ساۋال – دەپۋتاتتان, جاۋاپ – ۇكىمەتتەن

مىنا زاماندا  جاۋابىن كۇتكەن  ساۋالدار قانشاما؟ جەكە باسقا مازا بەرمەيتىن ساۋالداردىڭ ءجونى باسقا دا, جال­پىعا ورتاق ساۋالداردىڭ ءجونى بولەك. ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن سارسەنبى كۇنگى جالپ­ى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى سوڭعىلاردىڭ ساناتىنا كىرە­تىن ساۋالداردىڭ تيەگىن اعىتىپ, ۇكىمەتتىڭ اۋىلىنا قاراي اتتاندىردى. «ءۇشبۋ سالەم جولدادىم ۇكىمەتكە» دەپ, وزدەرى­نىڭ دەپۋتاتتىق بىردەن-ءبىر قىزمەتتىك تەتىگىن پايدالانىپ, سايلاۋ­شى­لاردىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەردى تىلگە تيەك ەتتى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋ­تاتى مەيرام پىشەمباەۆتىڭ ۇكى­مەت باسشىسىنىڭ اتىنا جول­­دانعان دەپۋتاتتىق ساۋا­لىن­دا پاۆلودار وبلىسىندا ون­كو­­­لو­­گيا­­­لىق ديس­پانسەر مەن ەمحا­نا ­قۇ­رى­لىسى تۋرالى ماسەلە قوزعال­دى. ءماجىلىس دەپۋتاتى پاۆلودار وبلىسى ونكولوگيالىق اۋرۋلار جاعىنان رەسپۋبليكادا ال­دىڭ­عى ورىندا ەكەندىگىن ايتا كە­لىپ, اتالعان اۋرۋدىڭ كوبەيۋى ونەر­كاسىپتىك سەكتوردىڭ دامۋى­مەن, ەكولوگيالىق پروبلە­ما­لار­مەن بايلانىستى ەكەندىگىنە توقتالدى. وعان قوسا, وبلىستىڭ ءۇش اۋدانى بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىمەن شەكتەسەدى. 2015 جىلى اۋرۋ كور­سەتكىشى 100 مىڭ ادامعا شاق­قاندا 297,7 ادامنان كەلدى. وبلىستىق ونكولوگيالىق ديس­پانسەردىڭ ەسەبىندە 2016 جىل­دىڭ باسىندا 10 112 ناۋقاس ءتى­ركەلگەن. جىل سايىن وبلىس بويىن­شا ونكولوگيا اۋرۋىنا شال­دىققان 2000-نان استام ناۋ­قاس تىركەلەدى. وبلىستىق ونكو­لوگيالىق ديسپانسەر بار بولعانى 160 توسەكتەن تۇرسا, 20 توسەك كۇن­دىز­گى ستاتسيونارعا ارنال­عان. ياعني, «جامان اۋرۋدىڭ» ازا­بىن تارت­قاندارعا توسەك ورنى جەتىس­­پەي­دى, تيەسىلى جاعداي دا جاسالماعان. ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋالىنىڭ سوڭىن «ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققانداردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى قولدانىستاعى عي­ما­رات­تاردىڭ جەتىمسىزدىگىنە وراي 200 توسەككە ارنالعان ونكو­لو­گيا­لىق ديس­پانسەر قۇرى­لىسىن باس­تاۋ ءۇشىن 2017 جىلعا 800 ميل­ليون تەڭگە قارجى ءبولۋدى سۇ­راي­مىز» دەگەن بۇيىمتايمەن قايىردى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى جامبىل احمەتبەكوۆ ءوزىنىڭ دە­پۋ­تات­تىق ساۋالىندا پرەمەر-مينيستر ك.ماسىموۆكە جەلى­لىك كومپانيالارعا قاتىس­تى كوم­مۋنيستەردىڭ امانا­تىن جەتكىزدى. دەپۋتات سوڭ­عى كەزدە ەلىمىزدە جەلىلىك كومپا­نيا­لاردىڭ قىزمەتى, ياعني جەلىلىك ماركەتينگتىڭ بەلەڭ الىپ بارا جاتقاندىعىنا كەڭىنەن توقتالدى. «جەلىلىك ماركەتينگ تاۋەلسىز ديستريبيۋتورلار جەلىسىن قۇرۋ­عا نەگىزدەلگەن تاۋارلار مەن قىز­مەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋ تۇ­جى­رىمداماسى, ياعني بۇل دا قارجىلىق پيراميدا ءىس­پەت­تى. ونىڭ قۇرباندىعىنا كوبى­نە­سە الەۋمەتتىك جاعىنان از قور­عال­عاندار ۇشىرايدى», دەدى دەپۋتات. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, جەلى­لىك ماركەتينگ تاۋارلارىنىڭ 90 پايىزى ەلدىڭ نارىعىنا كونترا­باندالىق جولمەن كەلىپ, سول جولمەن تاراتىلادى. ياعني, قازى­ناعا سالىق تۇسپەيدى. مۇنىڭ ءبارى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ورىستەۋىنە جول اشادى. كورەيا, قحر جانە اقش ەلدەرىندە جەلىلىك ماركەتينگتىڭ قىزمەتىنە زاڭدىق تۇرعىدان شەكتەۋلەر قويىلعان. 2012 جىلدان باستاپ وزبەكستاندا جەلىلىك ماركەتينگ زاڭسىز دەپ تانىلدى. «ءبىز, كوممۋنيستەر جەلىلىك كومپانيالاردىڭ قىزمەتىنە قازا­ق­ستاندا دا زاڭدىق تۇرعى­دان شەكتەۋ قويۋ كەرەك دەپ سا­ناي­مىز. اتالعان ماسەلەنى زاڭ شەڭ­بەرىندە قاراۋىڭىزدى سۇراي­مىز», دەلىنەدى «حالىقشىل كوم­مۋنيس­تەر» اتىنان جولدانعان دەپۋ­تاتتىق ساۋالدا. تولعاندىرعان توعىز ساۋال دەمەكشى, جالپى وتىرىستا ۇزىن-سانى توعىز ساۋال جول­دان­دى. 5 ساۋال پرەمەر-مينيستر­دىڭ اتىنا, 2 ساۋال اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترىنە, باس پروكۋ­راتۋرا مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىنە ءبىر-ءبىر ساۋالدان جولداندى. ال جالپى وتىرىستا قازاق­ستان ۇكىمەتىنىڭ جانە رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ ات­قارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2015 جىل­عى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپ­تەرى بويىنشا, 1998 جىل­عى 6 شىلدەدەگى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان ەگەمەندىك قۇقىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا كاسپي تەڭىزى سولتۇستىك بولىگىنىڭ ءتۇبىن مەجەلەۋ تۋرالى كەلىسىمگە حاتتاماعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى, سونىمەن قاتار, تمد-عا قاتى­سۋ­شى مەملەكەتتەردىڭ اۋماق­تارىندا بىرلەسكەن جەدەل-تەر­گەۋ توپتارىن قۇرۋ ءتارتىبى جانە ولاردىڭ قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋعا بايلانىستى بەيىندى كوميتەت­تەرگە قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى تاعايىندالدى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, ءما­جى­لىس وسى كۇنى پارلامەنت ءما­جى­­لىسىنىڭ دەپۋتاتى رومان سكليار­دىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى بولىپ تاعايىن­دالۋىنا بايلانىستى دەپۋتاتتىڭ وكىلەت­تىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توق­تاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. جالپى وتىرىستا ساۋد ارا­بياسى كورولدىگىمەن تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالدى. زاڭ جوباسى تۋرالى بايان­داما جاساعان قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كونۆەنتسيانىڭ ماقساتى – ينۆەس­تيتسيالار سالۋ ءۇشىن قولاي­لى جاع­دايلار جاساۋ جولىمەن قازاق­ستان مەن ساۋد ارابياسى كورول­دىگىنىڭ ارا­سىنداعى ەكو­نومي­ك­الىق ىنتى­ماق­تاستىقتى نى­عايتۋ جانە كەڭەيتۋ. نەگىزگى سالىق تۇرلەرى قازاقستان جاع­دايىن­دا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى جانە جەكە تابىس سالىعى بولسا, ساۋد ارابياسى كورولدىگى جاعدايىندا زەكەت جانە تابيعي گازدىڭ ينۆەستيتسيالىق سالىعىن قامتيتىن تابىس سالىعى بولىپ وتىر. كونۆەنتسيادا ولارعا سايكەس ديۆيدەندتەرگە, بورىشتىق تالاپ­تاردان الىناتىن تابىستارعا جانە رويالتيگە تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەر بويىنشا تابىس كوزى پايدا بولاتىن مەملەكەتتە سالىق سالىنۋى مۇمكىن ەرەجەلەر كوزدەلگەن, سونىمەن قاتار, ءوزارا كەلىسۋ, اقپارات الماسۋ تەتىگى جانە كونۆەنتسيانىڭ كۇشىنە ەنۋى ماسەلەلەرى دە رەتتەلگەن. قوسىمشا بايانداماشى حا­لىق­ارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قۇدايبەرگەن ەرجان ءما­جىلىس كوميتەتتەرىنىڭ كون­ۆەن­تسيانى جانە وعان حاتتامانى وڭ باعا­لايتىنىن جەتكىزە كەلىپ, ولاردى راتيفيكاتسيالاۋدى ۇسىندى. تالقىلاۋدان كەيىن اتالعان زاڭ جوباسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تاراپىنان ماقۇلداندى. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»