وزدەرى شەشىپ ۇيرەنگەندە ۇتىمدى
كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنداعى ۇلكەن ديقان جانە كىشى ديقان اۋىلدارى قازاقستان – قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان. سۇناتساي جانە اشانوقى وزەندەرىنىڭ جاعالاۋىنداعى بۇل ەلدى مەكەندەر الماتى قالاسىنان 335-340, ال وبلىس ورتالىعى – تالدىقورعاننان 460-465 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا جاتىر. بۇگىندە وسى ەكى اۋىلدا ءۇش مىڭنان استام ادام تۇرادى.
كىشى ديقان – جەر كولەمى جاعىنان دا, حالىق سانى بويىنشا دا ۇيعىر اۋدانىنداعى ءىرى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ءبىرى. كەزىندە كوپشىلىك ەلدى مەكەندەر سياقتى بۇل اۋىلداردىڭ دا ۇسقىنى كەتىپ, تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى مۇشكىل تارتقان. داۋلەت قۇرداستىڭ ءازىل-شىنى ارالاس «جاۋتەڭدەپ شال مەن كەمپىردىڭ قولىنا قاراپ قالدىق» دەپ ايتاتىنىنداي, سول جىلدارى زەينەتكەرى مەن مۇعالىمى بار وتباسىلاردان وزگەلەرى اقشا دەگەندى قولدارىنا ۇستامايتىن. كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلار – قانت پەن شاي, ۇن مەن تۇز, كيىم-كەشەك اتاۋلىعا مالمەن ەسەپ ايىرىساتىن. ال قازىر بۇل اۋىلداردىڭ تىرشىلىگى باسقاشا...
از دەپ تە, كوپ دەپ تە ايتپايدى
ەنشىسى ەشقاشان بولىنبەگەن ۇلكەن ديقان مەن كىشى ديقاندا كوپ قاباتتى ەكى ورتا مەكتەپ, ۋچاسكەلىك دارىگەرلىك جانە فەلدشەرلىك ەكى امبۋلاتوريا, ءار اۋىلدا ءبىر-بىردەن كلۋب ءۇيى, كىتاپحانا جانە پوشتا بولىمشەسى بار. تابيعاتى قاتالداۋ ءارى شالعايدا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ قاناعاتشىل حالقى ءۇشىن بۇل نىساندار از دەپ تە, كوپ دەپ تە ايتا المايمىز. ەڭ باستىسى, ولاردىڭ مۇمكىندىككە قاراي جابدىقتالىپ, جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعى.
بۇگىندە مەملەكەت ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا, ونىڭ ىشىندە مەكتەپتەردىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. بولىنەتىن قاراجات تا جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلگەن جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى دە از ەمەس. شاكىرتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن مەكتەپتەردى قاجەتتى قۇرالدارمەن, ءتۇرلى ۇيىمداستىرۋ تەحنيكالارىمەن قامتاماسىز ەتۋ دە بۇرىنعىعا قاراعاندا جاقسارا ءتۇستى. سونىڭ ناقتى كورىنىسىن ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اۋىلدارداعى مەكتەپتەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن بايقاعانداي بولدىق.
ۇلكەن ديقان ورتا مەكتەبى ەكى قاباتتان, ال كىشى ديقانداعى م.تايىپوۆ اتىنداعى مەكتەپ ءۇش قاباتتان تۇرادى. بۇل ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ سوڭعىسىنا وسىدان ەكى جىل بۇرىن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. ەكى مەكتەپتىڭ دە جابدىقتالۋى جاقسى, الىپ بارا جاتقان اسا وتكىر ماسەلەلەر دە جوق سياقتى. بارلىعى بولماسا دا, بىرقاتار سىنىپتار كومپيۋتەرمەن قامتىلعان, وقۋشىلاردىڭ ينتەرنەتتى پايدالانۋلارىنا مۇمكىندىكتەر جاسالعان. وقۋشىلاردىڭ سپورت تۇرلەرىمەن تۇراقتى اينالىسۋى ءۇشىن سەكتسيالار جۇمىس ىستەيدى. مەكتەپ جانىنان «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا شاعىن ورتالىقتار اشىلعان.
سوڭعى جىلدارى جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ءبىلىم ساپاسى بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا باعالانىپ ءجۇر. وسى جاعىنان العاندا, ۇلكەن ديقان ورتا مەكتەبىنىڭ ۇجىمى كىشىديقاندىقتارعا قاراعاندا, ءبىرشاما جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىپتى. دالىرەك ايتقاندا, ۇبت قورىتىندىسىندا م.تايىپوۆ اتىنداعى مەكتەپتىڭ كورسەتكىشى 67,1 بالدى, ال ۇلكەن ديقان مەكتەبىنىڭ كورسەتكىشى 77,6 بالدى قۇراعان.
ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە بار. سونىڭ نەگىزگىسى – ۇلكەن ديقانداعى ەكى قاباتتى مەكتەپتىڭ وقۋ سىنىپتارىن كوبەيتۋ ماقساتىندا عيماراتقا كەيىننەن جاپسارلاس سالىنعان تاعى ءبىر عيماراتتىڭ جالعاسقان جەرىندە ساڭىلاۋدىڭ پايدا بولۋى. ساڭىلاۋ ۋاقىت وتكەن سايىن ۇلكەيىپ بارا جاتسا كەرەك. بۇدان اتقارۋشى ورگاندار حاباردار ەكەن.
ەرتەرەكتە كىشى ديقان اۋىلىندا 30 توسەكتىك ۋچاسكەلىك اۋرۋحانا جۇمىس ىستەپ كەلگەن ەدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, وندا ايەلدەر بوساناتىن بولىمشە دە بار بولاتىن. نارىقتىق ەكونوميكا قىسپاققا الىپ, قارجى تاپشىلىعى تىنىستى تارىلتقاندا, سالماق اۋرۋحانا ۇجىمىنىڭ موينىنا دا ءتۇستى. الدىمەن شتات قىسقارتىلدى, ودان كەيىن اۋرۋحانا ۋچاسكەلىك ءدارىگەرلىك امبۋلاتورياعا اينالدىرىلدى. ەندى جاعدايى اۋىر ناۋقاستار 100 شاقىرىمداي قاشىقتاعى اۋدان ورتالىعى – شونجىنىڭ اۋرۋحاناسىنا بارىپ ەمدەلۋگە ءماجبۇر.
– وكرۋگ اۋماعىنداعى ۋچاسكەلىك دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن فەلدشەرلىك پۋنكتتە بارلىعى 13 مەديتسينا قىزمەتكەرى كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتەدى, – دەدى كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول ابىشاياقوۆ بىزبەن ءاڭگىمەسىندە. – تۇرعىنداردى تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتۋعا 5 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالدى. سونداي-اق, ۇلكەن ديقانداعى فەلدشەرلىك پۋنكتتىڭ قازاندىعى مەن ەسىك-تەرەزەلەرىن جاڭارتۋعا دا ءمۇمكىندىك تۋدى. وسىلايشا, ونشا كۇردەلى ەمەس كەيبىر ماسەلەلەردى ءوزىمىز-اق شەشۋگە داعدىلانىپ كەلەمىز.
قيىن-ءتۇيىننىڭ ءبىرى – اۋىز سۋ ەدى...
كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىندەگى تۇرعىنداردىڭ ۇزاق جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان وزەكتى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – تازا اۋىز سۋ ەدى. راس, بۇل ەكى اۋىلدىڭ كونبىس حالقى وزەن سۋىن ءومىر بويى اۋىز سۋ رەتىندە تۇتىنىپ كەلدى. وعان ۇيرەنگەندەرى سونشالىق, «اق بۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ول ەلىمىزدىڭ ءار اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلا باستاسا دا, «تازا اۋىز سۋ كەرەك» دەپ جوعارى جاققا دابىل قاقپادى. اقشا سۇراپ الاسارمادى, «قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستىسىڭ» دەپ تاعى مىندەتسىمەدى. ءبارى رەتىمەن بولىپ, «اق بۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا كىشى ديقان اۋىلىندا 14 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرىن توسەۋ جۇمىسى قولعا الىندى.
ايتا كەتۋىمىز كەرەك, ونىڭ قۇرىلىسىن جوبالاۋ كەزىندە ءجىبەرىلگەن قاتەلىكتەرگە بايلانىستى پايدالانۋعا بەرىلگەن قۇبىرداعى سۋ قاراشانىڭ قارا سۋىعىن كوتەرە الماي, قاتىپ قالماسى بار ما؟! ماسەلەگە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ارالاسۋىنا تۋرا كەلدى. باس باسىلىمدا ورىن العان ولقىلىقتاردى تالداپ كورسەتكەن ەكى سىن ماقالا جاريالاندى. كوكتەم كەلىپ, كۇن رايى جىلىنعاننان كەيىن كەتكەن كەمشىلىكتەر تۇزەتىلدى. قازىرگى كەزدە كىشىديقاندىقتار ۇزاق جىل كۇتكەن تازا اۋىز سۋدى تۇتىنىپ وتىر.
ال ۇلكەن ديقان اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ دا تازا اۋىز سۋدى تۇتىناتىن كەزى جاقىن قالعان سياقتى. وكرۋگ اكىمىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اۋىلعا سۋ قۇبىرىن تارتۋعا قاتىستى سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ بولدى. قۇرىلىس جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋ 2017 جىلعا بەلگىلەنگەن...
بۇدان ونشاقتى جىل بۇرىن وسى ۇلكەن ديقان اۋىلىندا كوتتەدج تەكتەس ەكى-ءۇش قاباتتى ۇيلەر مۇلدە كەزدەسپەيتىن. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ورتالىق كوشەنىڭ ءوزى ويقى-شويقى, كورەر كوزگە قوراشتاۋ ەدى. قازىر جولدار تەگىستەلىپ, قۇم ارالاس قيىرشىق تاس توسەلىپتى. ەكى, كەيدە ءۇش قاباتتان تۇراتىن ۇيلەر سالىنا باستاعان. سىرتقى كورىنىس-كەلبەتى قالالار ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردە بوي كوتەرگەن كوتتەدجدەرگە كەلىڭكىرەيدى.
شالعاي اۋىلداعى جان جىلىتار وسى تىرلىكتى ءسوز ەتىپ تۇرعانىمىزدا, ورتالىق كوشەمەن جاس جۇبايلاردىڭ توي سالتاناتى ءۇشىن ارنايى بەزەندىرىلگەن ەسىك پەن توردەي اق ءتۇستى «ليمۋزين» ءاۆتوموبيلى جوعارى قاراي ءوتىپ بارا جاتتى. العاشىندا «قالالاردا عانا كەزدەسەتىن مۇنداي اۆتوموبيل بۇل جاقتا قايدان ءجۇر؟» دەگەن سىڭايدا تاڭىرقاپ قالعانىمىز راس.
– قازىرگى كەزدە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايى ەداۋىر جاقساردى, – دەدى كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول ابىشاياقوۆ جاڭاعى جاقسى كورىنىستىڭ ءمان-جايىنا قاتىستى. – كەيبىر وتباسىلار ۇل-قىزدارىنىڭ ۇيلەنۋ تويلارىنا وسىنداي اۆتوكولىكتەردى جالدايتىن بولدى. ەكىنشىدەن, بۇرىن وسى اۋىلعا «ليمۋزين» تۇرماق, ۇزىنداۋ جەڭىل كولىكتەردىڭ ءوزى جەتە المايتىن. كىشى ديقان مەن ۇلكەن ديقان ارالىعىنداعى بەس شاقىرىمدىق جول كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزىلىپ, اسفالت توسەلگەن سوڭ, جول قاتىناسى پروبلەماسى جويىلدى. قازىر ەكى ارالىقتا كولىك تۇرلەرى ءارى-بەرى ءجۇيتكىپ ءجۇر. ءتىپتى, جاڭا وزدەرىڭىز كور
گەن «ليمۋزيندەر» دە كەلە باستادى.
جول دەمەكشى, ەكى اۋىل اراسىنداعى جول قاتىناسىنىڭ ازابىن ونىمەن ءجيى جۇرەتىندەر دە, كەلىمدى-كەتىمدى قوناقتار دا ابدەن تارتقان ەكەن. سوڭعى جىلدارى جولدىڭ ناشارلىعىنا بايلانىستى ۇلكەن ديقان اۋىلىنا جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستار كەلۋىن توقتاتىپتى. جولدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, وعان اسفالت توسەۋ ماسەلەسى الدەنەشە رەت كوتەرىلسە دە, شەشىمىن تاپپاي كەلگەن. ونىڭ كەزەگى اقىرى 2014 جىلى كەلدى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, «الماتى جولدارى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى جاكۋلين نۇرعاليەۆتىڭ اۋدان مەن وبلىسقا سۇراۋ سالىپ, ىزدەستىرۋىنىڭ ارقاسىندا ءتيىستى قارجى بولىنسە دە, كەيىنگە ىسىرىلا بەرگەن جولعا بايلانىستى قۇجاتتار قايتا كوتەرىلدى. قارجى دا ءوز ورنىنا قويىلدى. ءسويتىپ, نەبارى التى ايدىڭ ىشىندە بەس شاقىرىمدى قۇرايتىن جولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى, ءومىر بويى توسەلمەگەن اسفالت توسەلدى. بۇل قۇرىلىس جۇمىستارىنا جالپى كولەمى 136 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان.
– «الماتى جولدارى» سەرىكتەستىگى, سونداي-اق, ۇلكەن ديقان اۋىلىنداعى ورتالىق كوشەنى تەگىستەپ, قيىرشىق تاس تا توسەپ بەردى, – دەدى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى وسى جونىندە. – ەگەر كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان اۋىز سۋ قۇبىرىن توسەۋ قۇرىلىسى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا باستالاتىن بولسا, ول تولىقتاي پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن اۋىلدىڭ بارلىق كوشەلەرىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى جانە اسفالتتالادى. كوپشىلىككە ورتاق بۇل جانە باسقا ءىس-شارالاردان اۋىل تۇرعىندارى دا سىرت قالمايدى. ويتكەنى, ۇلكەنديقاندىقتار – وتە ۇيىمشىل.
تابىس كوزى – ءتورت ت ۇلىك
بۇرىندارى وسى ەلدى مەكەندەر حالقى ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىمەن قاتار اينالىساتىن. ال قازىر ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋشىلەر مەن باۋ-باقشا باپتاۋشىلار قاتارى ەسەلەپ كوبەيە ءتۇسىپتى. سەبەبى, ولار ءۇشىن مال, جەمىس-جيدەك, كوكونىس تۇرلەرىن ءوسىرىپ, ونى ساۋدالاۋ ءتيىمدى ءارى پايدالى. بۇگىندە اۋىلدىق وكرۋگتەگى ءىرى قارا سانى – 4 900 باسقا, قوي-ەشكى 50 350-گە جەتكەن. كەزىندە ۇجىمشاردا فەرما مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەگەن, بۇگىندە زەينەتكەر يمانقۇل بايتىلەۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ون بەس-ون التى جىل ىشىندە ەكى اۋىلداعى مال سانى ەكى ەسەدەن استامعا كوبەيگەن.
وكرۋگ اۋماعىندا 90-عا جۋىق جەكە شارۋا قوجالىعى بار ەكەن. ولاردىڭ بارلىعى بىردەي ءوز شارۋالارىن دوڭگەلەتىپ الىپ ءجۇر دەپ, ارينە, ايتا المايمىز. دەگەنمەن, ءبىر قۋانارلىعى, قوجالىقتاردىڭ كوپشىلىگى نارىقتىق ەكونوميكاعا بەيىمدەلە باستاعان. مىسالى, بوتان شورماقوۆتىڭ «شورماق», ۆاليپجان ايساروۆتىڭ «اشانوقى», گۇلجانات التىباەۆانىڭ «سايات», سارسەنباي ابىشاياقوۆتىڭ «ورنەك», امانگەلدى قازيەۆتىڭ «مۇراگەر» شارۋا قوجالىقتارى ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋمەن قاتار, ەگىن دە ەگەدى, الما جانە باسقا جەمىس اعاشتارىن وسىرۋمەن دە اينالىسادى. بۇل شارۋا قوجالىقتارى الداعى ءبىر-ەكى جىلدا «اپورت» باعدارلاماسى بويىنشا الما باعىنىڭ كولەمىن 40 گەكتارعا, ورىك اعاشى باعىنىڭ كولەمىن 10 گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
ءوز پروبلەمالارىن وزدەرى شەشىپ ۇيرەنگەن شالعايداعى ەڭبەكقور اۋىل ادامدارى تۋىپ-وسكەن ءوز اۋىلدارىنىڭ بولاشاعىنا زور سەنىممەن قارايدى. مال باسىن اسىلداندىرۋ, ەگىستىك القاپتاردى ۇلعايتۋ, قىزمەت كورسەتەتىن نىساندار قاتارىن كوبەيتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. مىسالى, بيىلعى جىلى الماتىلىق «الما الەمى» جشس-ءنىڭ ينۆەستيتسيالاۋىمەن 530 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال اكەلىنىپ, بورداقىلاۋعا قويىلادى. 2018 جىلعا قاراي اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانىڭ سانى 3 مىڭ باسقا جەتكىزىلمەك كورىنەدى.
بۇل جاقتىڭ تابيعاتى قاتالداۋ. سول سەبەپتەن مۇندا سۋسىز ەگىن شارۋاشىلىعىن دا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دا دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. اكىمدىكتەگىلەر ونىڭ دا رەتىن تابا ءبىلىپتى. قازىرگى كەزدە كىشى ديقان اۋىلىنىڭ اۋماعىندا كولەمى 50 گەكتاردى قامتيتىن سۋ قويماسى سالىنىپ جاتىر. ول پايدالانۋعا بەرىلگەن جاعدايدا, سۋارمالى ەگىستىك كولەمىن 3,2 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋگە بولادى. الداعى جىلدارى وسىنداي سۋ قويماسىن ۇلكەن ديقان اۋىلىنىڭ اۋماعىندا دا سالۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەكى تويحانانىڭ, جەتى ساۋدا نۇكتەسىنىڭ, ءدارىحانانىڭ, اعاش وڭدەۋ تسەحىنىڭ قاتارىنا ەندى شاعىن ناۋبايحانا مەن تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى قوسىلاتىن كۇن الىس ەمەس.
– اۋىلىمىزدا مال ۇستامايتىن وتباسى جوق. حال-قادەرىنشە ونىڭ سانىن كوبەيتۋ جاعىن قاراستىرۋدا, – دەدى سوزگە ارالاسقان «اشانوقى» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى, ۇلكەنديقاندىق ۆاليپجان ايساروۆ. – ويتكەنى, بۇگىندە ءتورت ءتۇلىك مال بىزدەر ءۇشىن نەگىزگى تابىس كوزى بولىپ وتىر. كەيبىر اۋىلداستارىمنىڭ باعىمىنداعى قوي-ەشكى سانى ءبىر مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى, تابىن-تابىن سيىر باعىپ وتىرعاندار دا بار. جەڭىل ءاۆتوموبيلى جوق وتباسىلار نەكەن-ساياق. بىراق, ەڭ قيىنى – وسى ءتورت ت ۇلىك مالدى ءوز باعاسىنا ساۋدالاۋ جانە ونىڭ ونىمدەرىن وتكىزۋ.
ەلىمىزدەگى شالعايدا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنىڭ كوپشىلىگى ءتورت ت ۇلىك مالىن پۇلداپ, كۇن كورىپ وتىرعانى راس. جىل ون ەكى اي باعىپ, جەم-شوبىنە, تاعى باسقاسىنا ءبىراز قاراجات شىعىنداعان ادام ودان پايدا كورۋى دە ءتيىس قوي. ال ۆاليپجان ايساروۆ ايتقان ماسەلە ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرۋمەن اينالىساتىن كوپتەگەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ, وزگە دە جۇرتتىڭ بارلىعىنا ورتاق ءارى بۇرىننان كەلە جاتقان پروبلەما دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز. بۇل پروبلەمانىڭ قالاي جانە قاشان شەشىلەتىنىن ايتۋ قازىرشە قيىن.
اعالار اماناتىنا ادالدىق
ۇلكەن ديقان اۋىلىندا 2013 جىلى ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان, سونداي-اق, ودان كەيىنگى جىلدارى وسى اۋىلدىق وكرۋگتە جۇمىس ىستەگەن, قازىرگى كەزدە ومىردەن وزعان سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە ارنالعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلدى. سۇراپىل سوعىستا ەرلىك, بەيبىت ومىردە ەرەن ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتكەن ارداگەر اتالارىمىز بەن اپالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى ءمارمار تاسقا قاشاپ جازىلعان ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا «ەگەمەننىڭ» ءتىلشىسى رەتىندە ءبىز دە قاتىسقان ەدىك. مىنە, سوندا ءبىر وكرۋگتەگى ەكى اۋىل – ءۇلكەن ديقان مەن كىشى ديقاندا تۇراتىن قازاق پەن ۇيعىردىڭ دوستىق-ىنتىماعى, بەرەكە-بىرلىگى, ءوزارا قۇرمەتى مەن سىيلاستىعى ەرەكشە سەزىلىپ تۇردى. الىس-جاقىننان ارنايى كەلگەن ارداگەرلەردىڭ ۇرپاقتارى ءبىر-ءبىرىمەن قۇشاق ايقاستىرىپ, ءتىپتى, كەيبىرەۋلەرى كوزدەرىنە جاس الىپ تا جاتتى.
وسى كوڭىل تولقىتار كورىنىستى ەسكە الىپ وتىرعانىمىزدىڭ سەبەبى, ەلىمىزدە بەرىك ورنىققان ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن ىنتىماقتىڭ قانشالىقتى قىمبات ەكەنىنە ءسال دە بولسا نازار اۋدارتۋ. وسى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا اۋدان ورتالىعى – شونجىدا دا جوق ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. وعان جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ەشقانداي دا قاراجات بولىنگەن جوق. بارلىق شىعىندى وسى ەكى اۋىلدا تۋىپ-وسكەن, قازىرگى كەزدە وسىندا تۇراتىن جانە بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن وسى ەلدى مەكەننىڭ تۋمالارى ۇيىمشىلدىق تانىتىپ, كوتەرىپ الدى. انا ءبىر جىلى ۇلكەن ديقانداعى 60 ادام ەركىن سىياتىن يماندىلىق ءۇيى – مەشىتتى دە وزدەرى وسىلاي سالىپ العان بولاتىن.
بۇل اۋىلداردا الەمنىڭ كوپشىلىك ەلدەرىندەگى حالىقتارعا ارمان بولعان ءوزارا دوستىق پەن سىيلاستىق بۇرىننان قالىپتاسقان. سول دوستىق پەن سىيلاستىق ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى. مىسالى, قازىر بۇل ومىردە جوق مىرقاسىم ورازاليەۆ پەن ۆاجيت تاۆاكيلوۆتىڭ, ابدراحمان جەدەلاقىنوۆ پەن اۆاكري سابيروۆتىڭ, كەرىماقىن مۇحامەدجانوۆ پەن ۇسەيىن نۇرىموۆتىڭ دوستىعى, سىيلاستىعى قانداي ەدى, شىركىن!
ولاردان كەيىنگىلەر – امانگەلدى ابدىقايىروۆ پەن زادالين ساعاتوۆتىڭ, ەرعابىل بايعابىلوۆ پەن ءزايندين ءپاحيردينوۆتىڭ, داۋلەت نۇكەنوۆ پەن ماركين مۇساەۆتىڭ, امانگەلدى راقىجانوۆ پەن ءادىلجان حامراەۆتىڭ دوستىعى شە! مىنە, وسى ازاماتتاردىڭ ءوزارا سىيلاستىعىن كەيىنگىلەر ۇلگى-ونەگە تۇتىپ, جالعاستىرىپ كەلەدى جانە ءارى قاراي دا جالعاستىرا بەرمەك.
– ءبىز قوعام قايراتكەرى زامانبەك باتتالحانوۆ, حالىق قاھارمانى ءموردىن تايىپوۆ, بەس وردەننىڭ يەگەرى ءسالىم شورماقوۆ, جازۋشى-عالىمدار – ماكەن تويشىبەكوۆ, سايدەن جولداسباەۆ, يليا ءباحتيا, نۇرلان ورازالين سياقتى اعالارىمىزبەن دە ماقتانا الامىز, – دەدى ءبىزبەن قوشتاساردا كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگى جانىنداعى قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەسى ەرلان يلياسوۆ.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى,
ۇيعىر اۋدانى
سۋرەتتەردە: كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول ءابىشاياقوۆ. كىشى ديقان اۋىلىندا سوعىس ارداگەرلەرىنە ورناتىلعان ەسكەرتكىش. فەلدشەرلىك-امبۋلاتوريالىق پۋنكتتىڭ سىرتقى كورىنىسى وسىنداي. كىشى ديقان مەن ءۇلكەن ديقان اراسىنداعى جولدى سالعان قۇرىلىسشىلاردىڭ ءبىر توبى
