اتاكاسىپ يەسى

قاتارداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى رەسپۋبليكامىزداعى «100 تابىستى تۇلعا» تىزىمىنە قالاي ەندى؟ تاپسىرماعا سايكەس تىلدەستىك, جۇزدەستىك, قاراپايىمدىلىعىنان, سابىرلىلىعىنان ەش تايماعان بايسالدى جان قازاقى قالپىنان اۋىتقىماي ىشكى الەمىنە ەپپەن ەندىرىپ تە جىبەردى. جەتىسۋ جەرىندە ەسىمدەرى قۇرمەتپەن اتالىپ, ەڭ باس­تىسى, قاراپايىم حالىقتىڭ ەرەكشە ءىلتيپاتىنا يە بولىپ جۇرگەن سمايىلوۆتار اۋلەتىنىڭ التىنشى پەرزەنتى جۇماعالي سمايىلوۆ «اكەمنەن العان ءتالىمىم – ەڭبەك. ەس بىلگەلى كورگەنىم تەك سول ەڭبەك بولدى. ال انام ومىرباقي بالا تاربيەسىمەن اينالىستى. بىزبەن بىرگە ءجۇرىپ كەتپەن ۇستاپ ءونىم توپىراعىن قوپسىتىپ, تۇپتەدى. ءتول باسى باقىت اعام جامان بولسا ەل سىيلاماس ەدى عوي. ەڭبەگى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە باعالانىپ «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى بولىپ, كوپتەگەن العىس حاتتار مەن مەرەكەلىك مەدالدارى ومىراۋىندا جارقىراپ ءجۇر», دەپ اعىنان جارىلعان كەيىپكەرىمىز. جۇماعالي سمايىلوۆ 1985 جىلدان باستاپ ۇلكەن ەڭبەككە ارالاس­تى. العاشىندا ۇجىمشارداعى قۇرىلىس ءبولىمىن باسقارىپ 1994 جىلى قاراتال وڭىرىنەن تاريحي اتامەكەنىنە كوشكەن نەمىستىڭ يەلىگىندەگى شارۋا قوجالىعىن تولىعىمەن ساتىپ الىپ, ءوز بەتىنشە جۇمىسقا كىرىسكەن ەدى. جاڭا شارۋاشىلىقتى جاستاي شەتىنەپ كەتكەن ۇلى اسقاردىڭ اتى اتالىپ ءجۇرسىن دەگەن قازاقى ىرىممەن «اسقار» شارۋا قوجالىعى دەپ اتادى. 2013 جىلدان قازاقتىڭ اقباس اسىل تۇقىمدى ءىرى قاراسىن وسىرۋدە. بۇگىندە سيىر سانى 1000 باستان استى. ءسويتىپ, تابىستىڭ قاينار كوزى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكپەن ەتەنە وسكەن جان سول ەڭبەكپەن كەلگەن دۇنيەنىڭ پارقىن ءبىلىپ, باعالاي ءبىلدى. مۇندايدا قازاق «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەگەن ءسوزدى ءدال تاۋىپ ايتقان عوي. سەبەبى, بۇل اۋلەتتىڭ باسى, مارقۇم جەكسەمبى قاريا ەڭبەك ۇستاحاناسىنىڭ حاس شەبەرى بولعانىن كوز كورگەندەر ۇنەمى ايتىپ جۇرەدى. وتاعاسىمەن بىرگە 11 بالا تاربيەلەپ وسىرگەن ارداقتى انا ماكەن ەسجانقىزى كيەلى شاڭىراقتىڭ ىرىسى, قۇتى, بەرەكەسىنە اينالىپ, ءفاني دۇنيەدەن وزعاندا حالىق قاراقۇرىم بولىپ جينالىپ اق جاۋىپ, ارۋلاپ جەر قوينىنا بەرگەن-ءتىن. اتا كۇشى, انا سۇتىمەن پەرزەنتتەرىنىڭ بويىنا سىڭگەن جاقسى ءبىر ادەت – قاشاندا قىسىلعان جاندارعا قولۇشىن بەرىپ ءجۇرۋ. «باتامەن ەل, جاۋىنمەن جەر كوگەرەدى» دەپ بەكەر ايتىلماعان عوي. جۇماعالي سمايىلوۆ ەلبا­سى­نىڭ «كاسىپتى اتادان بالاعا مۇرا بولىپ قالاتىنداي جاساۋ كەرەك», دەگەن ءسوزىن كوڭىل تۇكپىرىنە ءتۇيىپ العان جان. 2013 جىلدان بەرى قاراتال اۋدانىنان 500 باس ءىرى قاراعا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭىن سالىپ, مال سويۋ تسەحىن جابدىقتاۋدا. ارينە, ەكسپورتقا ەت شىعارۋ ءۇشىن مال سويۋ تسەحىنداعى جابدىقتار حالىقارالىق ستاندارتقا ساي بولۋى شارت. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كانىگى ماماندارىمەن كەڭەسىپ, بىرلەسە ارەكەت ەتۋ شارۋا ادامىنىڭ بويىنا ءسىڭىستى قاسيەت. ءاماندا ۇيا بۇزبايتىن ۇستامدىلىعى تابيعاتىندا بار ەكەندىگى تاعى انىق. «قۇداي قوسقان قوساعىم سۆەتلانا ينياتوۆا ەكەۋمىز نۇرسۇلتان, الپامىس اتتى ەكى ۇل تاربيەلەپ, ءوسىرىپ وتىرمىز. ۇلكەن ۇل وقۋدىڭ ارتىنا ءتۇسىپ, زاڭگەرلىك ماماندىقتى تاڭدادى. كىشى ۇلدىڭ شارۋاعا قىرى بار. كۇنى-ءتۇنى قاسىمنان تاستاماي مالشىلارىمىزدى, ەگىنشىلەرىمىزدى ارالاپ, كەيدە القاپ باسىندا جەر جىرتىپ, تۇقىم سەۋىپ, جيناپ جۇرگەن تەحنيكانىڭ ءبىر بولشەگىن اراقاشىقتىعى جۇزدەگەن شاقىرىمعا سوزىلعان قالادان ساتىپ الىپ اپارعاندا ەكىنشى ءبىر اقاۋى دايىن تۇراتىن ساتتەر بولادى. سونداي كەزدەردە بىردە-ءبىر رەت كەيىگەن ەمەس. قاجەت پە, اكەلىپ بەرۋ كەرەك ەكەنىن ايتقىزباي ۇعادى. اكەلى-بالالى بولىپ وڭاشا وتىرىپ سىرلاسقاندا تاڭداۋىم وسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى. باستاعان جۇمىسىڭىزدى جالعاستىرامىن دەگەن نىق سەنىمىن دە ءبىلدىردى», دەيدى جۇماعالي سمايىلوۆ. ادال ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن ەلگە اشىق كورسەتۋ, تابيعاتىنان قالىپتاسقان ءھام  بويىندا بار سابىرلىلىقتى ساقتاپ بايىپپەن نەگىزىنىڭ مىقتىلىعىن تانىتا ءبىلۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرماعان باقىت. بۇل ىزگىلىكتىڭ ءىزىن جالعاۋشى جانداردىڭ تالەيىنە جازىلعان. نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى, قاراتال اۋدانى