قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جولداۋى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 53-بابىنىڭ 6) تارماقشاسىنا جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى تۋرالى» 1995 جىلعى 29 جەل­توقسانداعى № 2737 قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونس­تيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 17-بابى 4-تارماعىنىڭ 2) تار­ماقشاسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونس­تيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى» جولداۋىن ۇسىنادى. بيىلعى جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنە جيىرما بەس جىل تولادى. سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق كەڭەس وسى جولداۋدا رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىندا بەكىتىلگەن قۇندىلىقتارعا سايكەس مەملەكەتتىك قۇرىلىس بويىنشا ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىرۋدى, ءوز شەشىمدەرىنىڭ وسى تاريحي ۇدەرىستەگى ماڭىزىن كورسەتۋدى قاجەت دەپ سانايدى. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى – حالىقتىڭ ەركىن ورىنداۋ ماقساتىندا 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى سالتاناتتى تۇردە جاريا ەتىلدى. ونىڭ نە­گىز­دەرى اتا-بابالارىمىزدىڭ اڭساعان ارمانىنان, وزىق ويشىلدارىمىزدىڭ قىزمەتى مەن قۇجاتتارىنان, وتانداستارىمىزدىڭ قان مايدانداعى ەرلىگى مەن جاسامپاز ەڭبەگىنەن باستاۋ الدى جانە قازاق سسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى 1990 جىلعى 25 قازانداعى دەكلاراتسيادا جاريا ەتىلدى. ەل ازاماتتارى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن باستى كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىق جانە ۇلتتى ساقتاپ قالۋدىڭ ءتۇپ قازىعى دەپ قابىلدايدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى قالىپتاستىرۋ مەن نىعايتۋدا, جاڭا قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتى ساتتىلىكپەن قۇرۋدا تۇبەگەيلى ءرول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا تيەسىلى. 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا تىكەلەي سايلاۋ بارىسىندا حالىقتىڭ تولىق سەنىمىنە يە بولىپ, ەلباسى كونستيتۋتسيالىق نەگىزدە جاڭا داۋىرگە سەرپىلۋدى قامتاماسىز ەتتى جانە قازاقستاندى بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋ جولىمەن العا باستاپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا 2015 جىلعى 30 قاراشاداعى جولداۋىندا, نەبارى شيرەك عاسىردا قازاقستان جاھاندىق شارۋاشىلىق بايلانىستارعا قوسىلعان ەگەمەن ۇلتتىق ەكونوميكا جانە ۇلتتاردىڭ الەمدىك وتباسىنىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسىنا اينالعان مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستى, دەپ اتاپ ءوتتى. دۇنيەتانىمىمىزعا ماڭىزدى سەرپىلىس بەرگەن «قازاق­ستان-2030» ستراتەگياسىندا ەلىمىزدىڭ دامۋ جولى كورسەتىلگەن بولاتىن. سونىڭ ارقاسىندا ۇشقۇلاق جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلدى: قازىرگى زامانعى مەملەكەت قۇرىلدى جانە نارىقتىق ەكو­نوميكاعا ءوتۋ باستالدى; الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسى قالاندى; قوعامدىق سانا قايتا قالىپتاستىرىلدى. دامۋدىڭ تاڭداپ الىنعان ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە سىرتقى ساياسي مودەلى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ شىقتى. قازاقستان الەمدەگى باسەكەگە نەعۇرلىم قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەندى جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى – نەعۇرلىم دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋگە ۇمتىلۋدا. بۇعان جوعارى بيلىكتىڭ قازاقستان دامۋىنىڭ كەلەشەگىن, ءوزى ايقىنداعان باسىمدىقتاردى ىسكە اسىرۋدىڭ باعىتتارى مەن جولدارىن انىق كورە ءبىلۋى, ازاماتتاردىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرىن سولاردى ىسكە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋى, سونداي-اق الەمدىك جانە وڭىرلىك داعدارىستاردان تۋىندايتىن ۋاقىت سىنى مەن تاۋەكەلدەردى بولدىرماۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتتى. ەلوردامىز – استانا ەلباسىمىزدىڭ ستراتەگيالىق يدەيالارىنىڭ ىسكە اسۋى, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ماقتانىشى. استانا مەن تاۋەلسىز قازاقستان – ەگىز ۇعىمدار, استانا دەگەندە وتانىمىزدى تۇتاس تۇسىنەمىز. استانا – مەملەكەتتىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرىنىڭ دە نىشانى. بۇگىندە قازاقستان «مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 100 ناقتى قادام» اتتى ۇلت جوسپارىندا انىق باياندالعان ءوز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. ولاردىڭ قاتارىندا: قازىرگى زامانعى, كاسىبي جانە اۆتونوميالى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ; زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ; يندۋستريالاندىرۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋدى نەگىز ەتكەن ەكونوميكالىق ءوسىم; بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت; سونداي-اق ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋشى مەملەكەت. ەگەمەن قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تولىق قۇقىلى مۇشەسىنە اينالدى. ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن ەلباسىنىڭ جەكە بەدەلى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىندا, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىندا, شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىندا, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىندا جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردا تابىستى توراعالىق ەتۋىنە نەگىز بولدى. قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە داۋىسقا ءتۇسۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قۇقىق سۋبەكتىلىگىن ارتتىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇرىلىمدارىمەن جانە باسقا دا جاھاندىق بەدەلدى قاتىسۋشىلارمەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ, ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋ, جاڭادان تۋىندايتىن سىرتقى قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋ جانە سەيىلتۋ, حالىقتار اراسىنداعى بەيبىتشىلىكتى, كەلىسىم مەن توزىمدىلىكتى نىعايتۋ, جەر عالامشارىن مەكەندەيتىن بارشا ادامنىڭ يگىلىگىن كوزدەيتىن ەكونوميكالىق دامۋ ساياساتىنا باستاما جاساپ, جۇرگىزىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا ەنگىزگەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە ول ءوزىنىڭ جيناقتالعان كورىنىسىن تاپتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى, تاۋەلسىز مەملەكەت جانە حالىق­ارالىق قاتىناستاردىڭ ءوز الدىنا دەربەس سۋبەكتى بولا وتىرىپ, وزگە مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق جانە بەيبىت كورشىلىك ساياساتىن قازاقستان حالقىنىڭ مۇددەسىنە وراي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى نەگىزىندە جانە ونىڭ حالىقارالىق شارتتارى مەن زاڭدارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ بازالىق قۇندىلىقتارى ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى تاۋەلسىزدىكتىڭ, جاڭا مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ, نىعايتۋدىڭ جانە جەتىلدىرۋدىڭ ساياسي-قۇقىقتىق تۇعىرى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتى قۇرعان تاريحي قۇجاتتاردىڭ وزىق ەرەجەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1993 جىلعى 28 قاڭتارداعى العاشقى كونستيتۋتسياسىنا, ال كەيىنىرەك – 1995 جىلعى 30 تامىزدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان رەسپۋبليكانىڭ قولدانىستاعى كونستيتۋتسياسىنا نەگىز ەتىپ الىندى. ول تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ زاڭدىلىعىن جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىن قامتاماسىز ەتكەن, قوعامدى بىرىكتىرەتىن باستى قۇندىلىقتارى مەن قۇرىلىمدارىن تۇپكىلىكتى بەكىتتى. نەگىزگى زاڭعا سايكەس رەسپۋبليكانىڭ پرەزيدەنتى – حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ, كونستيتۋتسيانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ, ادام جانە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ءارى كەپىلى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كونستيتۋتسيانىڭ الەۋەتىن مەيلىنشە اشا ءتۇسۋ جونىندەگى قاتاڭ تاپسىرماسى ارقاسىندا مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزگى قۇراعىشتارى ايتارلىقتاي قىسقا مەرزىمدە اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەردە ىسكە اسىرىلدى. نەگىزگى زاڭنىڭ رۋحى مەن يدەيالارىنىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە ەنۋى, ءومىردىڭ بارلىق جاقتارىن دايەكتىلىكپەن كونستيتۋتسياعا سايكەستەندىرۋ قۇقىقتىق ادىستەرمەن قاتار, ستراتەگيالىق مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ قۇجاتتارىن كەزەكتىلىكپەن ىسكە اسىرۋ, نارىقتىق ەكونوميكانى بەكەمدەۋ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى نىعايتۋ, مادەنيەت پەن ءبىلىم سالالارىن دامىتۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. ءوز كەزەگىندە, قوعام مەن مەملەكەت قول جەتكىزگەن جاڭا جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, جانە دە كەزەكتەگى مىندەتتەردى شەشۋ ماقساتىندا 1998 جانە 2007 جىلدارى جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار جانە 2011 جىلى ونى «نىسانالى» تولىقتىرۋ ارقىلى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا جاڭعىرتىلدى. نەگىزگى زاڭعا ەنگىزىلگەن نوۆەللالار ەلىمىزدىڭ قۇقىق جۇيەسىندە جانە كۇندەلىكتى ومىرىندە زاڭ شىعارۋ ارقىلى جەدەل ىسكە اسىرىلىپ وتىردى. قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسى جانە سوعان نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق ساياساتى قايتا قۇرۋلاردىڭ جۇيەلىلىگىن جانە كەشەندىلىگىن, ال قورىتا كەلە – مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتىڭ سينەرگەتيكالىق تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. رەسپۋبليكادا كونستيتۋتسيالىق پاتريوتيزمگە نەگىزدەلگەن, باستى قاعيداتتارى – قۇقىقتىڭ ۇستەمدىگى جانە قۇقىقتىق ءتارتىپ, زاڭعا جاپپاي بويسۇنۋ جانە قاۋىپسىزدىك, ەركىندىك جانە جاۋاپكەرشىلىك بولىپ تابىلاتىن مەملەكەت ماقساتتى تۇردە قالىپتاستىرىلىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسى قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك پەن بىرلىكتى, قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتاتىن جالپىازاماتتىق قۇندىلىقتاردىڭ جۇيەلى جيىنتىعى بولىپ تابىلادى. ول كونستيتۋتسيانىڭ كىرىسپەسىنەن قيسىندى تۇردە تۋىندايدى, ەلىمىزدىڭ وتكەنىن, بۇگىنگىسى مەن بولاشاعىن بايلانىستىرادى, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەدى جانە قازاقستاندىق بىرتەكتىلىكتىڭ دۇنيەتانىمدىق تۇعىرى بولىپ تابىلادى. 2015 جىلى قازاقستان پاتريوتتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمى ماقۇلداعان جانە بيىلعى جىلعى 26 ساۋىردە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححIV سەسسياسىندا قابىلدانعان «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى ونىڭ زاڭي نىسانىنا اينالدى. بىرەگەي مەملەكەتتىك-قوعامدىق ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, پارلامەنت جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ, ساياسي پارتيالار, ءدىني بىرلەستىكتەر, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار, وقۋ ورىندارى, عىلىمي, شىعارماشىل زيالى قاۋىم جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسادى. بۇگىنگى تاڭدا «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىنىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ باستى ينستيتۋتى رەتىندە اسسامبلەيانىڭ الدىندا جاڭا كەڭىستىكتەر اشىلدى. ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭ قىمبات قازى­ناسى دەپ تانىلادى (كونستيتۋتسيانىڭ 1-بابىنىڭ 1-تارماعى). كونستيتۋتسيانىڭ جانە سوعان نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى قۇجاتتارىنىڭ ءبارىنىڭ نەگىزگى مازمۇنىندا ءاربىر قازاقستاندىققا دەگەن قامقورلىق جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا جەكە تۇلعانىڭ باسىمدىعى قامتاماسىز ەتىلەدى. ادام قۇقىقتارى, ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ كەپىلدىكتەرى مەن مەحانيزمدەرى, ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق نورمالار كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ رەسمي تۇسىندىرۋىنە بىرنەشە رەت نىسانا بولىپ, بۇل ەرەجەلەردىڭ جۇيە قۇراۋشى ءرولىن ول ۇنەمى اتاپ وتىردى: ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ تىزبەسىنە مەملەكەت رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ جانە سوعان سايكەس كەلەتiن باسقا دا نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەردiڭ نورمالارى بەلگiلەگەن شەكتە كەپiلدiك بەرەدi. ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ابسوليۋتتi دەپ تانۋ ولاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراتىن ءار ادامعا, ونىڭ رەسپۋبليكا ازاماتى بولۋى-بولماۋىنا قاراماستان, تارالاتىنىن بiلدiرەدi. قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردان ەشكiم ايىرا المايدى دەگەندە, كونستيتۋتسيا بەلگiلەگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردان ادامدى ەشكiم, سونىڭ iشiندە مەملەكەت تە, كونستيتۋتسيا مەن سونىڭ نەگiزiندە قابىلدانعان زاڭداردا كوزدەلگەننەن باسقا جاعدايلاردا, ايىرا المايتىنى كوزدەلەدى. ادامنىڭ كورسەتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 12-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس زاڭدار مەن باسقا دا نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەردiڭ مازمۇنى مەن قولدانىلۋىن بەلگiلەيدi (قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ 1996 جىلعى 28 قازانداعى № 6/2 نورماتيۆتىك قاۋلىسى (بۇدان ءارى – كك نورماتيۆتىك قاۋلىسى); قۇقىقتاردىڭ جانە بوستاندىقتاردىڭ ناقتى بiر ءتۇرiنiڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىق دەڭگەيiنە جەتكiزiلۋi جانە كونستيتۋتسيادا ونىڭ كەپiلدiلiگiنiڭ جاريالانۋى مەملەكەتتiڭ وسى قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قامسىزداندىرۋدى ءوزىنىڭ ەرەكشە مiندەتiنە العاندىعى دەپ ەسەپتەلەدى (كك 1999 جىلعى 12 ناۋرىزداعى № 3/2 جانە 2005 جىلعى 29 ساۋىردەگى № 3 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); زاڭ شىعارۋشى زاڭداردى قابىلداعان كەزدە كونستيتۋتسيا­لىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردىڭ ءمانiن بۇرمالاماي جانە كونستيتۋتسيالىق انىقتالعان ماقساتتارعا سايكەس كەلمەيتiن شەكتەۋلەر ەنگiزبەي, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەۋدiڭ جول بەرiلەتiن كونستيتۋتسيالىق شەگiن نەگiز ەتiپ الۋعا تيiس (كك 2008 جىلعى 27 اقپانداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىسى); قازاقستان ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى نەگىزگى امبەباپ حالىقارالىق شارتتارعا قاتىسىپ, ولاردىڭ ەرە­جەلەرىن ۇلتتىق زاڭناماسىنا يمپلەمەنتاتسيالاپ وتىرادى. ىشكى مەملەكەتتىك شارالار كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگى نەگىزىندە قولعا الىنادى, بۇعان كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بىرنەشە قورىتىندى شەشىمدەردە نازار اۋداردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 4-بابىنىڭ 1-تارماعىنا ساي كونستيتۋتسيا نورمالارىنا سايكەس كەلەتiن رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق شارتتارى مەن وزگە دە مiندەتتەمەلەرi رەسپۋبليكانىڭ قولدانىلاتىن قۇقىعىنىڭ قۇرامداس بولiگi بولىپ تابىلادى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شار­تى نەمەسە ونىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرi بەلگiلەن­گەن ءتار­تiپپەن, نەگiزگi زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 2-تار­­­­ما­عىنا ساي رەس­پۋبليكانىڭ اۋماعىندا ەڭ جوعارى زاڭ­دىق كۇشi بار رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا قايشى دەپ تانىلعان جاعدايدا, مۇنداي شارت تولىعىمەن نەمەسە كونستيتۋتسياعا سايكەس ەمەس دەپ تانىلعان بولiگiندە ورىنداۋعا جاتپايدى; بەكiتiلگەن حالىقارالىق شارتتاردىڭ زاڭداردان باسىمدىعى جانە تiكەلەي قولدانىلۋى دەگەندە, مۇنداي شارتتار نورمالارىنىڭ زاڭ نورمالارىنا قايشى كەلەتiن رەتتەردە باسىمدىعى كوزدەلەدى (كك 2000 جىلعى 11 قازانداعى № 18/2 جانە 2006 جىلعى 18 مامىرداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); ازامات ءوز رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ونىڭ قول­دانىستاعى قۇقىعىنىڭ سۋبەكتىسى بولىپ تابىلادى. ونىڭ قۇقىقتارى, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرى بۇزىلعان نەمەسە ول قۇقىققا قايشى ارەكەت جاساعان جاعدايدا وعان قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك بيلىگىنىڭ يۋريسديكتسياسى تارايدى, ونى جۇزەگە اسىرۋ رەسپۋبليكانىڭ ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارىنا جۇكتەلگەن (كك 2001 جىلعى 7 مامىرداعى № 6/2 نورماتيۆتىك قاۋلىسى). كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بۇل كەلتىرگەن قۇقىقتىق ۇستانىمدارىن ورىنداۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكانىڭ بەكىتىلگەن كەيبىر حالىقارالىق شارتتارىنا, اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىندا جاسالعان «بايقوڭىر» كەشەنىن جالعا بەرۋ تۋرالى 1994 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى شارتقا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىندا جاسالعان «بايقوڭىر» كەشەنى اۋماعىندا قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى 1997 جىلعى 4 قازانداعى كەلىسىمگە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وتباسى ينستيتۋتى ءبىرتۇتاس قازاقستان قوعامىنىڭ وزەگى بولىپ تابىلادى. حالىقتىڭ ەڭ جاقسى رۋحاني-يماندىلىق قۇندىلىقتارى – توزىمدىلىك, ەڭبەكقورلىق, وتانعا سۇيىسپەنشىلىك, ۇلكەنگە قۇرمەت, بولاشاققا ۇمتىلىس بەرىك وتباسىلىق بايلانىستار ارقىلى ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن 2013 جىلدان بەرى ەرەكشە ءمان-ماڭىزعا يە مەرەكە – وتباسى كۇنى جىل سايىن اتاپ وتىلەدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 2015 جىلعى 18 مامىرداعى № 3 نورماتيۆتىك قاۋلىدا نەكە مەن وتباسى, انا مەن اكە جانە بالا مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى جانە ولار نەگىزگى زاڭدا تۇجىرىمدالعان بيىك ماقساتتار مەن بازالىق قاعيداتتاردان زاڭدى تۇردە تۋىندايتىن رەسپۋبليكانىڭ ىرگەلى كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتارى قاتارىنا جاتادى. ءوزىنىڭ جيىنتىعىندا ولار ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى, ەگەمەندىكتىڭ يەسى, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان حالقىنىڭ ساقتالۋى مەن دامۋىنىڭ شارتتارى رەتىندە كورىنەدى, دەپ اتاپ كورسەتتى. 1992 جىلعى 4 ماۋسىمدا تاۋەلسىزدىكتىڭ باستى اتريبۋتتارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى: مەملەكەتتىك تۋ, مەملەكەتتىك ەلتاڭبا جانە مەملەكەتتىك ءانۇران (2006 جىلعى 7 قاڭتاردا جاڭارتىلعان) بەكىتىلدى. ولار رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك بىرتەكتىلىگى مەن ەگەمەندىگىن بەينەلەيدى, جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ بەينەسىن – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق ءۇيىن الەمگە پاش ەتەدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مەملەكەتتىك رامىزدەردى پايدالانۋ ءتارتىبىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىندىرمە بەردى: مەملەكەتتiك رامiزدەردە تەك قانا قازاق تiلiنiڭ پايدالانىلۋى مەملەكەتتiك تiلدiڭ جوعارى ساياسي-قۇقىقتىق مارتەبەسiن ايعاقتايدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ەلتاڭباسىن رەسمي پايدالانۋ ءتارتىبىن اي­قىنداۋ زاڭ شىعارۋشىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەلگىلەنەدى (كك 2006 جىلعى 6 شىلدەدەگى № 3 جانە 2007 جىلعى 23 اقپانداعى № 3 نور­ماتيۆتىك قاۋلىلارى). بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە زاڭدى تۇردە رەسىمدەلگەن مەملەكەتتىك شەكاراعا – رەسپۋبليكانىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىنا كەپىلدىك بەرەتىن بەيبىتشىلىك پەن تاتۋ كورشىلىكتىڭ شەبىنە يە. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت اۋماعى سول مەملەكەت ءومiر سۇرەتiن جانە ەگەمەن بيلiك ۇيىمى رەتiندە قىزمەت iستەيتiن كەڭiستiك شەگiن بiلدiرەدi. اۋماقتىق تۇتاستىق – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋiپسiزدiگiن ايقىنداۋشى شارت بولىپ تابىلادى جانە ونىڭ اۋماعىن بولشەكتەۋگە, مەملەكەتتiڭ كەلiسiمiنسiز تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋعا جانە قازاقستان ايماقتارىنىڭ مارتەبەسiن وزدiگiنشە وزگەرتۋگە جول بەرىلمەيتىنىن, مەملەكەتتiك شەكارانىڭ مىزعىماستىعىن جانە مەملەكەتتiڭ ۇلتتىق مۇددەسi مەن ەگەمەندi تەڭدiگiنە نۇقسان كەلتiرەتiن اۋماقتىق شەگiنiمگە تىيىم سالىناتىنىن بىلدىرەدى. رەسپۋبليكانىڭ بiرتۇتاستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن وزگەرتۋ ءۇشىن كونستيتۋتسياعا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى باستاما جاساۋعا بولمايدى (كك 1998 جىلعى 4 جەلتوقسانداعى № 13/2, 2003 جىلعى 23 ساۋىردەگى № 4 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى). قازاقستاننىڭ ەگەمەندiگi قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاتىسۋشى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق قاتىناستارعا دا قولدانىلادى, ال كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن رەسپۋبليكا ەگەمەندiگiنiڭ, تاۋەلسiزدiگiنiڭ جانە كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىنىڭ نەگiزدەرiنە جاتاتىن جالپى ەرەجەلەر, پرينتسيپتەر مەن نورمالار (1-5, 10-12, 34, 36, 39 جانە وزگە دە باپتارى) بiرiنشi كەزەكتە كونستيتۋتسيامەن, ال سودان كەيiن عانا – سوعان نەگiزدەلەتiن زاڭدىق كۇشi كەمدەۋ نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەرمەن قامتاماسىز ەتiلiپ, قورعالادى (كك 2003 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى № 12, 2009 جىلعى 5 قاراشاداعى № 6 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى 2015 جىلعى 16 ماۋسىمداعى № 11-2/1 جولداۋى). قازاقستاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىمدى دە ساليقالى, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باسىمدىعىنا جانە قازاقستان حالقىنىڭ تىلدەرىن قۇرمەتتەۋگە نەگىزدەلگەن ءتىل ساياساتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2011 جىلعى 29 ماۋسىمداعى № 110 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى, سونداي-اق «تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىعى» اتتى بىرەگەي جوبانىڭ ەنگىزىلۋى مەملەكەتتىك ءتىلدى قۇرمەتتەۋگە, تىلىنە بايلانىستى كەمسىتۋگە جول بەرمەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس نەگىزگى زاڭنىڭ تىلدەر تۋرالى نورمالارىنىڭ ءمان-مازمۇنىن تۇسىندىرەتىن, ولاردى قولدانۋدىڭ شارتتارى مەن ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن شەشىمدەر قابىلدادى: قازاق تiلiنiڭ مەملەكەتتiك تiل رەتiندە كونستيتۋتسيالىق جولمەن باياندى ەتiلۋiنەن كەلiپ شىعاتىنى, قازاق تiلi قازاقستان مەملەكەتتiلiگiن ايقىندايتىن فاكتورلاردىڭ بiرi بولىپ تابىلادى, ونىڭ ەگەمەندiگiن رامiزدەيدi جانە قازاقستان حالقىنىڭ بiرلiگiن بiلدiرەتiن, رەسپۋبليكانىڭ كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق مارتەبەسiنiڭ ەلەمەنتi بولىپ تابىلادى; «مەملەكەتتiك ۇيىمداردا جانە جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تiلi رەسمي تۇردە قازاق تiلiمەن تەڭ قولدانىلادى» دەگەن كونستيتۋتسيانىڭ 7-بابىنىڭ 2-تارماعى, مەملەكەتتiك ۇيىمدار مەن جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىندا قازاق جانە ورىس تiلدەرi تەڭ دارەجەدە, ەشبiر جاعدايدان تىس بiردەي قولدانىلادى, دەپ بiرجاقتى تۇسiندiرiلەدi; قازاق جانە ورىس تiلدەرiن پايدالانۋداعى تەڭدiك سونداي-اق نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەردiڭ قازاق جانە ورىس تiلدەرiندەگi ماتiندەرiنiڭ زاڭدىق ماڭىزى تەڭ ەكەنiن دە بiلدiرەدi; كونستيتۋتسيا اركiمگە ءوز قالاۋى بويىنشا قارىم-قاتىناس تiلiن تاڭداپ الۋ قۇقىعىن بەرەدi; مەملەكەت قوعامدا قىزمەت ەتۋشi كەز كەلگەن تiلدi قورعاۋعا جانە تiلiنە بايلانىستى كەمسiتۋشiلiكتiڭ الدىن الۋعا تيiس. زاڭناما جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسى كونستيتۋتسيانىڭ 14-بابى 2-تارماعىنىڭ ەشكiمدi ەشقانداي, سونىڭ iشiندە تiلiنە بايلانىستى, كەمسiتۋگە بولمايدى دەگەن نورماسىن ەسكەرۋگە تيiس (كك 1997 جىلعى 8 مامىرداعى № 10/2, 2009 جىلعى 11 اقپانداعى № 1 جانە 2015 جىلعى 18 مامىرداعى № 3 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى). ادامنىڭ ەگەمەن قازاقستانمەن تۇراقتى ساياسي-قۇقىقتىق بايلانىسىن بىلدىرەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى ينستيتۋتى – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ قۇندىلىعى, ءوزىنىڭ ءال-اۋقاتتى وتانى بار ەكەنىن سەزىنۋ, ونىڭ جەتىستىكتەرىن ماقتان تۇتۋ جانە ونىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋ. نەگىزگى زاڭنىڭ ازاماتتىق ينستيتۋتى ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن نورمالارىن تۇسىندىرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مىنالاردى اتاپ ءوتتى: ازاماتتىق ينستيتۋتى رەسپۋبليكا ەگەمەندىگىنىڭ, تاۋەل­سىزدىگى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىنىڭ ايقىنداۋشى بەلگىسى بولىپ تابىلادى, ويتكەنى مەملەكەتتىڭ ازاماتتارىنان تۇراتىن قازاقستان حالقى عانا «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى» بولىپ تابىلادى جانە «بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى» (كونستيتۋتسيانىڭ 3-بابىنىڭ 1 جانە 2-تارماقتارى); ازاماتتىقتىڭ بىرىڭعايلىعى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپ مەملەكەتتىڭ بىرتۇتاستىعىنان كەلىپ شىعادى جانە رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ بىرىڭعاي كونستيتۋتسيالىق قۇقىق سۋبەكتىلىككە نەگىزدەلگەن بىرىڭعاي قۇقىقتىق مارتەبەگە يە ەكەندىگىن بىلدىرەدى (كونستيتۋتسيانىڭ 2-بابىنىڭ 1-تارماعى, 12-بابىنىڭ 3-تارماعى, 13-بابىنىڭ 1-تارماعى). ازاماتتىقتىڭ تەڭدىگى ءپرينتسيپى دەگەندە, رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ تەگىنە, الەۋمەتتىك, لاۋازىمدىق جانە م ۇلىكتىك جاعدايىنا, ناسىلىنە, ۇلتىنا, تىلىنە, دىنگە كوزقاراسىنا, نانىمىنا, تۇرعىلىقتى جەرىنە نەمەسە كەز كەلگەن وزگە جاعداياتتارعا قاتىسسىز, قۇقىقتارىنىڭ, بوستاندىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ تەڭدىگىن تۇسىنگەن ءجون (كك 2003 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى № 12 نورماتيۆتىك قاۋلىسى). كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسىنىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن تۇسىندىرە كەلە, قازاقستاندىقتاردىڭ ازاماتتىعىنا وراي قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى وزگە ادامدار الدىنداعى, قوعام مەن مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنەن اجىراعىسىز ەكەنىنە ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. كونستيتۋتسيادا رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى پرينتسيپتەرى قاتارىندا قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق ايقىندالعان (1-بابىنىڭ 2-تارماعى). ولار مەملەكەتتىڭ, ونىڭ ينستيتۋتتارىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ قىزمەتىندە ەرەكشە ماڭىزدى ورىن الادى. نەگىزگى زاڭ كىرىسپەسىنىڭ ەرەجەلەرى, مىناداي: جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ تەڭدىگى جانە كەز كەلگەن جاعدايات بويىنشا كەم­سىتۋگە تىيىم سالىناتىنى; يدەولوگيالىق جانە ساياسي سانالۋاندىلىق; اركىمنىڭ انا ءتىلى مەن ءتول ءما­دەنيەتىن پايدالانۋعا, قارىم-قاتىناس, تاربيە, وقۋ جانە شىعارماشىلىق ءتىلىن ەركىن تاڭداپ الۋعا قۇقىعى; مەملەكەت باسشىسى سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىر بولىگىن تاعايىنداعان كەزدە قوعامنىڭ ۇلتتىق-مادەني جانە وزگە دە ەلەۋلى مۇددەلەرى ەسكەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى; ۇلتارالىق تاتۋلىقتى بۇزاتىن كەز كەلگەن ارەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانىلاتىنى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق نورمالارمەن ۇيلەسە كەلە, كوپەتنوستى قوعامنىڭ بىرەگەي قازاقستاندىق مودەلىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى بولىپ تابىلادى. اتالعان كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەردى ىسكە اسىرۋعا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمدارى دا سەپتىگىن تيگىزەدى, ولار رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ايقىنداپ بەرگەن بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى باعىتتارىن ىسكە اسىرۋعا زاڭدىق نەگىز جاسايدى: زاڭ مەن سوت الدىندا جۇرتتىڭ ءبارiنiڭ تەڭدiگi ءپرينتسيپى قۇقىقتار مەن مiندەتتەردiڭ تەڭ بولۋىن, وسى قۇقىقتاردى مەملەكەتتiڭ تەڭ قورعاۋىن جانە اركiمنiڭ زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشiلiگi بiردەي بولۋىن, بiر تەكتەس قىزمەت ءتۇرiن iسكە اسىرۋشى تيiستi قۇقىق قاتىناستارى سۋبەكتiلەرiنiڭ ءبارى ءۇشiن تالاپتار مەن قۇقىقتىق جاۋاپكەرشiلiكتiڭ بiرىڭعايلىعىن كوزدەيدi (كك 1999 جىلعى 10 ناۋرىزداعى № 2/2, 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2, 2005 جىلعى 31 قاڭتارداعى № 1 جانە باسقا دا نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); كونستيتۋتسيانىڭ 14-بابىنا ساي زاڭ الدىندا جۇرتتىڭ ءبارى تەڭ, بۇل بارلىق دىندەر مەن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ زاڭ الدىندا تەڭ ەكەنىن, كەيبىر دىندەر مەن ءدىني بىرلەستىكتەرگە باسقالارعا قاراعاندا قانداي دا بولسىن جەڭىلدىكتەر جاسالۋىنا جول بەرىلمەيتىنىن, دىنگە كوزقاراسىنا, نانىمىنا نەمەسە كەز كەلگەن وزگە جاعداياتتارعا بايلانىستى كەمسىتۋگە تىيىم سالىناتىنىن بىلدىرەدى (كك 2002 جىلعى 4 ساۋىردەگى № 2 جانە 2009 جىلعى 11 اقپانداعى № 1 نورماتيۆتىك قاۋ­لىلارى); رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ 20-بابىنىڭ 1-تارماعى ءسوز بەن شىعارماشىلىق ەركiندiگiنە كەپiلدiك بەرەدi, ول ءوز پiكiرiن, كوزقاراستارىن, سەنiمدەرiن, يدەيالارىن ءار تۇردە جانە نىساندا, ونىڭ iشiندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەركiن بiلدiرۋ قۇقىعىن كوزدەيدi (كك 2004 جىلعى 21 ساۋىردەگى № 4 جانە 2008 جىلعى 27 اقپانداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ ساياسي پارتيا­لارعا ەركiن بiرiگۋ قۇقىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا يدەولوگيالىق جانە ساياسي ارالۋاندىلىق تانىلاتىندىعى تۋرالى كونستيتۋتسيانىڭ جالپى ەرەجەلەرiنiڭ 5-بابى 1-تارماعىنان تۋىندايدى, جانە كونستيتۋتسيالىق بiرلەسۋ بوستاندىعى قۇقىعىنا سايكەس كەلەدi, بۇل بiرلەستiكتەردiڭ ەرەكشە تۇرلەرi جەكەلەگەن زاڭدارمەن رەتتەلۋi مۇمكiن (كك 2002 جىلعى 11 شىلدەدەگى № 6 نورماتيۆتىك قاۋلىسى). تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن ساتتەن باستاپ قازاقستاننىڭ الدىندا مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇردى. جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا, قازاقستاندىق داستۇرلەرگە, مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قوعامدىق قۇرىلىستىڭ بارلىق سالالارىن قارقىندى جاڭعىرتۋ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن جاڭا قۇقىق جاساۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى قالىپتاستىرۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن, ناقتى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ نەگىزىندە ىسكە اسىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقتىق رەفورمانىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا (رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ 1994 جىلعى 12 اقپانداعى № 1596 قاۋلىسى) كەزىندە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بەكىتىلگەن بولاتىن, ونىڭ ءمانى قۇقىقتىق ينفراقۇرىلىمعا تابيعي قۇقىق دوكتريناسىنىڭ, قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ يدەيالارىن جانە قۇندىلىقتارىن بويلاتا سىڭىرۋگە, قولدانىستاعى قۇقىقتىڭ بۇكىل جۇيەسىن ودان ءارى كونستيتۋتسياعا سايكەستەندىرۋگە كەلىپ ساياتىن. ولار سوڭىرا قولدانىلۋ مەرزىمى 2010 جىلعا دەيىن بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا (رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ 2002 جىلعى 20 قىركۇيەكتەگى № 949 جارلىعى), ال ول ىسكە اسىرىلعاننان كەيىن – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدارعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا دامىتىلىپ, ناقتىلاندى (رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعى). مەملەكەتتىڭ جەدەل دامۋى, جەر-جەرلەردىڭ بارىندە قۇقىق ۇستەمدىگى ءپرينتسيپىنىڭ ەنگىزىلۋى, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولى كۇشەيۋى, جىل وتكەن سايىن جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ تەرەڭدەي بەرۋى جاڭا بۋىندى زاڭنامالىق اكتىلەرگە قاجەتتىلىكتى ايقىندايدى. وسى ماقساتتا جاڭا ەڭبەك, ازاماتتىق پروتسەستىك, قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرى (تيىسىنشە, 2015 جىلعى 23 قاراشاداعى № 414-V, 2015 جىلعى 31 قازانداعى № 377- V, 2014 جىلعى 3 شىلدەدەگى № 226-V, 2014 جىلعى 4 شىلدەدەگى № 231-V, 2014 جىلعى 5 شىلدەدەگى № 234-V), 2014 جىلعى 5 شىلدەدەگى № 235-V اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» 2015 جىلعى 18 قاراشاداعى № 410-V, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» 2015 جىلعى 23 قاراشاداعى № 416-V, «حالىقتى ەڭبەكپەن قامتۋ تۋرالى» 2016 جىلعى 6 ساۋىردەگى № 482-V جانە باسقا دا كوپتەگەن زاڭدار قابىلداندى, ولار بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارى مەن قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەرەدى. ۇلتتىق زاڭنامانىڭ قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەرى مەن پرين­تسيپتەرى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بىرقاتار شەشىمدەرىندە اشىپ كورسەتىلدى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىلىپ جۇرگەن قۇقىعى بۇل جەردە قۇقىقتى سۋبەكتiلەردiڭ بەلگiلەنگەن تارتiپپەن قابىلداعان نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتi­لەرiندەگi: كونستيتۋتسياداعى جانە سوعان سايكەس كەلەتiن رەسپۋبليكا زاڭدارىنداعى, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنiڭ جارلىقتارىنداعى, پارلامەنتتiڭ, ونىڭ پالاتالارىنىڭ جانە ۇكiمەتتiڭ قاۋلىلارىنداعى, باسقا نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەردەگi, قازاقستان رەسپۋبليكاسى بەكiتكەن حالىقارالىق شارتتارداعى, رەسپۋبليكا كونستيتۋتسيالىق كەڭەسiنiڭ جانە جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتiك قاۋلىلارىنداعى نورمالاردىڭ جۇيەسi رەتiندە قارالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى جوعارى زاڭ كۇشiنە يە (كك 1996 جىلعى 28 قازانداعى № 6/2 جانە 1997 جىلعى 6 ناۋرىزداعى № 3 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); كونستيتۋتسيالىق ماتەريانىڭ كۇردەلىلىگى, كونستيتۋتسيالىق رەتتەۋ قاتىناستارىنىڭ سانالۋاندىعى مەن جىلجىمالىعى, قازاقستان قوعامى ءومىرىنىڭ بارلىق جاقتارىنىڭ وبەكتيۆتى تۇردە دامۋى, زاڭداردى قابىلداۋ كەزىندە دە, قولدانۋ كەزىندە دە كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردىڭ, ەرەجەلەر مەن نورمالاردىڭ ماعىناسىن ءسوزسىز ەسكەرۋدى, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق ۇعىنۋ اپپاراتىن پايدالانۋدا ەرەكشە ۇقىپتىلىقتى تالاپ ەتەدى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى» 2014 جىلعى 19 ماۋسىمداعى № 09-3/1 جولداۋى). تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا ءتيىمدى مەملەكەتتىك بيلىك قالىپتاستىرىلدى, حالىق سەنىمىن ارقالاعان قۋاتتى دا تابىستى مەملەكەت قۇرىلدى. مەملەكەت ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋگە دەگەن قابىلەتىن ۇنەمى راستاپ كەلەدى, قوعامنىڭ مۇقتاجىن ەسكەرە وتىرىپ مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ ءبىر بولىگىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەردى, ەل ازاماتتارى مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە ارالاسۋىنىڭ اياسى مەن نىسانىن كەڭىتىپ وتىردى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ جاڭا مەحانيزمدەرى مەن كەپىلدىكتەرىن قۇردى. پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىنا پارلامەنتاريزمنىڭ پارتيالىق باستاۋلارىن كەڭەيتۋ جانە مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتى قايتا ءبولىسۋ, دەپۋتاتتىق كورپۋس پەن ۇكىمەتتىڭ ءوزارا جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, پارلامەنتتىڭ ۇكىمەتتى باقىلاۋىن كۇشەيتۋ ارقىلى ولاردىڭ بايلانىسىن نىعايتۋ جونىندەگى شارالار ەنگىزىلۋدە. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مىناداي: مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىرتۇتاستىعى جانە تارماقتارعا ءبولىنۋى; پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانى; زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىن, سوتتاردى, پروكۋراتۋرانى جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردى قۇرۋدىڭ ءتارتىبى, ولاردىڭ فۋنكتسيالارى مەن وكىلەتتىكتەرى; ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قارۋلى كۇشتەردى پايدالانۋ جانە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ باسقا دا تۇبەگەيلى ماسەلەلەرى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق نورمالارعا رەسمي تۇسىندىرمە بەرىپ, ولاردىڭ ناتيجەلەرى ءتيىستى سالالىق زاڭناماعا نەگىز ەتىپ الىندى (كك 1999 جىلعى 17 ناۋرىزداعى № 4/2, 1999 جىلعى 14 شىلدەدەگى № 13/2, 2002 جىلعى 5 تامىزداعى № 5, 2003 جىلعى 19 قاراشاداعى № 11, 2005 جىلعى 19 تامىزداعى № 5, 2006 جىلعى 14 ساۋىردەگى № 1, 2007 جىلعى 18 ساۋىردەگى № 4, 2007 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 7, 2015 جىلعى 24 اقپانداعى № 2 جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قاۋلىلارى). الەۋمەتتىك باعىتتالعان نارىقتىق ەكونوميكا مەنشىكتىڭ مەملەكەتتىك جانە جەكە نىساندارىنىڭ تانىلاتىنىن جانە بىردەي قورعالاتىنىن نەگىزگە الادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مەنشىك قۇقىعىنىڭ كونستيتۋتسيا­لىق ماعىناسى مەن مازمۇنىن اشاتىن مىناداي بىرقاتار قۇقىقتىق ۇستانىمداردى تۇجىرىمدادى: كونستيتۋتسيانىڭ پرينتسيپتەرi مەن نورمالارى مەنشiك قۇقىعىنا ونىڭ تۋىنداۋىنىڭ, اۋىسۋىنىڭ جانە توقتاتىلۋىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرiندە كەپiلدiك بەرiلەتiنiن جاريالاپ, باياندى ەتەدi جانە قوعام مەن مەملەكەتتiڭ تۇراقتى ءارi قارىشتى دامۋىن, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, مەملەكەتتiك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ تيiستi شەشiمدەر شىعارۋىنىڭ بارلىق راسiمدەرiنە قولدانىلادى (كك 2008 جىلعى 23 ساۋىردەگى № 4, 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى № 5 جانە 2014 جىلعى 11 ماۋسىمداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); مەملەكەتتiك مەنشiك پەن جەكە مەنشiكتىڭ بiردەي قورعالاتىنى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق تالاپتىڭ مازمۇنى, مەملەكەتتىك مەنشىك يەسى مەن جەكە مەنشىك يەسى ولارعا زاڭنامامەن رۇقسات ەتiلگەن جانە جول بەرiلگەن ناقتى قۇقىقتىق قاتىناستاردا, كوپشiلiك سالادا بولسىن, جەكە سالادا بولسىن, بiر عانا قۇقىقتىق تارتiپكە باعىناتىنىنا كەلiپ سايادى (كك 1999 جىلعى 3 قاراشاداعى № 19/2 جانە 2005 جىلعى 31 قاڭتارداعى № 1 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى; كونستيتۋتسيانىڭ 26-بابىنىڭ 3-تارماعىن, وسى نورمادا اتالعان مىناداي: بىرىنشىدەن, مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشiن, ەكىنشىدەن, زاڭداردا كوزدەلگەن ەرەكشە جاعدايلاردا جانە, ۇشىنشىدەن, قۇنى تەڭ باعامەن وتەلگەن كەزدە, – دەگەن شارتتار مiندەتتi تۇردە ساقتالعاندا عانا مەنشiك يەسiنiڭ مۇلكiن يەلiكتەن ايىرۋعا بولادى. بۇل ەرەجەلەر مەنشىك قۇقىعى قورعالۋىنا كەپىلدىكتەر جاسايدى جانە ءوز وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە زاڭ شىعارۋشى جانە قۇقىق قولدانۋشى ورگاندار ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلادى, دەپ تۇسىنگەن ءجون (كك 2000 جىلعى 20 جەلتوقسانداعى № 21/2 جانە 2005 جىلعى 1 شىلدەدەگى № 4 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى). ەلىمىزدىڭ باعدارلامالىق-ستراتەگيالىق قۇجاتتارىنىڭ ءبارى دە بۇكىل ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ تۇعىرىن ايقىن­دايتىن بۇلجىماس جالپىگۋمانيستىك قاعيدالاردان تۇرادى. كونستيتۋتسيانىڭ 8-بابىنىڭ ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرا وتىرىپ, ەگەمەن قازاقستان ءوزىنىڭ جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىكتى قولدايتىنىن پاش ەتىپ, الەمدىك وركەنيەتتىڭ العا باسۋىنا سالماقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. جىل سايىن 29 تامىزدا الەم قاۋىمداستىعى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنىن اتاپ وتەدى. بۇل كۇندى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا 2009 جىلعى جەلتوقساندا جاريالاعان بولاتىن (64/35-رەزوليۋتسيا). 1991 جىلى ناق وسى كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى تاريحي دا باتىل شەشىمى قابىلدانعان بولاتىن. قازاقستان ءوز ەڭبەگى ارقاسىندا جاھاندىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى دەپ تانىلىپ وتىر. حالىقارالىق جانە ۇلتتىق قۇقىقتىڭ ارا-قاتى­ناسىن دۇرىس ايقىنداۋعا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بىرقاتار شەشىمدەرى, اتاپ ايتقاندا ونىڭ: «كونستيتۋتسيانىڭ 8-بابىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق قۇقىقتىڭ پرينتسيپتەرى مەن نورمالارىن قۇرمەتتەيدى دەگەن ەرەجەسى, مەملەكەتتىڭ ىشكى قۇقىعىن قۇراستىرۋ كەزىندە ولاردى ەسكەرۋگە ۇمتىلاتىنىن بىلدىرەدى» دەگەن قۇقىقتىق ۇستانىمى قىزمەت ەتەدى (كك 2003 جىلعى 23 ساۋىردەگى № 4 جانە 2006 جىلعى 18 مامىرداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى). رەسپۋبليكانىڭ نەگىزگى زاڭىنا ساي كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇكتەلگەن. نور­ماتيۆتىك قاۋلىلارداعى قۇقىقتىق ۇستانىمدار, جىل سايىنعى جولداۋلارداعى ۇيعارىمدار مەن ۇسىنىستار ءتۇ­رىندە جيناقتالعان تاجىريبە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ كونس­تيتۋتسيالىق پروتسەسكە بەلسەنە قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وتكەن جىلدار ىشىندە مەملەكەتتىك ورگاندار كونستي­تۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋ جونىندەگى بىرقاتار شارالاردى قولعا الدى. رەسپۋبليكانىڭ قۇقىقتىق بازاسى كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتارعا بارا بار دامىدى, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, مەملەكەتتى باسقارۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, قورعانىس قابىلەتى, ەكونوميكا, قارجى, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, سوت قۇرىلىسى جانە سوت ءىسىن جۇرگىزۋ, پروكۋرورلىق قاداعالاۋ, سايلاۋ جۇيەسى جانە ت.ب. سالالارداعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. «مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 100 ناقتى قادام» اتتى ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن باستاما جاسالعان 59 زاڭنىڭ جانە سولارمەن كوزدەلگەن زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تۇجىرىمدامالارى مەن مازمۇنىن قالىپتاستىرۋدا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمدەرى ەسكەرىلدى, اتاپ ايتقاندا: كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمدارى قازىر قولدانىستاعى ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستە جانە بەس ساتىلى سوت تورەلىگى جۇيەسىنەن ءۇش دەڭگەيلىگىنە كوشۋدى, القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن سوتتاردىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋدى جانە وزگە دە پروگرەسسيۆتى نوۆەللالاردى سوت جۇيەسىنە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتكەن وزگە دە پروتسەستىك كودەكستەرگە تۇزەتۋلەردە ىسكە اسىرىلدى (كك 1998 جىلعى 5 ماۋسىمداعى № 3/2, 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2, 2000 جىلعى 1 قاراشاداعى № 19/2, 2007 جىلعى 24 قاڭتارداعى № 1 جانە وزگە دە قاۋلىلارى); «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» 2015 جىلعى 16 قاراشاداعى № 401-V زاڭدا اركىمنىڭ كەز كەلگەن, زاڭمەن تىيىم سالىنباعان تاسىلمەن اقپارات الۋعا جانە تاراتۋعا قۇقىعىنا قاتىستى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ ەرەجەلەرى ەسكەرىلدى (كك 2002 جىلعى 4 ساۋىردەگى № 2, 2002 جىلعى 5 تامىزداعى № 5, 2004 جىلعى 21 ساۋىردەگى № 4 جانە 2015 جىلعى 18 مامىرداعى № 3 نورماتيۆتىك قاۋلىلارى); 2015 جىلعى 29 قازانداعى № 375-V كاسىپكەرلىك كودەكسىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ تەڭدىگى, مەنشىك قۇقىعى, كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك رەتتەۋ جانە كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەلەرى جانە ازاماتتاردىڭ بەلسەندى ەكونوميكالىق قىزمەتىنىڭ باسقا دا اسپەكتىلەرى بويىنشا قۇقىقتىق ۇستانىمدارى مەن ۇسىنىستارى كورىنىس تاپتى (1999 جىلعى 10 ناۋرىزداعى № 2/2, 1999 جىلعى 29 ناۋرىزداعى № 7/2, 1999 جىلعى 3 قاراشاداعى № 19/2, 2005 جىلعى 31 قاڭتارداعى № 1, 2008 جىلعى 23 ساۋىردەگى № 4, 2008 جىلعى 15 قازانداعى № 8, 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى № 5, 2013 جىلعى 16 مامىرداعى № 2 جانە تاعى باسقالارى); «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» 2016 جىلعى 6 ساۋىردەگى № 480-V زاڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 2013 جىلعى 6 ناۋرىزداعى № 1 نورماتيۆتىك قاۋلىسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان, بۇل قاۋلىدا كونستيتۋتسيا ارناۋلى زاڭنىڭ رەتتەۋ نىساناسىن كونستيتۋتسيانىڭ 62-بابىنىڭ 8-تارماعىندا كورسەتىلگەن زاڭ جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, كۇشىنە ەنگىزۋ جانە جاريالاۋ تارتىبىمەن عانا شەكتەمەيدى. وعان مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق شىعارۋ جانە قۇقىق قولدانۋ قىزمەتىنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرى, سولاردىڭ ىشىندە نورماتيۆتىك بولىپ تابىلمايتىن قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى ەنگىزىلۋى مۇمكىن دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىگىن ودان ءارى نىعايتۋ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ پىكىرىنشە, مىناداي جولدارمەن ىسكە اسىرىلۋى مۇمكىن: كونستيتۋتسيوناليزمدى جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىق رەجيمىن ۇنەمى نىعايتۋ, نەگىزگى زاڭنىڭ قۇندىلىقتارىن تولىعىمەن جۇزەگە اسىرۋ, ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ ۇستەمدىگىن جانە تىكەلەي قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ; عىلىمي ايقىندالعان ينديكاتورلار نەگىزىندە قول­دانىستاعى قۇقىقتى جانە قۇقىق قو