ورگە باسقان ونەركاسىپ

نارىقتىق ەكونوميكا دەگەنىمىز الىپ ساتارلىق ەمەس. ءبىر بازاردىڭ سورەسىندەگىنى ەكىنشىسىنە اپارىپ, ۇستىنە ازداعان تيىن-تەبەن قوسىپ, سونىڭ پايداسىنا عانا شۇكىرشىلىك ەتىپ وتىرۋدىڭ كۇنى ءوتىپ بارادى. بولماسا, الا دورباسىن ارقالاپ قىتايدان, تۇركيادان زات جەتكىزۋدىڭ دە زامانى بىتۋگە تايا­دى. ويتكەنى, وركەنيەت كوشى ءوندىرىس پەن ونەركاسىپكە الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن. ءوزىڭ وندىرمەي, وزگەنىكىن تۇتىنۋ ءوز-ءوزىڭدى وزەككە تەپكەنمەن بىردەي عوي. تۇراقتى كاسىبىڭدى اشىپ, نارىقتىڭ داۋىلى مەن جاۋىنىنا توتەپ بەرەتىن تىرلىكتىڭ كوزىن تاپپاي, ەكى ءبۇيىرىڭنىڭ توق بولۋى دا قيىن. سوندىقتان سوڭعى جىلدارى وڭىرلەردە ونەركاسىپ پەن ءوندىرىس سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر كورىنىسىن قىزىلوردا وبلىسىنان كورۋگە بولادى. ماسەلەنكي, وسى جىلدىڭ سوڭعى 4 ايىندا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسى بويىنشا 38,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپتى. قاي نارسەنىڭ ارىق-كەمى سالىستىرعان كەزدە ايقىندالادى. وسى كورسەتكىشتى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرا قاراساق, وندا ءونىمنىڭ 115,7 پايىزعا دەيىن ارتقانىن كورەر ەدىك. ال ەندى كورسەتكىشتىڭ وسىنشا جوعارىلاۋىنا نە سەبەپ؟ بۇعان يندۋستريالىق كارتا اياسىندا ىسكە قوسىلعان جوبالار مەن بۇرىننان جۇمىس جاساپ كەلە جاتقان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىلىس قوسىلىپ, شىعاراتىن ءونىم كولەمىنىڭ ۇلعايۋى باستى سەبەپ بولىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى 10,2 ميلليارد تەڭگەنىڭ تاماق ونىمدەرى وڭدەلدى. اتاپ ايتساق, 56 647 توننا كۇرىش نارىققا ءجى­بەرىلدى. «ارال تۇز» بەن «رزا» سەكىلدى اكتسيونەرلىك قوعامدار جوبالارىنىڭ ارقاسىندا يودتالعان تۇز ءوندىرۋ 14,3 پايىزعا, وڭدەلگەن ءسۇت ءوندىرۋ 94,4 پايىزعا ءوستى. مۇناي ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىندا 1,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ونداعى ءوسىم 116,5 پايىزدى قۇرادى. ايماقتا مۇناي ونىمدەرىن وندىرەتىن «قىزىلوردا از توننالىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس جۇمىس جاساۋدا. بۇل مەكەمەنىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى 100 مىڭ توننا ءونىم شىعارۋعا جەتەدى. كاسىپورىن تا­راپىنان قازىرگى كەزدە مۇناي ءوندىرىسى كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان جۇمىسشىلار سانىن قىسقارتپاي, ءونىم كولەمىن كوتەرۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا زاۋىت ين­دۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا مۇناي وڭدەۋ كولەمىن جىلىنا 500 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاۋدا. حيميالىق ونەركاسىپ ونىمدەرى سالاسىندا 3,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. بۇل سالادا وبلىس بويىنشا ۇدەمەلى يندۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسقان جاڭاقورعان اۋدانىنداعى جىلدىق قۋاتتىلىعى 500 مىڭ توننا كۇكىرت قىشقىلىن وندىرەتىن «سكز-U» جشس جانە قىزىلوردا قالاسىنداعى «حۋا يۋ ينتەرنەشنل ۆ كىزىلوردە» جشس تۇراقتى تۇردە جۇمىس جاساپ كەلەدى. رەزەڭكە جانە پلاستماسسا وندىرىسىندە 1,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ بۇيىمدارى شىعارىلعان. ايماقتا پلاستيك ەسىك-تەرەزە شىعاراتىن شاعىن تسەحتار مەن پوليەتيلەن قۇبىرلار شىعاراتىن «قۋات» جشس مەن «قازاقستاننىڭ مۇناي حيميا «كەميكال» كومپانياسى» جشس جۇمىس ىستەپ تۇر. مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىنىڭ نە­گىزگى باعالى جانە ءتۇستى مەتالداردى ءوندىرۋ سالاسى بويىنشا 16,9 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. ماشينا جاساۋ, جوندەۋ جانە ورناتۋ سالاسىندا ەسەپتى كەزەڭدە 3,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ قىزمەتى اتقارىلدى. بۇل سالادا نەگىزىنەن «قازالى ۆاگون جوندەۋ دەپوسى» جشس, «قازالى لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسى» جشس, «رەمپاسساجيرۆاگون» جشس, «سەك­سەۋىل لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسى» جشس تەمىرجول سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋدە. قۇرىلىس زاتتارىن ءوندىرۋ بويىنشا 1,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ تاۋارى شىعارىلدى. وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا كورسەتكىش 46,1 پايىزعا ارتقان. ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى مۇ­نايدىڭ عانا باعاسىنا بايلانىپ تۇرعان ءبىر كەزدەگى وبلىستىڭ بۇگىندە ءار تاراپتا ەڭبەك ەتىپ, ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جوعارىدا ءبىز كەلتىرگەن دەرەكتەن بىلۋگە بولاتىن شىعار. سونداي-اق, بۇل ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان قىرۋار شارۋانىڭ ءبىر پاراسى عانا ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ابزال. الداعى ۋاقىتتا جۇمىس جان-جاقتى ەسەلەنىپ, ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسا بەرەتىن بولادى. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا وبلىسى