ول قالاي ورىندالۋدا؟
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جانە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ (سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل) 1-بولىمىنە قاتىستى قارجى مينيسترلىگى 14 تارماعىن (20%) ورىنداۋشى بولىپ تابىلادى.
2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 3 ءىس-شارانىڭ 2-ەۋىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن بايلانىسىن شەكتەۋ ماقساتىندا سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ءجانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە ساتىپ الىناتىن تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ باعالارىنىڭ شاشىراپ كەتۋىن بولدىرمايتىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور وبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋلارى تۋرالى دەرەكتەر نەگىزىندە «ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ باعالار مودۋلىن پىسىقتاۋ.
سونىمەن قاتار, 2016 جىلعى 4 توقساندا ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان, جەكە تۇلعالاردىڭ كىرىستەرى مەن م ۇلىكتەرىن كەزەڭ-كەزەڭمەن دەكلاراتسيالاۋدى, ونىڭ ءىشىندە مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋعا ۋاكىلەتتى جانە سولارعا تەڭەستىرىلگەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك لاۋازىمدى اتقارىپ وتىرعان تۇلعالاردىڭ, سونداي-اق, ولاردىڭ جۇبايلارىنىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىك, كولىك قۇرالدارىن, باعالى قاعازدار, قاتىسۋ ۇلەستەرىن ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىس كوزدەرىن دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ ءماسەلەسىن پىسىقتاۋ جونىندەگى ءىس-شارا 2015 جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى.
2015 جىلعى 18 قاراشادا حالىقتى جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭعا قول قويىلدى, وعان سايكەس 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ اكىمشى پەرسونالى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرى, ال 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەلدىڭ قالعان بارلىق تۇرعىندارى دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا ءتيىس بولادى.
دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە كىرۋ كەزىندە اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر تۋرالى دەكلاراتسيا تاپسىرىلادى, وندا مەنشىك قۇقىعىنداعى م ۇلىكتى, ونىڭ ىشىندە پاتەرلەر, ماشينالار, بانكتەردەگى سالىمداردى جانە ت.ب. كورسەتۋ قاجەت. كەيىننەن حالىق العان كىرىستەرى, ساتىپ العان مۇلكى تۋرالى جىل سايىن دەكلاراتسيا تاپسىراتىن بولادى.
جىل بويىندا جالاقى, زەينەتاقى, ستيپەنديا العان جانە باسقا كىرىس الماعان نەمەسە جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتپاعان تۇلعالار قانداي دا ءبىر تسيفر كورسەتپەستەن, ءبىر پاراقتىق قىسقاشا دەكلاراتسيا ۇسىناتىن بولادى. ەگەر ادامدا كىرىس اۋقىمى بۇدان كەڭ بولسا, وندا ول تولىق دەكلاراتسيا تاپسىرادى.
بۇدان باسقا, 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قوسىمشا سالىقتىق شەگەرىمدەر ەنگىزىلەدى. ماسەلەن, 4 جانە ودان دا كوپ بالاسى بار كوپ بالالى وتباسىلارعا قوسىمشا سالىقتىق شەگەرىمدەر بەرىلەدى. سونداي-اق, كەز كەلگەن جەكە تۇلعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە ارنالعان شىعىستارى بويىنشا سالىقتىق شەگەرىمدەردى پايدالانا الادى.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس 2015 جىلى قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭدى جاڭا رەداكتسيادا ازىرلەدى, وندا كاسىپورىنداردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە جانە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە ەكپىن جاسالعان, ونىڭ قابىلدانۋى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ داعدارىسقا قارسى شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
سونداي-اق, قارجى مينيسترلىگى ازىرلەگەن «مەملەكەتتىك اۋديت ءجانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارى الدىن الۋ شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, ونىڭ ماقساتى قولدانىستاعى قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك اۋديتتىڭ كەشەندى جۇيەسىن جاساۋ. مەملەكەتتىك اۋديت تۋرالى زاڭعا ءسايكەس جۇمىستاعى باستى نازار ەندى ساراپتامالىق-تالدامالىق قىزمەتكە قاراي اۋدارىلاتىن بولادى. الدىن الۋ ەلەمەنتى رەتىندە اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ فۋنكتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ كامەرالدىق باقىلاۋ ەنگىزىلۋدە.
بۇدان باسقا, سالىق تولەۋشىلەردىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋشىلەردى ارالاستىرماي فيسكالدىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان سالىق جانە كەدەن كودەكستەرىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» شەڭبەرىندە بىرقاتار قۇقىقتىق, ونىڭ ىشىندە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان اكتىلەر ازىرلەندى. جوسپار شەڭبەرىندە زاڭنىڭ 5 جوباسى, زاڭ جوبالارىنا 5 تۇجىرىمداما جوبالارى ازىرلەندى. بۇدان باسقا 2 بىرلەسكەن بۇيرىققا قول قويىلدى جانە زاڭسىز قىزمەت كولەمدەرىن باعالاۋ ادىستەمەسى ازىرلەندى.
تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستاندا كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ بولجامدى مولشەرى شامامەن 1999 جىلعى 42,5%-دان 2013 جىلى 34,3%-عا دەيىن تومەندەدى.
2013 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتەرى بويىنشا, جالپى ىشكى ونىمدە قاداعالانبايتىن ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 2012 جىلى 19,2%-دان 2013 جىلى 27,4%-عا دەيىن ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە ىشكى جالپى ونىمدە زاڭسىز قىزمەت ۇلەسى 2,3%-دى قۇرايدى. 2014 جىلى ىشكى جالپى ونىمدە قاداعالانبايتىن ەكونوميكانىڭ ۇلەسى – 27,3%, ول 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 0,1%-عا تومەن.
سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدان جالتارۋ سحەمالارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەرى وزگەرتىلدى جانە تولىقتىرىلدى.
وتكىزىلگەن «چەك تالاپ ەتىپ ءجۇلدە ۇتىپ ال» اكتسياسى جاقسى ناتيجە بەردى. 2 ملن. ادام قاتىسقان كەزدە, قوسىمشا 9 مىڭ جەكە تۇلعا جك رەتىندە تىركەلدى جانە 8 مىڭنان استام كاسسالىق ماشينا ەسەپكە قويىلدى.
بيزنەس جۇرگىزۋ كەزىندە ادالدىقتى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلار ينستيتۋتى جەتىلدىرىلدى. تاۋارلاردىڭ يمپورتى كەزىندە اكىمشىلەندىرۋدىڭ جاڭا سحەماسى ەنگىزىلدى, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت كەزىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ ماقساتىندا بىرقاتار ماسەلەلەر پىسىقتالۋدا. ماسەلەن, ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. يمپورتتالاتىن اكتسيزدەلەتىن ءونىمدەرگە (الكوگول, ججم, سيگارەتتەر) ەلەكتروندى ىلەسپە جۇكقۇجاتتار ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, ءبىر مەزگىلدە تاۋار-كولىك جۇك-قۇجاتىنىڭ قاعاز نىسانىن الىپ تاستاي وتىرىپ, بارلىق تاۋارلاردى يمپورتتاۋ جانە ولاردى رەسپۋبليكا اۋماعى بويىنشا الىپ ءجۇرۋ كەزىندە تاۋارلارعا ەلەكتروندى ىلەسپە جۇكقۇجاتتار ء(تىج) ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قولما-قول ەمەس ەسەپ ايىرىسۋلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر روS-تەرمينالدار ارقىلى جۇرگىزەتىن وپەراتسيالارعا قىزمەت كورسەتۋ كوميسسياسىن تومەندەتۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزەدى. قازىرگى كەزدە روS-تەرمينالدار ارقىلى جۇرگىزەتىن وپەراتسيالاردىڭ كولەمىنە قاراي جەكە تاريفتەر كوزدەلگەن. كليەنتتەر تولەم كارتوچكالارى ارقىلى قولما-قول ەمەس تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن ولاردى تارتۋ بويىنشا ءىرى بانكتەر ءارتۇرلى باعدارلامالاردى قولدانۋدا.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى وڭايلاتۋ ءۇشىن جانە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىن ازايتۋ ءۇشىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. وندا ءونىم بەرۋشىلەردى الدىن الا بىلىكتى ىرىكتەۋ تەتىگى قولدانىلا وتىرىپ, جاڭا ساتىپ الۋ ءتاسىلى ەنگىزىلدى, ولاردى جۇرگىزۋدىڭ كەزەڭدەرى قىسقارتىلدى, تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە بيۋدجەت بەكىتىلگەنگە دەيىن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى, تەحنيكالىق ەرەكشەلىكتى الدىن الا تالقىلاۋ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى, ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ نەگىزدەرى قىسقارتىلدى جانە كونكۋرستان تىس راسىمدەرگە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلدى.
«ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنىن جەتىلدىرۋ ارقىلى تەحنيكالىق اقاۋلاردى جويۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىنىڭ فۋنكتسياسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
نەگىزگى مىندەتى ساراپتامالىق-تالدامالىق قىزمەت نەگىزىندە بۇزۋشىلىقتاردى ەسكەرتۋ بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك اۋديت ەنگىزىلدى. 2015 جىلى الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ يگەرىلۋىن كولدەنەڭ باقىلاۋ العاش رەت باستالدى. سونىڭ ارقاسىندا 2,7 ملرد. تەڭگەنى نەگىزسىز پايدالانۋدىڭ الدى الىندى جانە 380 كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالدى, بۇل 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 11 %-عا كوپ.
بيزنەس ورتانى جاقسارتۋ جانە بيرجالىق ساۋدا سالاسىنداعى زاڭسىز مامىلەلەردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەر وزگەرتىلدى جانە تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەلەكتروندى بيرجالىق ساۋدا-ساتتىققا تولىق كوشۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلدى, تاۋار بيرجالارى بويىنشا زاڭناما نورمالارىن ساقتاماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىق ەنگىزىلدى.
ەكونوميكا سالالارىندا كولەڭكەلى ءوندىرىستى ازايتۋ ماقساتىندا ساۋدا جانە كولىك سالالارىندا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالاردا جانە ونەركاسىپتە بىرقاتار ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلدى.
ودان باسقا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسى بەكىتىلدى, وندا قازىرگى زامانعى فورماتتاعى ساۋدا وبەكتىلەرىن سالۋ اياسىندا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كوزدەلگەن.
وركەنيەتتى ساۋدا ءۇشىن جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلداندى. زاڭدا ساۋدا بازارلارىنىڭ قازىرگى زامانعى فورماتقا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋى كوزدەلگەن, سونداي-اق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ساۋدا ساياساتىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسياسى بەرىلدى, ينتەرنەت ارقىلى ەلەكتروندى ساۋدانى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى رەگلامەنتتەلدى.
ەلەكتروندى بيلەتتەۋدى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار ءساتتى اياقتالدى. 2015 جىلى «جولسەرىكتىڭ ءموبيلدى تەرمينالى» باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەنى ەنگىزىلگەن, ياعني بارلىق جولاۋشىلار پويىزى, ونىڭ ىشىندە جەكە تاسىمالداۋشىلاردىڭ جولاۋشىلار پويىزى ءموبيلدى تەرمينالدارمەن جاراقتاندىرىلعان. سونداي-اق, ينتەرنەت جانە وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ تەرمينالدارى ارقىلى جول ءجۇرۋ قۇجاتىن (بيلەتتى) ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى تۋعىزىلدى.
بىرلەسكەن بۇيرىقپەن مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ۋچاسكەلىك پوليتسيالاردىڭ تۇرعىن ۇيلەرىن (جايلارىن) جالعا بەرەتىن جانە مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىندا تىركەۋ ەسەبىنە تۇرماي جانە تيىسىنشە جەكە تابىس سالىعى سوماسىن تولەمەي م ۇلىكتىك تابىس الاتىن جەكە تۇلعالاردى انىقتاۋ جۇمىستارى رەگلامەنتتەلگەن. 2015 جىلدىڭ تەك سوڭعى 3 ايىندا تۇرعىن ۇيلەرىن جالعا بەرەتىن 10 718 جەكە تۇلعا انىقتالدى, قوسىمشا 5 130 تۇلعا ەسەپكە قويىلدى, 112,3 ملن. تەڭگە تولەندى.
الكوگول, مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن اينالىمىن دۇرىس ەسەپكە الۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ورگانعا دەرەكتەر وپەراتورى ارقىلى دەرەكتەردى ەسەپكە الۋدىڭ باقىلاۋ اسپاپتارى ارقىلى ءوندىرۋشىلەر بولىسىندە ون-لاين رەجىمىندە ءوندىرىس كولەمدەرى تۋرالى دەرەكتەردى بەرۋ قامتاماسىز ەتىلدى.
2015 جىلى سالىق ىستەرى بويىنشا ءوزارا اكىمشىلىك كومەك تۋرالى كونۆەنتسيا راتيفيكاتسيالاندى (2015 جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ كۇشىنە ەندى), ونىڭ شەڭبەرىندە ستراسبۋرگ كونۆەنتسياسىنا قوسىلعان 94 شەتەل مەملەكەتىنىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىمەن اقپارات الماسۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. بۇل جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋعا دايىندىق ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
مەرەكە تاڭاتاروۆ
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جانە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ (سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل) 1-بولىمىنە قاتىستى قارجى مينيسترلىگى 14 تارماعىن (20%) ورىنداۋشى بولىپ تابىلادى.
2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 3 ءىس-شارانىڭ 2-ەۋىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن بايلانىسىن شەكتەۋ ماقساتىندا سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ءجانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە ساتىپ الىناتىن تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ باعالارىنىڭ شاشىراپ كەتۋىن بولدىرمايتىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور وبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋلارى تۋرالى دەرەكتەر نەگىزىندە «ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ باعالار مودۋلىن پىسىقتاۋ.
سونىمەن قاتار, 2016 جىلعى 4 توقساندا ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان, جەكە تۇلعالاردىڭ كىرىستەرى مەن م ۇلىكتەرىن كەزەڭ-كەزەڭمەن دەكلاراتسيالاۋدى, ونىڭ ءىشىندە مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋعا ۋاكىلەتتى جانە سولارعا تەڭەستىرىلگەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك لاۋازىمدى اتقارىپ وتىرعان تۇلعالاردىڭ, سونداي-اق, ولاردىڭ جۇبايلارىنىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىك, كولىك قۇرالدارىن, باعالى قاعازدار, قاتىسۋ ۇلەستەرىن ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىس كوزدەرىن دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ ءماسەلەسىن پىسىقتاۋ جونىندەگى ءىس-شارا 2015 جىلى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى.
2015 جىلعى 18 قاراشادا حالىقتى جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭعا قول قويىلدى, وعان سايكەس 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ اكىمشى پەرسونالى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرى, ال 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەلدىڭ قالعان بارلىق تۇرعىندارى دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا ءتيىس بولادى.
دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە كىرۋ كەزىندە اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر تۋرالى دەكلاراتسيا تاپسىرىلادى, وندا مەنشىك قۇقىعىنداعى م ۇلىكتى, ونىڭ ىشىندە پاتەرلەر, ماشينالار, بانكتەردەگى سالىمداردى جانە ت.ب. كورسەتۋ قاجەت. كەيىننەن حالىق العان كىرىستەرى, ساتىپ العان مۇلكى تۋرالى جىل سايىن دەكلاراتسيا تاپسىراتىن بولادى.
جىل بويىندا جالاقى, زەينەتاقى, ستيپەنديا العان جانە باسقا كىرىس الماعان نەمەسە جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتپاعان تۇلعالار قانداي دا ءبىر تسيفر كورسەتپەستەن, ءبىر پاراقتىق قىسقاشا دەكلاراتسيا ۇسىناتىن بولادى. ەگەر ادامدا كىرىس اۋقىمى بۇدان كەڭ بولسا, وندا ول تولىق دەكلاراتسيا تاپسىرادى.
بۇدان باسقا, 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قوسىمشا سالىقتىق شەگەرىمدەر ەنگىزىلەدى. ماسەلەن, 4 جانە ودان دا كوپ بالاسى بار كوپ بالالى وتباسىلارعا قوسىمشا سالىقتىق شەگەرىمدەر بەرىلەدى. سونداي-اق, كەز كەلگەن جەكە تۇلعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە ارنالعان شىعىستارى بويىنشا سالىقتىق شەگەرىمدەردى پايدالانا الادى.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس 2015 جىلى قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭدى جاڭا رەداكتسيادا ازىرلەدى, وندا كاسىپورىنداردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە جانە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە ەكپىن جاسالعان, ونىڭ قابىلدانۋى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ داعدارىسقا قارسى شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
سونداي-اق, قارجى مينيسترلىگى ازىرلەگەن «مەملەكەتتىك اۋديت ءجانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارى الدىن الۋ شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, ونىڭ ماقساتى قولدانىستاعى قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك اۋديتتىڭ كەشەندى جۇيەسىن جاساۋ. مەملەكەتتىك اۋديت تۋرالى زاڭعا ءسايكەس جۇمىستاعى باستى نازار ەندى ساراپتامالىق-تالدامالىق قىزمەتكە قاراي اۋدارىلاتىن بولادى. الدىن الۋ ەلەمەنتى رەتىندە اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ فۋنكتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ كامەرالدىق باقىلاۋ ەنگىزىلۋدە.
بۇدان باسقا, سالىق تولەۋشىلەردىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋشىلەردى ارالاستىرماي فيسكالدىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان سالىق جانە كەدەن كودەكستەرىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» شەڭبەرىندە بىرقاتار قۇقىقتىق, ونىڭ ىشىندە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان اكتىلەر ازىرلەندى. جوسپار شەڭبەرىندە زاڭنىڭ 5 جوباسى, زاڭ جوبالارىنا 5 تۇجىرىمداما جوبالارى ازىرلەندى. بۇدان باسقا 2 بىرلەسكەن بۇيرىققا قول قويىلدى جانە زاڭسىز قىزمەت كولەمدەرىن باعالاۋ ادىستەمەسى ازىرلەندى.
تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستاندا كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ بولجامدى مولشەرى شامامەن 1999 جىلعى 42,5%-دان 2013 جىلى 34,3%-عا دەيىن تومەندەدى.
2013 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتەرى بويىنشا, جالپى ىشكى ونىمدە قاداعالانبايتىن ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 2012 جىلى 19,2%-دان 2013 جىلى 27,4%-عا دەيىن ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە ىشكى جالپى ونىمدە زاڭسىز قىزمەت ۇلەسى 2,3%-دى قۇرايدى. 2014 جىلى ىشكى جالپى ونىمدە قاداعالانبايتىن ەكونوميكانىڭ ۇلەسى – 27,3%, ول 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 0,1%-عا تومەن.
سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدان جالتارۋ سحەمالارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەرى وزگەرتىلدى جانە تولىقتىرىلدى.
وتكىزىلگەن «چەك تالاپ ەتىپ ءجۇلدە ۇتىپ ال» اكتسياسى جاقسى ناتيجە بەردى. 2 ملن. ادام قاتىسقان كەزدە, قوسىمشا 9 مىڭ جەكە تۇلعا جك رەتىندە تىركەلدى جانە 8 مىڭنان استام كاسسالىق ماشينا ەسەپكە قويىلدى.
بيزنەس جۇرگىزۋ كەزىندە ادالدىقتى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلار ينستيتۋتى جەتىلدىرىلدى. تاۋارلاردىڭ يمپورتى كەزىندە اكىمشىلەندىرۋدىڭ جاڭا سحەماسى ەنگىزىلدى, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت كەزىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ ماقساتىندا بىرقاتار ماسەلەلەر پىسىقتالۋدا. ماسەلەن, ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. يمپورتتالاتىن اكتسيزدەلەتىن ءونىمدەرگە (الكوگول, ججم, سيگارەتتەر) ەلەكتروندى ىلەسپە جۇكقۇجاتتار ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, ءبىر مەزگىلدە تاۋار-كولىك جۇك-قۇجاتىنىڭ قاعاز نىسانىن الىپ تاستاي وتىرىپ, بارلىق تاۋارلاردى يمپورتتاۋ جانە ولاردى رەسپۋبليكا اۋماعى بويىنشا الىپ ءجۇرۋ كەزىندە تاۋارلارعا ەلەكتروندى ىلەسپە جۇكقۇجاتتار ء(تىج) ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قولما-قول ەمەس ەسەپ ايىرىسۋلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر روS-تەرمينالدار ارقىلى جۇرگىزەتىن وپەراتسيالارعا قىزمەت كورسەتۋ كوميسسياسىن تومەندەتۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزەدى. قازىرگى كەزدە روS-تەرمينالدار ارقىلى جۇرگىزەتىن وپەراتسيالاردىڭ كولەمىنە قاراي جەكە تاريفتەر كوزدەلگەن. كليەنتتەر تولەم كارتوچكالارى ارقىلى قولما-قول ەمەس تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن ولاردى تارتۋ بويىنشا ءىرى بانكتەر ءارتۇرلى باعدارلامالاردى قولدانۋدا.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى وڭايلاتۋ ءۇشىن جانە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىن ازايتۋ ءۇشىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. وندا ءونىم بەرۋشىلەردى الدىن الا بىلىكتى ىرىكتەۋ تەتىگى قولدانىلا وتىرىپ, جاڭا ساتىپ الۋ ءتاسىلى ەنگىزىلدى, ولاردى جۇرگىزۋدىڭ كەزەڭدەرى قىسقارتىلدى, تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە بيۋدجەت بەكىتىلگەنگە دەيىن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى, تەحنيكالىق ەرەكشەلىكتى الدىن الا تالقىلاۋ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى, ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ نەگىزدەرى قىسقارتىلدى جانە كونكۋرستان تىس راسىمدەرگە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلدى.
«ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنىن جەتىلدىرۋ ارقىلى تەحنيكالىق اقاۋلاردى جويۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىنىڭ فۋنكتسياسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
نەگىزگى مىندەتى ساراپتامالىق-تالدامالىق قىزمەت نەگىزىندە بۇزۋشىلىقتاردى ەسكەرتۋ بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك اۋديت ەنگىزىلدى. 2015 جىلى الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ يگەرىلۋىن كولدەنەڭ باقىلاۋ العاش رەت باستالدى. سونىڭ ارقاسىندا 2,7 ملرد. تەڭگەنى نەگىزسىز پايدالانۋدىڭ الدى الىندى جانە 380 كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالدى, بۇل 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 11 %-عا كوپ.
بيزنەس ورتانى جاقسارتۋ جانە بيرجالىق ساۋدا سالاسىنداعى زاڭسىز مامىلەلەردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەر وزگەرتىلدى جانە تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەلەكتروندى بيرجالىق ساۋدا-ساتتىققا تولىق كوشۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلدى, تاۋار بيرجالارى بويىنشا زاڭناما نورمالارىن ساقتاماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىق ەنگىزىلدى.
ەكونوميكا سالالارىندا كولەڭكەلى ءوندىرىستى ازايتۋ ماقساتىندا ساۋدا جانە كولىك سالالارىندا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالاردا جانە ونەركاسىپتە بىرقاتار ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلدى.
ودان باسقا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسى بەكىتىلدى, وندا قازىرگى زامانعى فورماتتاعى ساۋدا وبەكتىلەرىن سالۋ اياسىندا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كوزدەلگەن.
وركەنيەتتى ساۋدا ءۇشىن جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلداندى. زاڭدا ساۋدا بازارلارىنىڭ قازىرگى زامانعى فورماتقا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋى كوزدەلگەن, سونداي-اق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ساۋدا ساياساتىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسياسى بەرىلدى, ينتەرنەت ارقىلى ەلەكتروندى ساۋدانى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى رەگلامەنتتەلدى.
ەلەكتروندى بيلەتتەۋدى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار ءساتتى اياقتالدى. 2015 جىلى «جولسەرىكتىڭ ءموبيلدى تەرمينالى» باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەنى ەنگىزىلگەن, ياعني بارلىق جولاۋشىلار پويىزى, ونىڭ ىشىندە جەكە تاسىمالداۋشىلاردىڭ جولاۋشىلار پويىزى ءموبيلدى تەرمينالدارمەن جاراقتاندىرىلعان. سونداي-اق, ينتەرنەت جانە وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ تەرمينالدارى ارقىلى جول ءجۇرۋ قۇجاتىن (بيلەتتى) ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى تۋعىزىلدى.
بىرلەسكەن بۇيرىقپەن مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ۋچاسكەلىك پوليتسيالاردىڭ تۇرعىن ۇيلەرىن (جايلارىن) جالعا بەرەتىن جانە مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىندا تىركەۋ ەسەبىنە تۇرماي جانە تيىسىنشە جەكە تابىس سالىعى سوماسىن تولەمەي م ۇلىكتىك تابىس الاتىن جەكە تۇلعالاردى انىقتاۋ جۇمىستارى رەگلامەنتتەلگەن. 2015 جىلدىڭ تەك سوڭعى 3 ايىندا تۇرعىن ۇيلەرىن جالعا بەرەتىن 10 718 جەكە تۇلعا انىقتالدى, قوسىمشا 5 130 تۇلعا ەسەپكە قويىلدى, 112,3 ملن. تەڭگە تولەندى.
الكوگول, مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن اينالىمىن دۇرىس ەسەپكە الۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ورگانعا دەرەكتەر وپەراتورى ارقىلى دەرەكتەردى ەسەپكە الۋدىڭ باقىلاۋ اسپاپتارى ارقىلى ءوندىرۋشىلەر بولىسىندە ون-لاين رەجىمىندە ءوندىرىس كولەمدەرى تۋرالى دەرەكتەردى بەرۋ قامتاماسىز ەتىلدى.
2015 جىلى سالىق ىستەرى بويىنشا ءوزارا اكىمشىلىك كومەك تۋرالى كونۆەنتسيا راتيفيكاتسيالاندى (2015 جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ كۇشىنە ەندى), ونىڭ شەڭبەرىندە ستراسبۋرگ كونۆەنتسياسىنا قوسىلعان 94 شەتەل مەملەكەتىنىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىمەن اقپارات الماسۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. بۇل جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋعا دايىندىق ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
مەرەكە تاڭاتاروۆ
