جاڭاشىلدىق قاجەت

قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا جەرگىلىكتى پوليتسياعا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەلىپ وتىر. وسىعان وراي كەشە ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ پارلامەنت ماجىلىسىندە «جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قالىپتاسۋ بارىسى جانە ونىڭ قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋدى جانە جول قاۋىپسىزدىگىن, سونداي-اق, قۇقىق بۇزۋشىلىقتار پروفيلاكتيكاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى قىزمەتىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى تۋرالى دەگەن تاقىرىپتا وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا ارنايى بايانداما جاسادى. تۇرمىستىق قىلمىسقا قار­سى تۇرۋعا, جول-پاترۋلدىك قۇرى­لىمدار جۇمىسىنا, سونداي-اق, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا جاۋاپ بەرەتىن جەرگىلىكتى پوليتسيا­نى قۇرۋ قاجەتتىگىن مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلدىڭ 15 ما­­مىرىندا مالىمدەگەن-ءدى. بۇل قۇرىلىم جەرگىلىكتى قاۋىم­­داستىقپەن بىرلەسە ۇساق قۇقىق بۇ­زۋ­شىلىقتارعا «ءنول­دىك ءتوز­بەۋ­شىلىك» رەجىمىن قالىپ­تاستىرۋى كەرەك بولاتىن. ەل­باسىنىڭ بۇل تاپسىرماسى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 30-قادامىندا كورىنىس تاپقان. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو اتاپ وتكەندەي, وسىعان بايلانىس­تى پارلامەنت قابىلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. بۇل رەتتە ۆ.بوجكو جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قالىپتاسۋ پروتسەسىن باعالاۋ قاجەتتىگىنە, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى پولي­تسيانىڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋىنە, كەرى بايلانىس ورناتۋ جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە نازار اۋدارتتى. جانە دە بۇعان وبلىس, قالا جانە اۋدان قوعامدىق كەڭەستەرىن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وبلىستىق فيليالدارىنىڭ قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىن تارتۋدى ۇسىندى. ال ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتى قاراعاندى وبلىسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىنا قاتىستى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. كوشپەلى وتىرىس اياسىندا دەپۋتاتتار قاراعاندى جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا جەرگىلىكتى پوليتسيا قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەتىمەن جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك العان. مۇنداي ءىس-شارالار جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە وزىندىك ىقپالىن تيگىزۋى ءتيىس. بۇدان كەيىن بايانداما جاساۋ ءۇشىن ءسوز ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆقا بەرىلدى. مينيستر جىل باسىنان بەرى ىشكى ىستەر ورگاندارى 740 مىڭعا تارتا قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ارىزدار مەن حابارلامالاردى قاراعاندىعىن العا تارتتى. «شامامەن 136 مىڭى سوتقا دەيiنگi تەرگەۋدى قامتىعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار. ەكi جىل قاتارىنان ەلدiڭ بۇكiل قۇقىق قورعاۋ جۇيەسi قىلمىستىق سوت ءوندiرiسiنiڭ جاڭا ۇلگىسى بويىنشا جۇمىس iستەپ كەلەدi. جاڭا قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكسكە سايكەس, بىزدە بۇگىندە تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرۋلەر جوق. قازىر ارىزدار مەن شاعىمدار سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرەگەي تىزىمىنە قىلمىس رەتىندە بىردەن تىركەلەدى», دەدى قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى. سونىمەن قاتار, مينيستر تىركەۋدىڭ ءوزى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ باستالعانىن بىلدىرەتىنىن, زاڭناماداعى بۇل جاڭا نورما كوپتەگەن قىزمەتتەر جۇمىسىنىڭ اۋقىمىن ارتتىراتىنىن جانە تەرگەۋ قىزمەتتەرىندە قاۋىرت جۇمىستار كوبەيگەندىگىن قاپەرگە سالا كەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, وسىعان بايلانىستى شتاتتىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق نىعايتۋ شارالارى قولعا الىنعان. تاعى ءبىر اتاپ كەتەرلىگى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, قىلمىستىق ىستەر بويىنشا جۇكتەمە ءبىر تەرگەۋشىگە 136-دان كەلسە, نەگىزگى نورما بويىنشا ول 41 قىلمىستىق ىستەن اسپاۋى كەرەك ەكەن. سوندىقتان دا تەرگەۋ قىزمەتىنىڭ جۇمىسىندا ۇلكەن قيىنشىلىقتار ورىن الۋدا كورىنەدى. ولاي بولسا, شتاتتىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قاراستىرىلعانى ءجون. مينيستر ەلىمىزدىڭ جالپى كريمينوگەندىك احۋالىندا وزگەنىڭ مۇلكىن ۇرلاۋعا قاتىستى قىلمىستار ۇلەسى 60 پايىزدان اساتىندىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارتتى. «ءتىپتى, كەيبىر وڭىرلەردە ۇرلىققا قاتىستى قىلمىستىڭ ۇلەسى ودان دا جوعارى. سودان كەيىنگى قىلمىستىڭ باسىم بولىگىن جەڭىل جانە ورتاشا اۋىر قىلمىستار قۇراۋدا. سونىڭ ىشىندە قالتا تەلەفوندارىنىڭ ۇرلىعى, كولىك توناۋ, قالتادان جىمقىرۋ جانە تاعى باسقالارى بار. حالىق اراسىندا وسىنداي ۇساق قىلمىستار كەڭ ەتەك العان. شىندىعىندا, جۇرتشىلىقتىڭ پوليتسيانىڭ ۇرلىقپەن كۇرەسىنە كوڭىلى تولماۋى دا مۇمكىن», دەپ اعىنان جارىلدى ق.قاسىموۆ. مينيستر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ۇرلىقپەن كۇرەستەگى احۋالدى جاقسارتا الماي كەلە جاتقاندىعىن مويىنداي كەلىپ, احۋالدى تۇزەۋدەن ءۇمىتتى ەكەندىگىمەن دە بولىسە كەتتى. سوندىقتان دا ۇرلىقپەن كۇرەستە جالپى جۇرتشىلىق پەن اكىمدىكتەر دە ءوز وڭىرلەرىندە جەرگىلىكتى پوليتسيامەن بىرلەسە جۇمىستى جانداندىرۋى ماڭىزدى. الايدا, ق.قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىستىق احۋال جاقسارماۋدا. قازىرگى تاڭدا مينيسترلىكتىڭ ارنايى بولىمدەرى ەلىمىزدە ەسەپتە تۇرعان 100 مىڭنان استام كامەلەتكە تولماعانداردى ءوز باقىلاۋىنا الىپ, ناشار وتباسىلارىندا تاربيەلەنىپ جاتقان 16 مىڭنان استام بالاعا ماقساتتى تۇردە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جۇرگىزىلگەن. وكىنىشكە قاراي, جاسوسپىرىمدەر ورتاسىنداعى قىلمىستىق احۋال دا جاقسارماي كەلەدى. «بىلتىرعى جانە اعىمداعى جىلى جاسوسپىرىمدەر 3800 قىلمىس جاساسا, ونىڭ ىشىندە 23-ءى كىسى ءولىمى, 49-ى قاراقشىلىق, 527-ءسى توناۋ, 1930-ى ۇرلىق قىلمىستارى بولىپ كەلەدى. ايتا كەتەرلىگى, ءبىراز جىل بويى قايتالانىپ كەلە جاتقان كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قىلمىستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە قاتىستى بولسا, ونىڭ ىشىندە ىشىمدىك نەمەسە ەسىرتكى پايدالانۋ سالدارىنان ورىن العان قىلمىستار كوپ», دەدى ق.قاسىموۆ. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىستىڭ الدىن الۋ تۋرالى سوزىندە مينيستر پوليتسيا مەكتەپ ينسپەكتورى ينستيتۋتىن دامىتۋ ۇستىندە ەكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. ايتسە دە ءالى دە 1850 مەكتەپ ينسپەكتورى جەتىسپەيدى ەكەن. ىشكى ىستەر ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى, سونىمەن قاتار, ەسىرتكىگە قاتىستى بىرقاتار فاكتىلەردى دە ورتاعا سالدى. جالپى العاندا, بىلتىر قازاقستاندىق پوليتسيا 3 مىڭنان استام ەسىرتكى قىلمىسىن اشقان. سونىڭ 2100-ءى ەسىرتكىنى ساتۋمەن بايلانىستى بولسا, سونىڭ بارىسىندا 35,5 توننا ەسىرتكى زاتتارى اينالىمنان الىنىپتى. ونىڭ ىشىندە 140 كەلىسى اۋعان گەروينى كورىنەدى. مينيستر بۇل رەتتە بىلتىر شۋ القابىنان ازىرلەنگەن ماريحۋانا مەن گاشيش ەسىرتكىسىن تاراتۋعا قارسى كۇرەسكە كۇش جۇمىلدىرۋعا تۋرا كەلگەندىگىن دە جاسىرمادى. سول سياقتى اۋلالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بەينەباقىلاۋ ورناتۋ شارالارى دا قولعا الىنعانى ورتاعا سالىندى. قوسىمشا بايانداما جاساعان زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ەگەر جەرگىلىكتى پوليتسيا «ۇستاپ ال دا, قاماپ تاستا ادىسىمەن» جۇمىس ىستەيتىن بولسا, وندا قىلمىستىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولمايدى دەگەن پىكىرىن كولدەنەڭ تارتتى. ونىڭ ۇستىنە, ەلىمىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ وسى سالاداعى قاعيداتتارىن باسشىلىققا الىپ وتىر. وسى ورايدا جەرگىلىكتى پوليتسيا مەن اتقارۋشى ورگاننىڭ حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەمەۋى, كەرى بايلانىستىڭ بولماۋى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالماۋى جانە وزگە دە كوپتەگەن سەبەپتەر قىلمىستىڭ الدىن الۋدا وزىندىك كەرى اسەرىن بەرۋدە. وتىرىستى ۆ.بوجكو قورىتتى. ناتيجەسىندە ۇكىمەتكە دەپۋتاتتاردىڭ كوپتەگەن ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتپەلەرى قامتىلعان ۇسىنىمدار جوباسى ازىرلەندى. ەندى بۇل ۇسىنىمدار ۇكىمەت پەن مينيسترلىكتىڭ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ, وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىندا ەسكەرىلەتىن بولادى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»