تولەمدە ىركىلىس بولماسىن

كەشە ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولدى. قارالۋعا ءتيىستى زاڭ جوبالارى سيرەپ قالعان با, ايتەۋىر, قازىر جالپى وتىرىستاردىڭ كۇن تارتىبىنە تەك 1-2 زاڭ جوباسى عانا ەنگىزىلەتىن بولىپ ءجۇر, ونىڭ دا جارتىسى قورىتىندى ازىرلەۋگە ارنالعان. كەشەگى وتىرىستا دا كۇن تارتىبىنە ءۇش-اق ماسەلە ەنگىزىلىپتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى «تولەمدەر جانە تولەم جۇيەلەرى تۋرالى» زاڭ جوباسى, ەكىنشىسى وسى زاڭعا بايلانىستى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ىلەسپە زاڭ جوباسى. ءۇشىنشى ماسەلە تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا بىرلەسكەن جەدەل-تەرگەۋ توپتارىن قۇرۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى بولدى. العاشقى ەكى ماسەلە بو­يىنشا ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ بايانداما جاسادى. تولەمدەر مەن تولەم جۇيەلەرى بىزدە باياعىدان بەرى قالىپتاسقان, وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل ارەكەتتەردى قۇقىقتىق تۇرعىدان «اقشا تولەمى مەن اۋدارىمى تۋرالى» زاڭ رەتتەپ كەلگەن. جاڭا زاڭ جوباسى سونى جەتىلدىرىپ, اتالعان زاڭنىڭ كۇشىن جويۋدى كوزدەيدى ەكەن. بۇل تۋرالى ۇلتتىق بانك توراعاسى: «تولەم رىنوگى جۇمىس ىستەۋ سا­لاسىندا قۇقىقتىق نەگىزدى قۇرۋ جانە قارىم-قاتىناستاردى كە­شەندى رەتتەۋ, سونداي-اق, تولەم­دەر مەن اقشا اۋدارىمىن جۇزەگە اسىرۋ راسىمدەرى بويىنشا نورمالاردى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ قا­جەتتىلىگى تۋىندادى», دەدى. جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى قاتارىنا: 1. تولەم جۇيە­لەرىنىڭ جۇمىسىن رەگلامەنتتەۋ. 2. تولەم قىزمەتتەرىنىڭ نارىعىن رەتتەۋ. 3. تولەمدەر مەن اقشا اۋدارىمدارىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جاتقىزىلعان. ونى ازىرلەۋ بارىسىندا ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ, سينگاپۋردىڭ, انگليانىڭ جانە ت.ب. ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ۇلگى رەتىندە ەسكەرىلىپتى. ءبارى دە تۇسىنىكتى قاراپايىم زاڭ جوباسى بولعانىمەن, دەپۋتاتتار وعان قاتتى شۇيلىگىپ, ءبىرشاما سۇراق قويدى. بىراق كوپتەگەن سۇراق اتالعان زاڭ جوباسى شەڭبەرىنەن شىعىپ, جالپى بانكتىك وپەراتسيا­لار, ونىڭ مونيتورينگ قىزمەتى, اگروبانك قىزمەتىن قالپىنا كەل­تىرۋ سياقتى ماسەلەلەرگە دە اۋىسىپ جاتتى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات مۇحتار تىنىكەەۆتىڭ ۇلتتىق بانك­تى نەگىزسىز ايىپتاپ, «ەكىنشى دەڭ­گەيدەگى بانكتەرگە «كرىشەۆات» ەتەدى» دەگەن سەكىلدى كريمينوگەندىك جۇيەنىڭ سوزدەرىن قولدانىپ, پارلا­مەنتاريلىك لەكسيكوننىڭ ادەبى­نەن اتتاپ سويلەگەنى قۇلاققا جاعىمسىزداۋ تيگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءوزىنىڭ سۇراعىندا ول ۇلتتىق بانكتى نەگىزىنەن حالىققا قارسى زاڭدار اكەلەدى دەپ تە ايىپتاپ, سونىڭ مىسالىنا ساقتاندىرۋدى يسلامدىق قارجىلاندىرۋ, كول­لەك­تورلىق ءىس-ارەكەتتەر تۋرالى زاڭ جوبالارىن اتادى. وسىلايشا وزىنە ەرىكسىز نازار اۋدارتقان دە­پۋتاتتىڭ سونداعى سۇراماعى: ترانزاكتسيا ءۇشىن الىناتىن پايىزدىق مولشەرلەمەنى جاڭا زاڭ جوباسى تومەندەتە مە دەگەن قاراپايىم عانا دۇنيە ەكەن. ۇلتتىق بانك توراعاسى وعان جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ قولدانىس­تاعى­دان ارتىقشىلىعى تۋرالى ايتىپ كەتتى دە, ناقتى جاۋاپ بەر­مەدى. الايدا, م.تىنىكەەۆ وسى سۇ­راقتى ەكىنشى رەت قويعاندا عانا د.اقىشەۆ ترانزاكتسيا ءۇشىن الىنا­تىن اقىنىڭ پايىزىن بان­كو­ماتتىڭ يەلەرى بولىپ تابىلا­تىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر وزدەرى انىقتايتىنىن ايتتى. بۇل باسەكەلەستىك ورتانىڭ وزدەرى بەل­گىلەيتىن ماسەلەسى, ءبىزدىڭ وعان ارا­­لاسىمىز جوق, دەدى توراعا. زاڭ جو­باسى ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقى­لىمعا ازىرلەنۋگە جىبەرىلدى. باسقا زاڭ جوبالارى دا تولىقتاي ماقۇل­داندى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋ­تاتتار ورتالىق اتقارۋ ورگان­دارىنا ار­ناعان وزدەرىنىڭ دەپۋ­تات­تىق ساۋال­دارىن جاريالادى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»