استانادا الداعى ماۋسىم ايىنىڭ 2-ءسى مەن 5-ءى ارالىعىندا وتەدى
«KADEX-2016» IV حالىقارالىق قارۋ-جاراق جانە اسكەري تەحنيكالىق م ۇلىك كورمەسى الەمدەگى ۇزدىك قورعانىس ونەركاسىبى بار كومپانيالار ءۇشىن كاسىبي ىنتىماقتاستىق الاڭىنا اينالماق. قورعانىس ونەركاسىبى سالاسىندا ساراپشىلار مەن مامانداردىڭ پىكىر الماسىپ, تىڭ يدەيالارمەن بولىسۋىنە مول مۇمكىندىك بەرەدى. كورمەنىڭ باستى ەكسپوناتتارى – اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق.
جاقىندا استانادا جاھاننىڭ قىتاي, تۇركيا, گەرمانيا, كانادا, كورەيا, فرانتسيا جانە رەسەي سىندى 35 مەملەكەتىنەن 300-گە جۋىق كومپانيا اسكەري تەحنيكانىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرىن كوپشىلىككە پاش ەتپەك. سونىمەن, حالىقارالىق كورمەدە 200-دەن اسا شەتەلدىك جانە 100-گە جۋىق وتاندىق كاسىپورىندار اسكەري تەحنيكانىڭ قانداي ءتۇرىن كورسەتەدى, ساراپشىلار مەن قوناقتاردى, بارشا ەلوردالىق تۇرعىنداردى قارۋدىڭ قانداي تۇرىمەن قىزىقتىرادى؟!
«KADEX» – بۇل وتاندىق برەندتى ىلگەرىلەتۋ تۇرعىسىنداعى بىردەن-ءبىر نىق قادام. قازاقستان اسكەري تەحنيكانى شەتەلدىك قارۋ-جاراق ءوندىرىسىنىڭ ءىرى ماگناتتارىنان ساتىپ الىپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ دە ءتول ءونىمىن وندىرۋدە. ءسويتىپ, نارىققا جول تارتىپ وتىر. بۇل – قورعانىس سالاسىنداعى ايتۋلى جەتىستىك, جاعىمدى جاڭالىق.
كورمەدە ەكسپوزيتسيانىڭ ءبىرشاما بولىگىن جوعارى تەحنولوگيالىق تانككە قارسى زىمىران كەشەندەرى مەن شابۋىلداۋ قارۋ-جاراعىن پاش ەتە وتىرىپ, رەسەي فەدەراتسياسى ۇسىنادى. «كبپ» اق زاۋىتىنىڭ رەسەيدە قارۋ-جاراق پەن وق-دارىلەر جاساۋدا 85 جىلدىق تاجىريبەسى بار. «ۆولوگدا وپتيكا-مەحانيكالىق زاۋىتى» اق جەتەكشى رەسەيلىك وندىرۋشىلەرمەن شىعارىلاتىن (ت-90, ت-80ۋ, بمپ-3, بتر-80, مت-لبم) بروندى تەحنيكاعا ارنالعان اتىستى باسقارۋدىڭ كوپ ارنالى تۇراقتاندىرىلعان جۇيەلەرىن كورسەتەدى. زاۋىت قۇرالدار مەن كەشەندەرگە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋدى جۇزەگە اسىرادى. «شۆابە» يننوۆاتسيالىق وپتيكالىق حولدينگىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى.
كاDەح-تە جالپى ماقساتتاعى تۋربوبۇراندالى ۇشاقتار شىعارۋداعى كوشباسشى سانالاتىن كانادالىق كومپانيا دا جوعارى ۇشۋ ۇلگىلەرىن كورسەتپەك. كورمە شەڭبەرىندە «Viking Air Ltd» الەمدىك دارەجەدەگى اۋە-عارىشتىق كومپانياسىنىڭ ءوندىرىسى «Series-400» 19 ورىندىق اۋەكەمەسىنىڭ كورسەتىلىمى وتەدى. زاۋىت ءداستۇرلى اۋە كەمەلەرىنىڭ الەمدىك پاركىنە ارنالعان جابدىقتار شىعارادى.
زىمىران جۇيەلەرىنىڭ الەمدىك ءوندىرۋشىسى – فرانتسيا دا قالىس قالمايدى. «MBDA» كومپانياسى جەرۇستى, تەڭىز جانە اۋە جۇيەسىنىڭ تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋعا ارنالعان ءونىمنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن ۇسىنادى. ال تۇركيانىڭ جەتەكشى «ASELSAN» قورعانىس كومپانياسى بولسا, اسكەري بايلانىس سالاسىندا رادار جانە راديوەلەكتروندىق جوعارى تەحنولوگيالىق جۇيەلەردى ۇسىناتىن بولادى.
بۇگىندە قاي ەل ءۇشىن دە باستى ماقسات – قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى شەتەلدەن ساتىپ الۋدان باس تارتۋ. ياعني, ءوز ەلىندە وندىرۋگە, كەرەك دەسەڭىز, ەكسپورتقا شىعارىپ, قارجى كوزىنە اينالدىرۋعا ۇمتىلادى. قازاقستان قورعانىس-ءوندىرىستىك كەشەنى دە وسى باعىتتا جۇمىس جاساۋدا. «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتىپ, وتاندىق اسكەري ءوندىرىستىڭ سانىن دا, ساپاسىن دا ارتتىرىپ كەلەدى.
ماسەلەن, ءبىز ءۇشىن قۋانتارلىق جاڭالىق ميناعا قارسى قورعانىسى بار «ارلان» بروندالعان ءاۆتوموبيلىن شىعاراتىن «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» جشس زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلۋى بولىپ تابىلادى. ءونىم وتە جاقسى سيپاتتامالارعا يە. سىناما بارىسىندا «ارلان» بروندى ترانسپورتەرى ۇزدىك ناتيجەلەر كورسەتتى. بكم «ارلان – بۇل ارنايى اسكەرلەرگە, ارنايى ماقساتتاعى جاۋىنگەرلەرگە, سونداي-اق, اسكەري پوليتسياعا ارنالعان بروندالعان دوڭگەلەكتى ماشينا.
ۇزىندىعى 6,5 م, بيىكتىگى 3 م, ەڭ ءۇلكەن جىلدامدىعى 120 كم/ساعات بولاتىن بروندالعان جول تاڭدامايتىن كولىك لاڭكەستىك اكتىلەردە پايدالانىلاتىن قولدان جاسالعان بومبالاردان تولىق قورعالعان. راديوتولقىنداردى «جۇتىپ الاتىن» قوسىمشا فۋنكتسياسى بار. دوڭگەلەكتەرىنە وق تيگەننەن كەيىن دە 50 شاقىرىمدى ءجۇرىپ وتە الادى. ەڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ءوزىنىڭ سالماعى 10-اق توننا بولعانىمەن, قوسىمشا 18 تونناعا دەيىنگى جۇك تاسىمالداي الادى. مۇنداي اسكەري تەحنيكا شىعارۋ, الەمدە قارۋ-جاراق دامۋىنىڭ زاماناۋي ءۇردىسىن ەسكەرە كەلگەندە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس-ونەركاسىبى كەشەنىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندە جاڭا كەزەڭگە اينالدى دەۋگە بولادى.
قازاقستان زاۋىتتارىندا شىعارىلاتىن ونىمدەر زاماناۋي تاكتيكا-تەحنيكالىق سيپاتتامالارعا جاۋاپ بەرەدى جانە جەكەمەنشىك ازىرلەمەنىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن قامتيدى. ماسەلەن, «سەمەي ينجينيرينگ» زاۋىتى حالىقارالىق نارىققا شىعۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل باعىتتا وتاندىق كاسىپورىننىڭ جوسپارلارىنا ت-72, جاياۋ اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ماشيناسى ء(جاجم-1) مەن بتر-7 بروندى ترانسپورتەرلەرىن جاساپ شىعارۋ كىرەدى.
بۇل – بروندى تەحنيكانى كۇردەلى جوندەۋ مەن اسكەري جانە اسكەري-ينجەنەرلىك تەحنيكانىڭ بازاسىندا كونۆەرسيالىق تەحنيكانى دايىنداۋمەن اينالىساتىن – قازاقستانداعى بىردەن-ءبىر زاۋىت.
سونداي-اق, كورمەدە «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق-تىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «س.م.كيروۆ اتىنداعى ماشينا جاساۋ زاۋىتى» اق-تا شىعارىلاتىن مامانداندىرىلعان ءونىم ۇسىنىلادى. س.م.كيروۆ اتىنداعى زاۋىت نەگىزىنەن تەڭىز سۋاستى قارۋىن, تەمىرجولدىڭ قوزعالمالى قۇرامىن جوبالاۋ مەن ءازىرلەۋگە, سونداي-اق, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن ازاماتتىق ءونىم مەن جوعارى تەحنيكالىق بۇيىمدار شىعارۋعا مامانداندىرىلعان. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت – قۇرلىق اسكەرلەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ قارۋ-جاراعى مەن اسكەري تەحنيكاسىنىڭ اۋە شابۋىلىنان قورعانىس جۇيەلەرى مەن قۇرالدارىنىڭ, ارنايى ماقساتتاعى قۇرالدار مەن م ۇلىكتەردىڭ, IT-تەحنولوگيالاردىڭ, بايلانىس جۇيەلەرى مەن قۇرالدارىنىڭ, تىلدىق جانە تەحنيكالىق م ۇلىكتەردىڭ دە كورسەتىلىمى وتەدى.
قازاقستان زاۋىتتارى ءۇشىن بۇل – ءوز ءونىمىن كورسەتۋ جانە ونى الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى. جالپى العاندا, بۇل قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى قورعانىس الەۋەتىنىڭ دامۋى مەن ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. 2010 جىلعى كورمەنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,5 ملرد. اقش دوللارى سوماسىنا 10 ۇزاق مەرزىمدى قۇجات جاسالعانىن ايتا كەتەيىك. وعان 156 كومپانيا, ونىڭ ىشىندە 86 وتاندىق كومپانيا قاتىستى. ال 2014 جىلى كورمە بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىق نەگىزىندە 2,6 ملرد. اقش دوللارى سوماسىندا 31 ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارت جاسالدى. قاتىسۋشى كومپانيالاردىڭ سانى 300-گە دەيىن, ونىڭ ىشىندە وتاندىق كومپانيالاردىڭ سانى 92-گە دەيىن ۇلعايدى.
تاعى ءبىر جاڭا ونىمىمەن ەلىمىزدەگى «گيدروپريبور» عزي» اق زاۋىتى قۋانتىپ وتىر. ول – وتاندىق سۋ جاڭا «قاجىمۇقان» كاتەرى. «KADEX-2016» كورمەسى اياسىندا كاسىپورىن «قاجىمۇقان» مۇز جاراتىن تارتقىش كاتەردىڭ سىزباسىن ۇسىنادى. كاتەردىڭ جوبالانۋى مەن جاسالۋى 2014 جىلى قازاقستان ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا باستالدى. ول وزەندەردە, سۋ قويمالارىندا جانە كاسپي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە قالىڭدىعى 30 سم-لىك مۇزدا پاترۋلدىك قىزمەت اتقارۋعا ارنالعان. ەكيپاجى 4 ادامنان تۇرۋى مۇمكىن. ءجۇزۋدىڭ اۆتونومدىعى 5 تاۋلىككە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
سونىمەن قاتار, «گيدروپريبور» عزي» اق كورمە كەلۋشىلەرىنىڭ نازارىنا «كاماز»-دىڭ بازاسىندا جاسالعان سۇڭگۋىرلەردى اۆتونومدى قامتاماسىز ەتەتىن جىلجىمالى ستانسانى ۇسىنادى. ستانسا ايلاقتان جانە ءجۇزۋ قۇرالدارىنان 40 مەترگە دەيىنگى تەرەڭدىكتە ديۆەرسيالىق كۇشتەرگە قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن ورىنداۋ كەزىندە جاۋىنگەرلىك جۇزۋشىلەردىڭ سۋاستى وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋىنا جاعداي تۋعىزادى. «گيدروپريبور» عزي» اق «قازاقستان ينجينيرينگ ۇك» اق-تىڭ قۇرامىنا كىرەدى. ينستيتۋت كەمە قۇراستىرۋ, موبيلدى روبوتتى تەحنيكا, سۇڭگۋىر تەحنيكالار, ناۆيگاتسيالىق جابدىق, مۇناي-گاز سەكتورىنا ارنالعان جابدىق سياقتى باعىتتار بويىنشا جوعارى تەحنولوگيالى تەحنيكانىڭ ۇلگىلەرىن زەرتتەۋ مەن جوبالاۋعا مامانداندىرىلعان.
سونداي-اق, كورمەگە قاتىساتىن قازاقستاندىق كاسىپورىن قاتارىندا «سەمەي ينجينيرينگ» اق زاۋىتى, «زەنيت» ورال زاۋىتى» اق, «تىنىس» اق, «س.م.كيروۆ اتىنداعى ماشينا قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق, «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» جشس, «قازاقستان Aselsan ينجينيرينگ» جشس بار ەكەنىن ايتا كەتەيىك. ولار ەكسپورتقا كورابلدەرگە قاجەتتى ءتۇرلى تورپەدالاردى, كەمە گيدراۆليكاسىن, اۆياتسيالىق قاجەتتىلىكتەردى قازىرگى زامانعى جىلۋ قۇرالدارىن, كوزدەۋ لينزالارىن, تۇنگى كورۋ قۇرالدارىن ۇسىناتىن بولادى.
«KADEX-2016» كورمەسى – ءاسكەري مامانداردىڭ كونسترۋكتيۆتى جاعدايدا پىكىر جانە تاجىريبە الماساتىن كاسىبي ۇنقاتىسۋ الاڭى. بۇل وتاندىق اسكەري ويدىڭ دامۋىنا, سونداي-اق, شەتەلدەرمەن اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا كەپىلدى تۇردە سەپتىگىن تيگىزەدى. جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەر شىعارۋعا قابىلەتتى بولا وتىرىپ, عىلىمدى از قاجەت ەتەتىن ونىمدەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەدى. ءسوز جوق, ءداستۇرلى تۇردە مۇنداي كورمەلەردە اسكەرلەر مەن قارۋدى باسقارۋ كەشەندەرى, جوعارى دالدىكتەگى قارۋدان قورعانىس جۇيەلەرى, اۆياتسيالىق تەحنيكا, اۋە شابۋىلىنان قورعانىس قۇرالدارى مەن جۇيەلەرى, وپتيكالىق-ەلەكتروندى قۇرىلعىلار ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولادى. سوندىقتان, ەلەكتروندى جانە ەلەكتروندى-وپتيكالىق جۇيەلەر, بايلانىس جانە باسقارۋ جۇيەلەرى, جەلىلىك شەشىمدەر سالاسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.
بۇگىنگى تاڭدا استانانىڭ حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ اسكەري سەكتورىندا «KADEX-2016» كورمەسىنە دايىندىق قارقىن العان. پاۆيلونداردىڭ قۇرىلىسى دا قارقىندى جۇرۋدە. ەندى كورمەدە كورسەتىلەتىن اسكەري تەحنيكالار كەلە باستايدى. ەلوردانىڭ بارشا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن KADEX-ءتى تاماشالاۋعا شاقىرامىز.
ساۋلەبەك ءبىرجان
