەر اياسىندا بولعان. جاستايىنان بالانىڭ بويىنا بەرىلگەن, ءبىز بەرە العان ادامي قاسيەتتەرىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن باستاۋىش سىنىپتاردا انا تىلىندە وقىتۋعا باسىمدىق بەرىلگەنى دۇرىس. ولارعا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ودان ءارى تەرەڭ مەڭگەرتۋ كەرەك. ۇستازدارمەن وتكەن ءبىر كەزدەسۋدە 9-شى سىنىپ جەتەكشى­سى, جاس مۇعالىم: «تۇنگى ساعات 2 شا­ما­سىندا سىنىبىمدا وقيتىن بالا­نىڭ اناسى تەلەفون شالىپ, اشۋلى داۋىسىمەن ايعايعا باستى. «مەنىڭ بالامنىڭ قايدا جۇرگەنىن نەگە بىلمەيسىڭ؟ سەن قانداي سىنىپ جەتەكشىسىسىڭ. ۇلىم بۇزاقى­لىق جاساپ پوليتسياعا ءتۇسىپ قال­­دى. سەن قانداي تاربيە بەرگەنسىڭ؟» – دەپ, جەردەن الىپ, جەرگە سالدى. ەرتەڭىنە مەكتەپتەگى تالقىلاۋدا مەنىڭ اتىما تاعى دا كوپتەگەن سىني پىكىرلەر ايتىلدى. قازىر بالا بۇزاقىلىق جاساسا, تەك مۇعا­لىم كىنالى دەيتىن بولدى. وسى دۇرىس پا؟ قازىرگى ۋاقىتتا مۇعا­لىم­­دەردىڭ قوعام الدىندا دا, اتا-انالار الدىندا دا, ءتىپتى وقۋ­شى­لار الدىندا دا ەشقانداي ابىرويى جوق. بۇعان نە ايتاسىز؟» – دەگەن سۇراق قويدى. مەن قاتتى ويلاندىم, كوڭىلىم دە قاتتى قۇلازىپ قالدى. ماسەلە وتە تەرەڭدەپ كەت­كەن ەكەن, مۇنى ءبىز ەل بولىپ تال­قى­لاپ, ءبىر قورىتىندى جاساۋى­مىز كەرەك ەكەن دەگەن بايلام كوكەيدە تۇردى. جاپونيادا «ۇستاز – ۇلتتىق قۇندىلىق», «ءۇش قادام شەگىن, ەش ۋاقىتتا ۇستازىڭنىڭ كولەڭكەسىن باسپا» دەگەن, حالىق ءيىلىپ وتىرعان ۇستانىمدار بار. ءبىز نەگە وسىنداي ۇلتتىق ۇستانىمداردان كەتىپ قالدىق؟.. ەلىمىزدە 2016-2019 جىلدار­عا ارنالعان ءبىلىم مەن عىلىم­دى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى قابىلداندى. ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ءىس-شارا جوسپارى جا­سا­لۋدا. ەندى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن جوسپارلانىپ وتىر­عان ءىس-شارالاردىڭ جۇيەلى تۇردە, كەزەك-كەزەگىمەن ىسكە اسىرىلۋىن قام­تا­ما­سىز ەتەتىن عىلى­مي نەگىزدەلگەن ار­نايى قۇجات قا­بىل­دانۋى قاجەت. مىنە, وسىنداي قۇجات قابىلدانعان جاعدايدا عانا ءبىلىم ساپاسى ارتادى. اسقاربەك قۇسايىنوۆ, قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماتى