ازات ەتۋ وپەراتسياسىن باستادى
يراك اسكەرى «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توپتارىنىڭ باقىلاۋىنداعى فاللۋدجا قالاسىن قايتارىپ الۋ وپەراتسياسىن باستادى. بۇل قالا ەل استاناسى – باعدادتان باتىسقا قاراي شامامەن 70 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا ورنالاسقان.
كەيبىر اقپاراتتار بويىنشا, سۇننيتتەر باسىم شوعىرلانعان فەللۋدجادا ءالى 50 مىڭعا جۋىق بەيبىت تۇرعىن قالعان بولۋى كەرەك. بۇعان دەيىن يراك بيلىگى فاللۋدجا ماڭىنا اسكەر شوعىرلاندىرۋ جۇمىسىن اياقتاعانىن مالىمدەگەن ەدى. يراكتىڭ شيتەردەن جاساقتالعان پوليتسياسى مەن اقش باستاعان كواليتسيانىڭ اۋە كۇشتەرىنىڭ قولداۋ كورسەتۋىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان فالللۋدجانى ازات ەتۋ وپەراتسياسى 22 مامىردا باستالعان بولاتىن. 2014 جىلدىڭ باسىندا «يسلام مەملەكەتىنىڭ» سودىرلارى فاللۋدجانى باسىپ الىپ, التى ايدان سوڭ يراك پەن سيريادا وزدەرى باقىلايتىن اۋماقتا «يسلام حاليفاتىن» قۇرعانى جاريالانعان-دى.
سيرياداعى زارداپقا كىم كىنالى؟
تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايىپ ەردوعان رەسەي, يران جانە اقش-تىڭ سيريا داعدارىسىنا كيلىككەندەرىن سىنعا الىپ, ولاردىڭ سيريا پرەزيدەنتى باشار اسادتى بيلىكتەن كەتىرۋگە ق ۇلىقسىزدىعى سيريالىقتارعا زارداپ شەكتىرىپ وتىر دەپ مالىمدەدى.
تۇركيا باسشىسى وسى ماسەلە تۋرالى 29 مامىردا وسمان يمپەرياسىنىڭ ۆيزانتيا استاناسى – كونستانتينوپولدى (قازىرگى ىستانبۇل) الۋىنىڭ 563 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە ارنالعان جيىندا ايتقان. بۇدان بولەك, تاياۋدا جاريالانعان سيريالىق كۇرد پوليتسياسى جاساقتارىنىڭ ايىرىم بەلگىسى بار امەريكالىق ساربازداردىڭ سۋرەتتەرىنە قاتىستى رەدجەپ تايىپ ەردوعان اقش اسكەرلەرى «تەررورلىق ۇيىم وكىلدەرىنىڭ كيىمىن كيمەۋى ءتيىس» ەكەنى جونىندە دە پىكىر بىلدىرگەن ەدى.
ۇسىنىلۋعا داۋىس جەتكىلىكتى
ميللياردەر دونالد ترامپ رەسپۋبليكاشىلدار پارتياسىنان ءوزىنىڭ اقش پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتىققا ۇسىنىلۋىن قامتاماسىز ەتتى, دەپ حابارلادى «اسسوشيتەد پرەسس» اقپارات اگەنتتىگى.
قازىرگى كەزدە ول 1238 تاڭداۋشىنىڭ قولداۋىنا يە بولىپتى. بۇل كانديداتتىققا ۇسىنىلعان قاجەتتى داۋىستان ءبىر داۋىسقا ارتىق. پارتيانىڭ سەزى 18-21 شىلدە ارالىعىندا كليۆلەندتە (وگايو شتاتى) وتەدى. ترامپتىڭ كونسەرۆاتورلاردان كانديداتتىققا بىردەن-ءبىر ۇمىتكەر بولاتىنىن, ونىڭ سوڭعى باسەكەلەسى دجون كەيسيك ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن الىپ تاستاعاننان كەيىن-اق بەلگىلى بولدى. باستاپقىدا كانديداتتىققا ۇسىنىلۋ ءۇشىن كونسەرۆاتورلاردان 17 ادام باق سىناعان ەدى. ال اقش پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋى وسى جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا وتەدى.
قىسقا قايىرىپ ايتقاندا:
* اۆستراليادا قۇتقارۋشىلار ءتۇن مەزگىلىندە سۋدا ءجۇزىپ ءجۇرگەندە قولتىراۋىن سۇيرەپ اكەتكەن ايەلدى ىزدەستىرۋدە. قايعىلى وقيعا كۆينسلەند شتاتىنداعى دەينتري ۇلتتىق پاركى اۋماعىندا بولعان.
* ۆەنەسۋەلانىڭ باتىس بولىگىندەگى ترۋحيلو شتاتىندا قارۋلى توپ 11 تۇرعىندى ۇيىنەن كۇشتەپ اۋلاعا شىعارىپ, اتىپ تاستاعان. قۇربان بولعانداردىڭ بارلىعى ەر ادامدار. ولاردى نە ءۇشىن ولتىرگەنى جايلى قازىرگە اقپارات جوق.
* قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ ەلدىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەلس تۋرگانباەۆتىڭ وتستاۆكاعا كەتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلدادى. ونىڭ وتستاۆكاعا كەتۋ سەبەبى بەلگىسىز بولىپ وتىر.
* ساۋد ارابياسى يراننىڭ قاجىلىققا بايلانىستى قويعان تالاپتارىن قابىلداۋعا تۇرارلىق ەمەس دەپ اتادى. بۇدان ءسال بۇرىنىراق تەھەران ەر-ريادتى «اللاعا اپاراتىن سوقپاقتى جاپتى» دەپ ايىپتاعان ەدى.
ءبىر اپتادا – 700 ادام...
بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, سوڭعى بىرنەشە كۇن ىشىندە ەۋروپا جاعالاۋىنا جەتۋگە تىرىسقان 700-دەن استام ادام جەرورتا تەڭىزىنە باتىپ كەتكەن.
نەگىزىنەن ولار تەڭىز سۋلارىندا ادام تاسۋعا ارنايى جابدىقتالماعان كەمەلەردىڭ باتىپ كەتۋى سالدارىنان قازاعا ۇشىراعان. ادام ولىمىنە سوقتىرعان مۇنداي قايعىلى وقيعالار نەگىزىنەن يتاليا جاعالاۋىنىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن العان. اگەنتتىكتىڭ يتالياداعى وكىلى كارلوتتا ءساميدىڭ حاباردار ەتۋىنشە, كەمەلەر بورتىنا ءتيىستى مولشەردەن ونداعان ەسە كوپ ادامدى تيەپ الادى. ونىڭ سوڭى كەمەنىڭ سۋعا باتىپ كەتۋىنە سوقتىرىپ جاتادى. اگەنتتىك وكىلىنىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا, جىل باسىنان بەرى جەرورتا تەڭىزىندە سۋعا باتۋ سالدارىنان 1,5 مىڭنان استام ميگرانت قازا تاپقان. كەيبىر مالىمەتتەردە ەۋروپا ەلدەرىنە كەلگەن ميگرانتتاردىڭ سانى 1,5 ميلليوننان اسىپ كەتكەنى ايتىلادى.
جاڭا باسشىسىنا انت بەردى
اۋعانستاننىڭ وڭتۇستىگىندە 500-دەن استام سودىر «تاليبان» تەررورشىل ۇيىمىنىڭ جاڭا باسشىسى حايباتۋللا احۋندزادەگە انت بەردى. بۇل جونىندە «ينتەرفاكس» اقپارات اگەنتتىگى حابارلادى.
ەكسترەميستەر قوزعالىستىڭ جاڭا جەتەكشىسىنە انت بەرۋ ءۇشىن باگلان پروۆينتسياسىنداعى داند-گۋري ۋەزىنە جينالعان. «تاليباننىڭ» جاڭا باسشىسى حايباتۋللا احۋندزادە ۇيىمنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى احتار مانسۇردىڭ كوزى جويىلعاننان كەيىن وسى تەررورشىل قوزعالىستى قولىنا الىپ وتىر. انت بەرۋ ءراسىمى اۋعاندىق «اريانا-تۆ» تەلەارناسى ارقىلى كورسەتىلگەن ەكەن. پروۆينتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى وسىعان بايلانىستى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ارەكەتسىزدىگىنە اشۋ-ىزا ءبىلدىرىپ, «داند-گۋري ۋەزى تەررورشىلار ءۇشىن باسپانا بولدى» دەپ مالىمدەگەن. ال كەيىنىرەك باگلان پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى ابدۋلساتتار بوريز كۇش قۇرىلىمدارى بىرنەشە كۇننەن بەرى ءوڭىر اۋماعىن سودىرلاردان قورعاپ جاتقانىن حابارلادى.
ازاماتتارىن قاجىلىققا جىبەرمەيدى
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى بيىل ەل ازاماتتارىن مەككەگە قاجىلىق جاساۋعا جىبەرمەيتىنىن مالىمدەدى. بۇل اقپاراتتى بي-بي-سي تاراتتى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ساۋد ارابياسىنىڭ بيلىگى ءتۇرلى كەدەرگىلەر جاساۋ ارقىلى يراندىقتاردىڭ قاجىلىق بورىشتارىن وتەپ قايتۋلارىنا بوگەت جاساپ جاتقان سياقتى. وتكەن جىلى قاجىلىق كەزىندە 770-تەي ادام قازا تاۋىپ, 934 ادام جاپا شەككەن. مەرت بولعانداردىڭ ىشىندە 130 يراندىق بولعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ساۋد ارابياسىنىڭ بيلىگى قاجىلىقتى ويداعىداي ۇيىمداستىرمادى جانە قاجىلىققا بارعان مۇسىلمانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قابىلدامادى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كيكىلجىڭنىڭ ءورشي تۇسۋىنە وسى وڭىردەگى باسەكەلەستىك تە سەبەپ بولىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە يران مەن ساۋد ارابياسى سيريا مەن يەمەندەگى اسكەري قاقتىعىستاردا ءبىر-بىرىنە قارسى ەكى تاراپقا دا قولداۋ بىلدىرۋدە.
ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى
يراك اسكەرى «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توپتارىنىڭ باقىلاۋىنداعى فاللۋدجا قالاسىن قايتارىپ الۋ وپەراتسياسىن باستادى. بۇل قالا ەل استاناسى – باعدادتان باتىسقا قاراي شامامەن 70 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا ورنالاسقان.
كەيبىر اقپاراتتار بويىنشا, سۇننيتتەر باسىم شوعىرلانعان فەللۋدجادا ءالى 50 مىڭعا جۋىق بەيبىت تۇرعىن قالعان بولۋى كەرەك. بۇعان دەيىن يراك بيلىگى فاللۋدجا ماڭىنا اسكەر شوعىرلاندىرۋ جۇمىسىن اياقتاعانىن مالىمدەگەن ەدى. يراكتىڭ شيتەردەن جاساقتالعان پوليتسياسى مەن اقش باستاعان كواليتسيانىڭ اۋە كۇشتەرىنىڭ قولداۋ كورسەتۋىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان فالللۋدجانى ازات ەتۋ وپەراتسياسى 22 مامىردا باستالعان بولاتىن. 2014 جىلدىڭ باسىندا «يسلام مەملەكەتىنىڭ» سودىرلارى فاللۋدجانى باسىپ الىپ, التى ايدان سوڭ يراك پەن سيريادا وزدەرى باقىلايتىن اۋماقتا «يسلام حاليفاتىن» قۇرعانى جاريالانعان-دى.
سيرياداعى زارداپقا كىم كىنالى؟
تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايىپ ەردوعان رەسەي, يران جانە اقش-تىڭ سيريا داعدارىسىنا كيلىككەندەرىن سىنعا الىپ, ولاردىڭ سيريا پرەزيدەنتى باشار اسادتى بيلىكتەن كەتىرۋگە ق ۇلىقسىزدىعى سيريالىقتارعا زارداپ شەكتىرىپ وتىر دەپ مالىمدەدى.
تۇركيا باسشىسى وسى ماسەلە تۋرالى 29 مامىردا وسمان يمپەرياسىنىڭ ۆيزانتيا استاناسى – كونستانتينوپولدى (قازىرگى ىستانبۇل) الۋىنىڭ 563 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە ارنالعان جيىندا ايتقان. بۇدان بولەك, تاياۋدا جاريالانعان سيريالىق كۇرد پوليتسياسى جاساقتارىنىڭ ايىرىم بەلگىسى بار امەريكالىق ساربازداردىڭ سۋرەتتەرىنە قاتىستى رەدجەپ تايىپ ەردوعان اقش اسكەرلەرى «تەررورلىق ۇيىم وكىلدەرىنىڭ كيىمىن كيمەۋى ءتيىس» ەكەنى جونىندە دە پىكىر بىلدىرگەن ەدى.
ۇسىنىلۋعا داۋىس جەتكىلىكتى
ميللياردەر دونالد ترامپ رەسپۋبليكاشىلدار پارتياسىنان ءوزىنىڭ اقش پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتىققا ۇسىنىلۋىن قامتاماسىز ەتتى, دەپ حابارلادى «اسسوشيتەد پرەسس» اقپارات اگەنتتىگى.
قازىرگى كەزدە ول 1238 تاڭداۋشىنىڭ قولداۋىنا يە بولىپتى. بۇل كانديداتتىققا ۇسىنىلعان قاجەتتى داۋىستان ءبىر داۋىسقا ارتىق. پارتيانىڭ سەزى 18-21 شىلدە ارالىعىندا كليۆلەندتە (وگايو شتاتى) وتەدى. ترامپتىڭ كونسەرۆاتورلاردان كانديداتتىققا بىردەن-ءبىر ۇمىتكەر بولاتىنىن, ونىڭ سوڭعى باسەكەلەسى دجون كەيسيك ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن الىپ تاستاعاننان كەيىن-اق بەلگىلى بولدى. باستاپقىدا كانديداتتىققا ۇسىنىلۋ ءۇشىن كونسەرۆاتورلاردان 17 ادام باق سىناعان ەدى. ال اقش پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋى وسى جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا وتەدى.
قىسقا قايىرىپ ايتقاندا:
* اۆستراليادا قۇتقارۋشىلار ءتۇن مەزگىلىندە سۋدا ءجۇزىپ ءجۇرگەندە قولتىراۋىن سۇيرەپ اكەتكەن ايەلدى ىزدەستىرۋدە. قايعىلى وقيعا كۆينسلەند شتاتىنداعى دەينتري ۇلتتىق پاركى اۋماعىندا بولعان.
* ۆەنەسۋەلانىڭ باتىس بولىگىندەگى ترۋحيلو شتاتىندا قارۋلى توپ 11 تۇرعىندى ۇيىنەن كۇشتەپ اۋلاعا شىعارىپ, اتىپ تاستاعان. قۇربان بولعانداردىڭ بارلىعى ەر ادامدار. ولاردى نە ءۇشىن ولتىرگەنى جايلى قازىرگە اقپارات جوق.
* قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ ەلدىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەلس تۋرگانباەۆتىڭ وتستاۆكاعا كەتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلدادى. ونىڭ وتستاۆكاعا كەتۋ سەبەبى بەلگىسىز بولىپ وتىر.
* ساۋد ارابياسى يراننىڭ قاجىلىققا بايلانىستى قويعان تالاپتارىن قابىلداۋعا تۇرارلىق ەمەس دەپ اتادى. بۇدان ءسال بۇرىنىراق تەھەران ەر-ريادتى «اللاعا اپاراتىن سوقپاقتى جاپتى» دەپ ايىپتاعان ەدى.
ءبىر اپتادا – 700 ادام...
بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, سوڭعى بىرنەشە كۇن ىشىندە ەۋروپا جاعالاۋىنا جەتۋگە تىرىسقان 700-دەن استام ادام جەرورتا تەڭىزىنە باتىپ كەتكەن.
نەگىزىنەن ولار تەڭىز سۋلارىندا ادام تاسۋعا ارنايى جابدىقتالماعان كەمەلەردىڭ باتىپ كەتۋى سالدارىنان قازاعا ۇشىراعان. ادام ولىمىنە سوقتىرعان مۇنداي قايعىلى وقيعالار نەگىزىنەن يتاليا جاعالاۋىنىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن العان. اگەنتتىكتىڭ يتالياداعى وكىلى كارلوتتا ءساميدىڭ حاباردار ەتۋىنشە, كەمەلەر بورتىنا ءتيىستى مولشەردەن ونداعان ەسە كوپ ادامدى تيەپ الادى. ونىڭ سوڭى كەمەنىڭ سۋعا باتىپ كەتۋىنە سوقتىرىپ جاتادى. اگەنتتىك وكىلىنىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا, جىل باسىنان بەرى جەرورتا تەڭىزىندە سۋعا باتۋ سالدارىنان 1,5 مىڭنان استام ميگرانت قازا تاپقان. كەيبىر مالىمەتتەردە ەۋروپا ەلدەرىنە كەلگەن ميگرانتتاردىڭ سانى 1,5 ميلليوننان اسىپ كەتكەنى ايتىلادى.
جاڭا باسشىسىنا انت بەردى
اۋعانستاننىڭ وڭتۇستىگىندە 500-دەن استام سودىر «تاليبان» تەررورشىل ۇيىمىنىڭ جاڭا باسشىسى حايباتۋللا احۋندزادەگە انت بەردى. بۇل جونىندە «ينتەرفاكس» اقپارات اگەنتتىگى حابارلادى.
ەكسترەميستەر قوزعالىستىڭ جاڭا جەتەكشىسىنە انت بەرۋ ءۇشىن باگلان پروۆينتسياسىنداعى داند-گۋري ۋەزىنە جينالعان. «تاليباننىڭ» جاڭا باسشىسى حايباتۋللا احۋندزادە ۇيىمنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى احتار مانسۇردىڭ كوزى جويىلعاننان كەيىن وسى تەررورشىل قوزعالىستى قولىنا الىپ وتىر. انت بەرۋ ءراسىمى اۋعاندىق «اريانا-تۆ» تەلەارناسى ارقىلى كورسەتىلگەن ەكەن. پروۆينتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى وسىعان بايلانىستى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ارەكەتسىزدىگىنە اشۋ-ىزا ءبىلدىرىپ, «داند-گۋري ۋەزى تەررورشىلار ءۇشىن باسپانا بولدى» دەپ مالىمدەگەن. ال كەيىنىرەك باگلان پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى ابدۋلساتتار بوريز كۇش قۇرىلىمدارى بىرنەشە كۇننەن بەرى ءوڭىر اۋماعىن سودىرلاردان قورعاپ جاتقانىن حابارلادى.
ازاماتتارىن قاجىلىققا جىبەرمەيدى
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى بيىل ەل ازاماتتارىن مەككەگە قاجىلىق جاساۋعا جىبەرمەيتىنىن مالىمدەدى. بۇل اقپاراتتى بي-بي-سي تاراتتى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ساۋد ارابياسىنىڭ بيلىگى ءتۇرلى كەدەرگىلەر جاساۋ ارقىلى يراندىقتاردىڭ قاجىلىق بورىشتارىن وتەپ قايتۋلارىنا بوگەت جاساپ جاتقان سياقتى. وتكەن جىلى قاجىلىق كەزىندە 770-تەي ادام قازا تاۋىپ, 934 ادام جاپا شەككەن. مەرت بولعانداردىڭ ىشىندە 130 يراندىق بولعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ساۋد ارابياسىنىڭ بيلىگى قاجىلىقتى ويداعىداي ۇيىمداستىرمادى جانە قاجىلىققا بارعان مۇسىلمانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قابىلدامادى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كيكىلجىڭنىڭ ءورشي تۇسۋىنە وسى وڭىردەگى باسەكەلەستىك تە سەبەپ بولىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە يران مەن ساۋد ارابياسى سيريا مەن يەمەندەگى اسكەري قاقتىعىستاردا ءبىر-بىرىنە قارسى ەكى تاراپقا دا قولداۋ بىلدىرۋدە.
ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى
