ۇرەيگە بوي الدىرماعان ابزال

جاقىنداعان سايىن ەلى­مىز­دەگى وقۋشىلار مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ, ۇستازدار مەن مەك­تەپ باسشىلارىنىڭ الاڭداپ, بيىل­عى تەستىلەۋگە قاتىستى نە ايتىلار ەكەن دەپ قۇلاقتارىن تۇرەتىنى بەل­گىلى. جىلداعىداي, بيىلعى ۇبت دا وزگەرىسكە تولى بولادى دەگەن سىبىس وتكەن جىلدىڭ جاز مەزگىلىنەن باس­تاپ ايتىلعان ەدى. سول كەزدەن بەرى جاڭاشىلدىقتى كۇتىپ ءجۇر­گەن جاستارىمىزدىڭ از ەمەسى انىق. ەندى, مىنە, كەلەسى جىلدان باس­تاپ, ءبىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋ مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ جەتىل­دىرىلەدى جانە ترانسفورماتسيالاناتىن بولدى. ۇبت كەلەسى جىلى وزگە­رىسكە ۇشىراعانىمەن, نەگىزگى ينف­را­قۇرىلىمى مەن تەتىكتەرى قالادى. جالپى العاندا, جىل سايىن ۇبت-نىڭ «جىرى» تاۋسىلعان ەمەس. ۇبت كەزىندە تەستىلەۋ وتكىزەتىن جەرگە بارىپ كورگەن ادامعا مىنا ءبىر كورىنىس جاقسى تانىس بولۋى مۇمكىن. تەست تاپسىراتىن تۇلەكتىڭ اتا-اناسى, تۋىستارى, مۇعالىمدەرى, قالا بەردى, كەلەسى لەكتە ۇبت-عا قاتىساتىن تالاپكەردىڭ ءبارى تاڭ اتپاي سىناق بولاتىن پۋنكتكە جينالۋ «داستۇرگە» اينالعان. تەستىلەۋ­دىڭ قالاي وتەتىنىن باقىلاپ, سىناق تاپسىرۋشىعا قولداۋ كورسەت­كەن دۇرىس. بىراق, بۇدان ۇمىتكەر­گە كەلەر پايدا بار ما؟ ونى ويلاپ جاتقان ەشكىم جوق. قولدايمىز دەپ, كەرىسىنشە, ءتارتىپ بۇزىپ, تەست تاپسىرۋشىلارعا ۇرەي مەن جاي­سىزدىق تۋعىزىپ جاتاتىندارىن ويلاماي ما؟ مىسالى, ءبىلىم وشاقتارىنىڭ بىرىندە مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى 11-سىنىپ وقۋشىسىنىڭ اتا-اناسىن شاقىرىپ الىپ: «بالاڭىزعا كومەك كورسەتۋگە مۇمكىن بولعان جاعدايدىڭ ءبارىن جاساڭىز», – دەپ تالاپ قويعانىن ەستىدىك. بۇل ءسوزدى قالاي تۇسىنەمىز؟ بىلتىرعى تەستىلەۋ كەزىندە تۇلەكتەرگە كومەكتەسەمىز دەپ اشكەرە بولعان كەلەڭسىزدىكتەردەن ۇستازدار ساباق الماعانى ما, قالاي؟ ۇبت-دا تالاپ قويۋشىلار كوپ. ال ورىنداۋشى بىرەۋ. ول – وقۋشى. وسىلاي ءجۇرىس-تۇرىسى قاتاڭ باقى­لاۋعا الىنىپ, ەسكەرتپەنى ءجيى ەستىگەن بالانىڭ كوڭىل كۇيى بايىز تابا الا ما؟ بۇعان وقۋلىقتارداعى ولقىلىقتاردى قوسىڭىز. مەكتەپ باعدارلاماسىندا بالامالى وقۋ­لىق­تاردىڭ قولدانىلاتىنى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. تەستكە دايىندالۋ ءۇشىن وقۋلىققا جۇگىنەيىن دەسە, ءار جىلى جارىق كورگەن كىتاپتا داتالار ءارتۇرلى جازىلعان. بۇل ۇبت-دا تۇلەكتەردى سۇرىندىرمەيدى دەپ كىم ايتا الادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا بۇل جونىندە: «ۇبت قازىر بالالار ءۇشىن دە, اتا-انا ءۇشىن دە مورالدىق جانە پسيحولوگيالىق پروبلەما بولىپ وتىر. جىل سايىن ەمتيحاننىڭ جاۋابى شىعاتىن كەزدە قاتتى ۋا­يىمدايمىز. ۇبت-نىڭ سوعىسقا ۇقساس بولماعانىن قالايمىز. شىن تالانتتى, ءبىلىمدى وقۋشىنىڭ وقۋعا ءتۇسۋ جولىندا كەدەرگى بولماس ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز. بۇل جۇيەنى ىڭعايلى ەتكىمىز كەلەدى», دەگەن بولاتىن. جالپى, ۇمىتتەن گورى ۇرەيگە كوپ بوي الدىراتىن مەكتەپ ءبىتىرۋ­شىنىڭ جاي-كۇيىن تۇسىنۋگە بولادى. سەبەبى, ول «ۇبت-دان سۇرىنبەي وتۋگە ءتيىسسىڭ!» دەپ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ قوياتىن اتا-اناسى مەن ۇستازدارىنىڭ كوزدەگەن ۇدەسىنەن شىعۋدى ويلاپ, جىل بويى الاڭداۋمەن جۇرەدى. سىناقتان جوعارى بالل جيناي الماسا, وزگەنى قويىپ, الدىمەن وسى «جاقىندارىنىڭ» قىسپاعىندا قالاتىنى انىق. «پالەنشەنىڭ بالاسى قۇرلى بولمادىڭ», دەگەن ايىپتاۋلار ايتىلىپ قالۋى دا بەك مۇمكىن مۇندايدا. بۇعان «مەكتەپ كورسەتكىشىن تومەندەتتىڭ» دەپ شۇيىلەتىن مۇعالىم مەن ديرەكتوردى قوسىڭىز. سوندىقتان, ءبىلىم العان التىن ۇياسىنىڭ, اۋداننىڭ, ونىڭ ارعى جاعىندا ءوڭىردىڭ ابىرويى ءۇشىن بارىن سالىپ تەستكە دايىندالاتىن شاكىرتتىڭ قانداي پسيحولوگيالىق قىسىم كورەتىنىن ىشتەي شامالاي بەرىڭىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىندەگىلەر ءبىلىم ساپاسىن نەگىزى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا باعالاۋعا بولمايدى دەپ باياعىدا-اق ايتقان. سويتە تۇرا, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ تەستىلەۋگە قاتىسۋ كورسەتكىشى, سى­ناق­­تان جوعارى بالل جيناعان تۇلەك­­تەر مەن شەكتى دەڭگەيگە جەتە ال­ماعان­دارىن سارالاپ, تالداۋ جاسايدى. سول بويىنشا وبلىستاردىڭ رەيتينگىسى تۇزىلەدى. ال كىم العا وزدى, كىم ارتتا قالعانىن انىقتاعان سوڭ, كەمشىلىكتىڭ سەبەپ-سالدارىن ىزدەگەن كەرى پروتسەسس باستالدى دەي بەرىڭىز. ءيا, قالاي ايتساق تا, بۇعان دەيىن ۇبت كەزىندە بالاعا جاسالاتىن قىسىم كوپ بولدى. وسىدان كەيىن ونىڭ جۇيكەسى سىر بەرىپ, اشۋشاڭدىققا, سابىرسىزدىققا بوي الدىرعاندارى دا راس. بيىل عانا ۇبت ماسەلەسىندە مينيسترلىك تاراپىنان بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ ەدى, سونىڭ اسەرى بولار, بۇل جولعى تەستتە بالالاردىڭ ومىردەن باز كەشىپ, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا ارەكەتتەنگەن جاعدايلار كەزدەسپەدى. لايىم, ونداي قيىن جاعدايلار ەندى قايتالانباسىن. ارينە, كەلەسى جىلدان باستاپ ۇبت-نىڭ ءپىشىمى وزگەرەتىن كورىنەدى. ايتسە دە ەڭ الدىمەن ۇبت-عا دەگەن قوعامدىق كوزقاراس وزگەرمەيىنشە ءبارى بەكەر. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان» ارداق ۇسەيىنوۆا, جۋرناليست     جامبىل وبلىسى