پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن جەر رەفورماسى بويىنشا ءماجىلىس جەتىسۋ جەرىندە جالعاستى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ جانە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق فەرمەرلەر مەن زاڭگەرلەر, ەكونوميستەر قاتىستى. جيىن باستالماي تۇرىپ قوناقتار تالعار اۋدانى, ارقاباي اۋىلىنداعى «بايسەركە اگرو» عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىن ارالادى. اسىل تۇقىمدى مالدار مەن جۇگەرى, بيداي, استىق, مايبۇرشاق, س ۇلى سەكىلدى سورتتى داقىلداردى دا وسىرەتىن وسى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىنىڭ جۇمىسىنا كوڭىلدەرى تولدى. سونىمەن, ءوڭىر حالقى كوپتەن كۇتكەن ايتۋلى جيىننىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلعان باستى ماسەلە – جەردى ساتۋ, جالعا بەرۋ, باسقا دا وسىعان قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا حالىقتىڭ وي, پىكىر, ۇسىنىستارىن ءبىلۋ بولدى.
«باسى اشىق ماسەلە – جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى. جەردى جالعا بەرۋگە حالىق قارسى ەمەس. تەك مەرزىمىن بەلگىلەۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, شەكارا ماڭىنداعى جەردى جالعا بەرۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, وسىعان دەيىنگى زاڭنامادا شەكارادان 3-5 شاقىرىم قاشىقتىققا دەيىنگى جەردى جالعا بەرۋگە بولاتىنى جازىلعان ەدى. ەندى ونى 100-200 شاقىرىمعا جەتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلۋدا. جالپى وسى كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىنان باستاپ-اق, ارنايى قۇرىلعان call-ورتالىققا 9 500 قوڭىراۋ كەلىپ ءتۇسكەن. ولاردىڭ 75%-عا جۋىعىن قۇرىلىس جۇرگىزۋگە قاجەتتى 10 سوتىق جەر سۇراعاندار ءوتىنىشى قۇرادى. الماتى وبلىسىنان 500-گە جۋىق قوڭىراۋ شالىنسا, سونىڭ 1 پايىزدان استامى عانا جەر كودەكسىندەگى نورمالارعا قاتىستى ەكەن. بۇل ماسەلە جونىندە بۇگىنگى وتىرىستا دا ماماندار وزىندىك ويلارىن ايتىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىرۋى كەرەك. جايىلىمدىق جەردىڭ اۋىل سىرتىنان كەمى 10-20 شاقىرىم قاشىقتىقتان بارىپ باستالۋى ءتيىس ەكەنى جونىندە ۇسىنىستار از ايتىلعان جوق. حالىقتىڭ پىكىرىمەن ساناسا وتىرىپ, كەزىندە ساتىلىپ كەتكەن جايىلىمدىق جەردى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن مەملەكەت قاجەتتىلىگىنە قايتا الۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك شىعار», دەپ توراعا ب.ساعىنتاەۆ ورتاق مۇددەنى وڭدى ورايلاستىرۋعا قاتىستى ءوز ويىن ءبىلدىرىپ ءوتتى.
«قازاقستاندا جالپى جەردىڭ كولەمى 272,5 ملن. گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 24,3 ملن. گەكتارى – ەگىستىك, 2 ملن. 100 مىڭ گەكتارى – شابىندىق, 68,4 ملن. گەكتارى – جايىلىم. بۇگىنگى كۇنى 99,5 ملن. گەكتار جەر ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرىلگەن. ال زاپاستاعى جەردىڭ كولەمى 100,1 ملن. گەكتار بولسا, 83,2 ملن. گەكتار جەر – اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى. بۇل جەرلەر نارىقتىق اينالىمعا ءالى تولىق تارتىلا قويعان جوق. ەندى ەلىمىزدەگى جەر رەفورماسىنىڭ تاريحىنا توقتالسام, جەر شەتەلدىكتەرگە 1990 جىلدان باستاپ جالعا بەرىلىپ كەلەدى. 1995-2011 جىلدارى قازاقستان ازاماتتارىنا جانە شەتەلدىكتەرگە قىسقا مەرزىمگە – 3 جىلعا, ۇزاق مەرزىمگە 99 جىلعا دەيىن بەرىلدى. 2011 جىلى قازاقستان ازاماتتارىنا قىسقا مەرزىمگە – 5 جىلعا دەيىن, ۇزاق مەرزىمگە 49 جىلعا دەيىن جالعا بەرۋ ەنگىزىلدى. ال شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ 10 جىلعا دەيىن دەپ بەلگىلەندى. 2003 جىلى قابىلدانعان جەر كودەكسىندە قازاقستاندىقتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جەكەمەنشىككە الۋ قۇقىعى بەلگىلەندى. 2011 جىلدان باستاپ شەتەلدىكتەر ءۇشىن جارعىلىق كاپيتالىندا ۇلەسى 50 پايىزدان جوعارى زاڭدى تۇلعالارعا 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جالداۋ قۇقىعى بەلگىلەنىپ, تالاپتار كۇشەيتىلدى. 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ مەرزىمى 25 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ.
«الماتى وبلىسىندا 22 ملن. 358 مىڭ گەكتار جەر بار. ونىڭ 8 ملن. 632 مىڭ گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر بولىپ تابىلادى. وندا 61 مىڭ شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى جۇمىس جۇرگىزۋدە. فەرمەرلەر ۇلەسىندەگى 547,6 مىڭ گەكتار جەر – جەكەمەنشىك قۇقىعىنا يە. وبلىسىمىزدا شەتەلدىك 2 جەر پايدالانۋشى 6,1 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى يگەرىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى «ال-ساكر» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە 1000 گەكتار جەر بولسا, ال جامبىل اۋدانىنداعى «يمپەريا فۋد» شارۋاشىلىعىندا 5,1 مىڭ گەكتار جەر بار. وندا 3000 باس مال بورداقىلاۋ الاڭى سالىنىپ, 8000 توننالىق ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جوبانىڭ قۇنى – 23 ملرد. تەڭگە, 95 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. تاياۋدا وبلىس اكىمى باستاعان توپ جۇمىس ساپارىمەن «جىبەك جولىن» جاڭعىرتۋ ماقساتىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىنا بارىپ كەلدى. بۇل ساپاردا مادەنيەت, تۋريزم, ەكونوميكا, اقپاراتتىق الماسۋ سەكىلدى مادەني شارالاردى جاقسارتۋ ويلاستىرىلدى. جەر قۇرىلىمىنا قاتىستى ماسەلە تالقىلانعان جوق», دەپ وڭىردە جەر ماسەلەسىنە قاتىستى ايتىلا باستاعان دالەلسىز اڭگىمەنىڭ اقيقاتىن ناقتىلاعان الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىكجان بەسكەمپىروۆ اگرووندىرىستىك كەشەندى دامىتۋ ءۇشىن كەزىندە ءتۇرلى سەبەپتەرمەن جەر پايىن الا الماعان اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە تيەسىلى ۇلەسىن بەرۋ جايىن باسا ايتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى ءتيىمسىز پايدالانۋشىلاردى تەكسەرۋدى كۇشەيتۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. جەتىسۋ جەرىندە جۇرگىزىلگەن ەسەپكە الۋ بارىسىندا پايدالانىلماي جاتقان جەر تەلىمى كوپتەپ اشىلىپ, بىرقاتارى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلا باستاعانىن دا جاسىرمادى. بۇل جۇمىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن وڭىردە ارنايى توپ قۇرىلىپ, جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ءمانى بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەر تۇرعىندارىنا ءتۇسىندىرىلىپ جاتقانىن دا ايتىپ ءوتتى.
وتىرىسقا قاتىسىپ, پىكىر بىلدىرگەندەردىڭ بىرقاتارى جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋگە قارسى ەكەندىكتەرىن ايتسا, زاڭناما شەڭبەرىندە ىلكىمدى ارەكەت ەتىپ, ىسكەرلىكتەرىن تانىتىپ جۇرگەن شارۋالار جاعى كەرىسىنشە قولداپ سويلەدى. ولار بىرنەشە جىلدان بەرى شەتەلدىكتەرمەن كەلىسىم جاساپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇرگەندىكتەن شەتەلدىكتەر تەك قانا وزدەرىنىڭ تەحنولوگياسىمەن كەلىپ, بىرلەسە تاپقان تازا پايدانىڭ 49 پايىزىن عانا الىپ كەتە الاتىنىن, ال وزدەرىمەن بىرگە اكەلگەن تەحنيكاسى دا, تەحنولوگياسى دا وسى شارۋاشىلىقتاردا قالاتىنىن دالەلدەپ, وسىعان مىسالدار كەلتىردى.
«بىلتىر يتاليالىق بiر اگرونوممەن كەلiسiپ, بيىل بiرلەسiپ جۇمىس iستەۋدى باستادىق. توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن, ءونiم وتكiزۋ نارىعىن زەرتتەپ, جوسپار جاسادىق. 1300 گەكتار جەرگە جاڭا تەحنولوگيامەن جۇگەرi ەكتiك. جەردi يگەرۋ تەحنولوگياسىن مەڭگەرۋ ءۇشiن, ەڭ الدىمەن, مامانداردى اكەلۋ قاجەتتىگى دە كەلىسىلدى. جەر يەسى رەتىندە مەن شەتەلدىكتەرگە شارت قويعاندىقتان, ولار بىزبەن بىرلەسە ەڭبەك ەتىپ, تاپقان تازا پايدانىڭ 49 پايىزىن عانا الادى. جەر تەلىمى تۋرالى تالاس جوق. ال ورتاق قاراجاتقا ساتىپ العان تەحنيكا تولىعىمەن بىزدە قالادى», دەدi فەرمەر اسقار سۇلەيمەنوۆ.
اۋىلدا مال باعىپ, ءتۇرلى داقىلدار ءوسىرىپ جۇرگەن شارۋالاردىڭ الدى شەتەلدەرگە بارىپ, تاجىريبە الماسا باستاعان. ولاردىڭ وركەنيەتتى ەلدەردەن كورىپ, كوكەيگە تۇيگەندەرىن قازاق جەرىندە جۇزەگە اسىرۋعا تالپىنۋلارى قۋانتادى. جەردى پايدالانۋ بارىسىندا شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋدەن ولار قورىقپايدى, قايتا قۋانادى. ويتكەنى, شەتەلدىك ماماندارمەن بىرگە قاراجات, جاڭا تەحنولوگيا كەلەدى. ءسويتىپ, تابىس كوزى اشىلعان سوڭ قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسى تۇزەلەدى. سونىمەن قاتار, ءتۇرلى جولدارمەن شەتەلدەرگە بارىپ كەلگەن وسىنداي ازاماتتار ءوز سوزدەرىندە ءبىرىنشى كەزەكتە قاۋىپسىزدىك شاراسىن ويلاستىرىپ, شەتەلدىكتەر كەلىپ, جەردى جالعا الىپ جاتسا, ولاردىڭ جەر قۇنارىن جوياتىن داقىل سورتىن ەكپەۋىن تالاپ ەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سويلەۋشىلەر اراسىنان قازاقستاندىقتاردىڭ وزدەرىنە جەردى ساتۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولىپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ دا بار ەكەندىگى بايقالدى.
نەگىزىنەن, قانت قىزىلشاسىن, جۇگەرى داقىلىن وسىرەتىن شارۋالار پايدالاناتىن جەردى 49 جىلعا جالعا بەرۋدى سۇرادى. سەبەبى, قول كۇشىن كوپ قاجەت ەتەتىن بۇل داقىلدى وندىرەتىن القاپتار كوپ كۇتىمدى, جىلما جىل تىڭايتىپ وتىرۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان, تەك اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن قارجىلاندىراتىن بانك اشۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. ۇزاق مەرزىمگە پايىزى تومەن نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلدىككە جەكەشەلەندىرىلگەندىگىن راستايتىن مەملەكەتتىك اكتىسى بار جەر قويىلۋى ءتيىس. سوندا ساباقتى ينە ساتىمەن جالعاسىپ, ءونىم بەرەكەلىلىگىمەن نەسيە پايىزى جابىلىپ وتىراتىنى انىق.
وسى وتىرىستا كوتەرىلگەن ۇسىنىستىڭ ءبىرى مۇمكىندىگى بار ازاماتتاردىڭ ءبىرنەشە وبلىستان بىرنەشە جەر تەلىمىن ساتىپ الۋىنا شەكتەۋ قويۋ قاجەتتىگى بولدى. الدىمەن شارۋا ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىنىن دالەلدەۋى ءتيىس, سودان كەيىن عانا وعان ەكىنشى, ءۇشىنشى جەردى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ويتكەنى, شۇرايلى جەردى يەلەنگەنىمەن, پايدالانا الماي بوس تاستاپ قوياتىندار از ەمەس. ال مالى وسكەن ەكىنشى ءبىر ادامنىڭ جايىلىمى بولماي قىسىلىپ جاتادى. جەرگە ءزارۋ وسىنداي ادامدارعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن جايىلىمدىق جەردى مەملەكەت تولىعىمەن باقىلاۋعا الۋى قاجەتتىگىن, ەگەر فەرمەرلەر بىرىگىپ, ءبىر-بىرىنە كومەكتەسپەيتىن بولسا, ولارعا جەردى بەرۋگە بولمايتىنىن, جەردى تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن جاقسى ماماندارعا تاپسىرۋ قاجەتتىگىن اشىنا جەتكىزگەن شارۋالارعا قارسى ءۋاج ايتۋشىلار دا بولدى. ولار شەتەلدىكتەردىڭ قولداۋىمەن جۇزدەگەن گەكتار جەردى دۇرىس پايدالانىپ ءجۇرگەندىكتەن «شەتەلدىكتەرگە جەردى ساتايىن دەپ وتىرعان جوقپىز, ولاردىڭ تەحنولوگياسىن, تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن پايدالانۋ ءۇشىن شاقىرىپ جاتىرمىز. ەگەر بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيتىن بولساق, اۋىل شارۋاشىلىعى وركەندەيدى», دەگەن توقتامدارىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سوۆەتبەك ەركىنباي ۇلى جەردى ءوز ازاماتتارىمىزعا ساتۋعا دا, ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرۋگە دە بولاتىندىعىن ايتتى. ول شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋدەن قورقاتىن ەشتەڭە جوق دەپ ەسەپتەيدى. سونداي-اق, رىسكەلدى احمەدچانوۆ, تاڭاتحان ءنۇسىپوۆ, جانات يساعۇلوۆ, قىدىرجان بايباۋلوۆ سەكىلدى شارۋالار «شەت مەملەكەتتەردەن كەلەتiن ازاماتتارعا جەر ساتىلمايتىنى, تەك جالعا بەرiلەتىندىگى ايتىلدى. جالعا بەرۋدەن بiز نەگە قورقامىز؟ بiز توقىمداي جەردە وتىرعان جوقپىز. قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق جەرi يگەرiلمەي جاتىر عوي. سول جەردi يگەرۋگە قاتىسسا, ينۆەستيتسياسىن اكەلiپ, عىلىمي نەگiزدەگi جەتiستiكتەرiمەن ءوز ۇلەسiن قوساتىن بولسا, بiز نەگە قورقۋىمىز كەرەك. بىزدiڭشە, جالعا بەرۋ قاجەت, بiراق ول مەملەكەتتiڭ باقىلاۋىندا بولۋى تيiس. ەكiنشiدەن, شەتەلدىكتەر بiزدiڭ جەرگە كەلiپ, جۇمىس iستەگەن ۋاقىتتا ارتىنان توپىرلاتىپ, ءوزiنiڭ ازاماتتارىن اكەلمەي, بiزدiڭ جەرگiلiكتi تۇرعىندارعا جۇمىس بەرiپ, وقىتىپ, ۇيرەتىپ, ولاردىڭ جەرگە يە بولىپ قالۋىنا ۇلەس قوسسا جاقسى», دەگەن پىكىردى دە اشىق ايتا ءبىلدى. جەردى دۇرىس پايدالانا ءبىلۋ ءۇشىن سۋ جۇيەسىن رەتكە كەلتىرۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەردى كەشەگى كۇنى ءتۇرلى شارۋاشىلىقتاردى باسقارعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى جان-جاقتى دالەلدەرىن تىزبەلەي وتىرىپ جەتكىزدى.
پىكىرسايىس الاڭىندا ەشكىمگە شەكتەۋ قويىلعان جوق. 5 ساعاتتان استام ۋاقىتتا 73 ادام ءتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا ويلارىن ورتاعا سالدى. سارالاپ ساراپتاساق, ولاردىڭ باسىم بولىگى جەكە ماسەلەلەرىن ايتۋمەن شەكتەلدى. كۇن تارتىبىنە قويىلعان قاي جەردى قالاي جالعا بەرۋ ماسەلەسى ىسىرىلا بەردى. بىرەر سپيكەرلەر اۋەلگى ءسوزىن جەرگە قاتىستىرا باستاپ الىپ, ودان ءارى بيلىك تاراپىنان ادىلەتسىزدىك جاسالدى دەپ جازىلعان ارىزدارعا تۇرعىندار قولىن جيناپ, ورتاعا سالعانىمەن, تۇبىندە جەكە ءمۇددەلەرى كورىنىپ تۇردى.
جاريالىلىقتىڭ جارقىن كورىنىسىن انىق كورسەتىپ ءارى تاقىرىپ اياسىنان اۋىتقۋعا جول بەرمەي, مادەنيەتتىلىك تانىتا بىلگەن توراعا جيىن ورتاسىندا جەر داۋىنا قاتىستى «تابىس اگرو-2014» جشس تاراپىنان كوتەرىلگەن ماسەلەگە جيىن سوڭىندا تالعار اۋدانىنىڭ اكىمى رايحان سادىقوۆانى ورنىنان تۇرعىزدى. اكىم قويىلعان ساۋالعا بايلانىستى بىلاي دەدى: «تابىس اگرو-2014» جشس-ىنە جەر كودەكسىنىڭ 48-بابىنىڭ تالاپتارى ساقتالماي اۋداندىق بوسالقى جەردەن 350 گەكتار جەر تەلىمىن تاۋارلى اۋىل شارۋشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ۋاقىتشا وتەۋلى قۇقىعىمەن جالعا بەرىلگەنى انىقتالىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 37-بابىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, زاڭسىز پايدالانىلعان جەر تەلىمى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ الىندى. ال اتالعان زاڭدى تۇلعاعا تالاپقا ساي جەر تەلىمى قاراستىرىلۋدا. بۇل ىسكە جاۋاپتى تۇلعا ءتارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ءىس سوتقا ءتۇسىرىلدى», دەدى.
جەر كودەكسىنەن باستاۋ الىپ, ءومىرلىك قاجەتتىلىكتەرگە قاتىستى ەل تىلەگى جيىنعا قاتىسۋشىلار تاراپىنان وتكىر قويىلعانىمەن, سابىرلىلىق ساقتالدى. سالالىق ماماندار ءوز ويلارىن جىكتەي, تەرەڭدەتە ورتاعا سالىپ, بايسالدى جاۋاپتار الدى.
«اگرارلىق عىلىم – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. اشىق ايتاتىن بولساق, بىزدە بۇل ىرگەتاس ءالى دە بەرىك قالىپتاسا قويعان جوق. ۇزدىك عالىمدارىمىز جۇمىس ىستەپ جاتىر. الايدا, ولار از. ءبىر مىسال كەلتىرسەم, ەۋروپانىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان گوللانديا دەگەن مەملەكەتتىڭ جەرى 41 مىڭ شارشى شاقىرىم عانا ەكەن. بۇل – ءبىزدىڭ الماتى وبلىسى جەرىنىڭ بەستەن ءبىر بولىگى. بىراق گوللانديا جىلىنا 50 ملرد. اقش دوللارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى. ال ءبىز بۇكىل قازاقستان بولىپ 5 ملرد. دوللاردىڭ ءونىمىن شىعارامىز. مىنە, ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز وسىنداي. گوللانديانىڭ مينيسترلىك باسشىلارىنان مۇنىڭ سىرىن سۇراعانىمدا: «ءبىزدىڭ ءبىر-اق قۇپيامىز بار, بىزدە اگرارلىق عىلىم جاقسى دامىعان», دەپ جاۋاپ بەردى ولار. سوندىقتان, بىز اگرارلىق عىلىمدى قولعا الۋىمىز كەرەك», دەدى وسى كوميسسيا مۇشەسى, بەلگىلى عالىم اقىلبەك كۇرىشباەۆ.
ءوز كەزەگىندە الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ ەل مۇددەسى ءۇشىن وزەكتى ماسەلە بولىپ سانالاتىن جەر رەفورماسىن تالقىلاۋعا كەلگەن كوميسسيا مۇشەلەرىنە العىسىن بىلدىرە وتىرىپ, «بۇگىندە اگرارلى وبلىسىمىزدا كاسىپكەرلىك دامىپ, بىلتىر 22 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. ناتيجەسىندە رەسپۋبليكا بويىنشا وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ 16 پايىزى ءوندىرىلدى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن, ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن سۋبسيديا رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋگە 22 ملرد. تەڭگە قاراجات بولىنگەنى تاعى بار. مۇنداي قامقورلىق جوعارىدا مىسالعا كەلتىرىلگەن گوللانديادا دا كورسەتىلمەيدى. ءجۇز مىڭنان استام حالىقتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىگىمىز مول», دەپ قىسقاشا حابارلاما جاسادى.
ب.ساعىنتاەۆ ءوز سوزىندە, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جانە وسى جيىن بارىسىندا دا ەشكىم جەردى قازاقستان ازاماتتارىنا ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرۋگە قارسى پىكىر ءبىلدىرمەگەندىگىن, سوندىقتان وسى ماسەلەنى ۇسىنىس رەتىندە پارلامەنتكە بەرۋگە بولاتىنىن باسا ايتتى.
«كوميسسيا توپتارى جۇمىسىن شيراتىڭقىراۋ كەرەك. ويتكەنi, قازiر باستاپقى قارقىن ءسال باسەڭدەپ وتىرعانىن كورiپ وتىرمىز. وسى كەزگە دەيiن ايتىلعانداردى تالداپ, جۇيەلەپ, ناقتى ۇسىنىستاردى كوميسسيا وتىرىسىنا شىعارىپ وتىرسا, تالقىلاۋعا دا, ءارi قاراي جىلجۋعا دا جەڭiل بولار ەدi», – دەدi اسقار مىرزاحمەتوۆ.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, وسى وتىرىستىڭ بارىسىندا الماتى وبلىسىنداعى بارلىق اۋداندار وسى وتىرىسقا سەلەكتورلىق بايلانىسقا شىعىپ, ونداعى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى دە جەردى ساتۋ نەمەسە جالعا بەرۋگە قاتىستى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
جالپى العاندا بارلىق اۋداندار جەردى 49 جىلعا جالعا بەرۋدى قالپىندا قالدىرۋدى قولدادى. ەكى اۋداننىڭ وكىلى جەردى جەكەگە دە بەرۋگە بولاتىنىن, وزگەلەرى جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋگە قارسى ەكەندەرىن ايتتى.
جيىن بارىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەگە جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى كەنجەعالي ساعاديەۆ, عاني قاليەۆ, ورازالى سابدەن, ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ, سەرىك سۇلتانعالي, ادىلەت مينيسترىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش بايمولدينا, سونداي-اق تانىمال ەكونوميستەر مەن زاڭگەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرى ءوز كوزقاراستارىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, زيالى قاۋىم تاراپىنان تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا رەگلامەنتتىڭ ساقتالۋى, ۋاقىتتى ۇنەمدى پايدالانا وتىرىپ, حالىقتىڭ توسىپ وتىرعان نەگىزگى ماسەلەسىنە نۇكتە قويۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلدى. اكىمدەردىڭ جىلىنا ءبىر رەت ەل الدىندا ەسەپ بەرۋمەن عانا شەكتەلمەي, سوزدەرىنە جان ءبىتىرۋى كەرەكتىگى دە ساليقالى ويمەن جەتكىزىلدى. ەندى كوميسسيا توپتارىنىڭ وتىرىستارى ەكى اپتادا ءبىر رەت وتكىزىلىپ, تەك تاقىرىپ اياسىندا ماسەلە قاراۋ قاجەتتىلىگىنە دە توقتالدى ولار. سونداي-اق, قوردالانعان ماسەلەلەردى رەتىمەن تۇيىندەپ, شەشىپ وتىرۋ ءۇشىن ەلباسى جانىنان قوعامدىق پالاتا قۇرۋ قاجەتتىگى جونىندە ۇسىنىس تا ايتىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرىپ, وڭدەۋ ءۇشىن ارنايى اگرارلىق بانك قۇرۋ تۋرالى فەرمەرلەر ۇسىنىس ءتۇسىردى. ساراپشىلار جەر ماسەلەسىن دۇرىس, ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن سۋبسيديا مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ءبولىپ, ماماندار دايىنداۋ كەرەكتىگىن ايتتى. نەگىزى وتاندىق اگرووندىرىستىك كەشەندى دامىتۋدىڭ باستى تەتىگى بيلىك پەن قوعامدى جانە بيزنەس قۇرىلىمىن بىرىكتىرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەكتىگى دە ناقتى دالەلدەرمەن ايتىلىپ ءوتتى.
جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ كەشەگى بەسىنشى وتىرىسىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ سوڭعى رەت توراعالىق ەتتى. ال كەلەسى جيىننان باستاپ كوميسسياعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ توراعالىق ەتەتىن بولادى.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى,
تالعار اۋدانى
