نەمەسە قىزدار نەگە باي-باقۋاتتى جىگىتكە تۇرمىسقا شىققىسى كەلەدى؟
قىزدار نەگە باي-باقۋاتتى جىگىتكە تۇرمىسقا شىققىسى كەلەدى؟ ءبىر جاعىنان وسى سۇراقتى قويۋدىڭ ءوزى اقىماقتىق بولىپ كورىنەر. الايدا, بۇل – ءومىردىڭ شىندىعى. كوشەدە كەتىپ بارا جاتقان, بولاشاقتا قالىڭدىق بولاتىن كەز كەلگەن كىشكەنتاي قىزدىڭ ءوزىن ازداپ كىدىرتىپ, قانداي جىگىتكە كۇيەۋگە شىعۋدى قالايتىنىن سۇراساڭىز, ءبىرىنشى كەزەكتە – اقىلدى, باي, كورىكتى بولسا ەكەن دەگەن تىلەگىن ايتقان بولار ەدى.
قالتالى كۇيەۋ – كازينو سياقتى ەكەنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. كەيدە ۇتساڭ, كەيدە وڭباي ۇتىلىپ جاتاسىڭ... بولاشاق جارىم اقىلدى, مەيىرىمدى, ادامگەرشىلىگى مول بولسا ەكەن دەگەن تالاپتى ادام ۋاقىت وتە كەلە, تاعدىردىڭ ءتۇرلى بۇرالاڭدارىنان وتكەن كەزدە عانا سانامالايدى.
ەندەشە, ميلليونەر جىگىتكە تۇرمىسقا شىققىسى كەلەتىن قىزدارعا ميلليونەردىڭ ايەلىنىڭ ومىرىنەن ازداعان مىسال كەلتىرگىم كەلەدى. ارينە, باي بىتكەننىڭ باسىنا بىردەي تاعدىر جازىلماعانىن دا ەسكەرىڭىز. ەگەر كۇيەۋى باقۋاتتى بولسا, ايەلى سودان مىندەتتى تۇردە زارداپ شەگەدى دەگەن ويدان اۋلاق بولا وتىرىپ, ومىردە كۋا بولعان جايتتارعا شولۋ جاساپ كورەلىك. قانشاما ادام بولسا – سونشا ءتۇرلى ءومىر بار.
سونىمەن, سوناۋ توقسانىنشى جىلدارى دۇنيەنىڭ ءبارى كۇرت وزگەرىپ, كەڭەس وكىمەتى كەلمەسكە كەتىپ, تىرشىلىك قامى ءۇشىن ءتۇرلى تىرلىكتى قولعا الا باستاعاندا ءبىز ستۋدەنت ەدىك. دەگەنمەن, ستۋدەنتتىك جىلداردا ءوزىمىزدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ جاتاقحاناسىندا ەمەس, بولاشاق زاڭگەرلەردىڭ, ادۆوكات, نوتاريۋستەر مەن تەرگەۋشىلەردىڭ اراسىندا تۇردىم. سول كەزدە اشقۇرساق ستۋدەنتتەر اراسىندا مىقتى بيزنەسمەندەر جۇرگەنىن كىم بىلگەن؟!
قىسقاسى, ەكونوميكا تۇرالاپ جاتقان توقىراۋ جىلدارىندا بيزنەستىڭ بارلىق سالاسى بوس جاتتى. بىرىنە ءبىرى باسەكە تۋعىزاتىنداي الپاۋىت ىسكەرلەر بولا قويعان جوق. سونىمەن ءىستىڭ كوزىن تاپقان ءبىرقاتار زامانداستار جىلدام باي باستادى. باسپانانىڭ تاۋقىمەتىن تارتقان كەي جولداستار جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسىندا باعىن سىناسا, كەيبىرى تۋريزمگە, ەندى ءبىرى قارجى سەكتورىندا قابىلەتىن كورسەتتى.
وسىلايشا, جاڭا زاماننىڭ اۋقاتتىلارى پايدا بولا باستاعان ەدى. سونىمەن, مەنىڭ ءبىر كەزدەگى ستۋدەنت قۇربىم دا اينالاسى از جىلدىڭ ءىشىندە بايدىڭ ايەلى بولىپ شىعا كەلدى. ۇلكەن ءۇي, قىزمەتشىلەر, «قويعا مىنەتىن» كولىك بولەك, تويعا ءمىنىپ باراتىن قىمبات ماركالى ماشينا باسقا دەگەندەي, تۇرمىستارى العا ورلەدى.
ەلدىڭ كوبى ءالى اشقۇرساق زاماندا ول كەلىنشەكتىڭ ومىرىنە قىزىقپايتىن ادام كەمدە كەم بولاتىن. قىزعاناتىندار دا تابىلاتىن.
الايدا, سىرت كوزگە بەيعام وتباسىندا مازاسىز ءومىر باستالعان-دى. ارينە, باستاپقىدا ءبارى جاقسى سياقتى ەدى. ادەتتە, ۇيگە ۇدايى كەشىگىپ كەلەتىن, كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەيتىن كۇيەۋدىڭ بارلىق قىلىعىنا, ۇنەمى شارشاپ جۇرەتىندىگىنە, اشۋشاڭدىعى مەن ازداعان مەنمەن ءمىنەزىنە كەلىنشەگى تۇسىنىستىكپەن قارايتىن.
دەگەنمەن, وتىرىستار, ۇجىمدىق كەشتەر مەن توي-تومالاقتاردا اتى بار, جاعدايى جاقسى كۇيەۋىنە قىز-قىرقىن اشىقتان اشىق كەتارى ەمەستىكتەرىن ءبىلدىرىپ, قايتا-قايتا بيگە شاقىرىپ, ءسۇيكەنىپ جۇرەتىن سۇيكىمسىز سىلقىمدارعا جىنى كەلەتىن, كوز الدىندا بولىپ جاتقان كورىنىستەر جۇرەگىنە قاياۋ سالاتىن.
بۇل تابىسكەر كۇيەۋدى وتباسىندا تۇراقتاتۋ ءۇشىن باستالعان مايداننىڭ باسى عانا بولىپتى. توي-تومالاقتان سوڭ, قىزعانىش تۋرالى اڭگىمەنىڭ بارلىعى جاقسىلىقپەن اياقتالماعاندىقتان باس-اياعى جوق داۋعا دا جۇيكە جۇقارتۋدىڭ قاجەتى شامالى ەدى.
ال بۇل كەزدە مەنىڭ قۇربىم كۇيەۋىنىڭ قىزمەتىندە وزىنە كۇندەس بولۋعا كانديداتتار جەتكىلىكتى ەكەندىگىن بىلمەيتىن. ال وعان دەيىن ول ءوزىن ءوزى ءارتۇرلى ويلارمەن ازاپتاي بەرمەۋ ءۇشىن, ءسان سالوندارىنا, كيىم دۇكەندەرىنە, شاشتارازعا بارىپ, الداندىرىپ ءجۇردى. بىراق, ونىڭ كەلىستى كەلبەتىن, شاشىن ادەمىلەپ قيدىرعانىن, تىرناقتارىن ءمىنسىز ەتىپ ەگەتىپ, جاڭا كويلەك كيىپ وتىرعانىن كورەتىن كىم بار؟ ۇنەمى شارشاپ جۇرەتىن, شاراپتىڭ ءيىسى اۋزىنان كەتپەيتىن وتاعاسى مۇنىڭ بىرەۋىن دە اڭعارمايدى. كەلىنشەك تە ۋاقىت وتە كەلە وسى ءبىر ءمانسىز ءتىرلىكتەن جۇبانىش تاپپاي, ءجوندى-ءجونسىز ساندەنىپ وتىرۋدى دا قويا باستادى.
بالالارى مەكتەپكە بارىپ, ۇيدە ەكى-ءۇش قىزمەتشىمەن قالاتىن كۇندەرى كوبەيگەندە ءوزىنىڭ دە جوعارى ءبىلىمدى, ديپلومدى مامان ەكەنىن كۇيەۋىنە قۇلاققاعىس ەتىپ ەدى:
– ساعان نە جەتپەي ءجۇر؟! – دەپ وتاعاسى ءۇزىلدى-كەسىلدى قيىپ تاستادى. وسىلايشا, ونىڭ ومىرىندە تۇسىنىكسىز جالعىزدىق باستالدى. ءبىر بىرىمەن شۇيىركەلەسىپ وتىراتىن كۇندەر, تار توسەكتە باستارى جۇپتاسىپ ۇيىقتايتىن شاتتىققا تولى شاقتاردىڭ بارلىعى ستۋدەنتتىك جىلداردىڭ ەنشىسىندە قالدى. وسى ارالىقتا جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت كوزدى اشىپ-جۇمعانداي وتە شىقتى.
بىردە 8 ناۋرىزدا ۇيىندە ۇنەمى ءىشى پىسىپ وتىراتىن قۇربىمدى قۇتتىقتاپ باردىم. اڭگىمەلەسەتىن, شەر تارقاتاتىن, ءتىپتى جاڭادان العان كيىمدەرىن كيىپ كورسەتەتىن دوسىنىڭ كەلگەنىنە ول ءمىندەتتى تۇردە قۋانادى.
مەن ءوزىمىزدىڭ ۇجىمنىڭ جىگىتتەرى سىيلاعان قوس سۇلگى مەن جالعىز تال گۇلدى بوساعا سۇيەپ قويدىم دا, ءبىر اياق كيىمىمدى شەشىپ, ەكىنشىسىن تارتقىلاپ جاتىپ, جۇمىستاعى قىزىقتاردى ايتىپ جاتىرمىن.
– وي, بۇگىن ءبىزدىڭ جىگىتتەر بىزگە مەرەكەنىڭ قۇرمەتىنە ىدىس تا جۋعىزبادى. سونى ۇيلەرىندە دە ىستەمەيتىن شىعار؟! داستارقاندى دا وزدەرى جاسادى, بىرەۋى بارىمىزگە ءبىر قۇشاق گۇل الىپ كەلدى, – دەپ ەر-ازاماتتاردىڭ بىزگە كورسەتكەن قۇرمەتىن ءتىزىپ ايتىپ جاتىرمىن.
– قانداي جاقسى! – دەدى كۇرسىنگەن قۇربىم. – سەنىڭ ۇجىمىڭ بار! ءومىرىڭ بار!
مەن بىردەن اڭگىمە اۋانىن وزگەرتۋگە ءماجبۇر بولدىم. ءتورت قابىرعانىڭ ىشىندە ءومىرى ءوتىپ جاتقان ونىڭ جاندى جەرىنە ءتيىپ كەتكەنىمدى ءوزىم دە اڭعارماعان ەكەنمىن.
– تاۋبە دەسەيشى! سەنىڭ مىنا ءومىرىڭدى ءوڭى تۇگىل تۇسىندە كورمەگەن, تاپقانى تاماعىنا جەتپەيتىن, ولمەستىڭ كۇنىن كەشىپ جۇرگەن قانشاما ادامدار بار...
– تاۋبە, تاۋبە! – دەدى ول. – بىراق, ءبىزدىڭ كۇيەۋدىڭ 8 ناۋرىزدا دا ۇيگە كەلەتىن ۋاقىتى جوق. مىنا ءبىر سىيلىقتى كومەكشىسىنەن بەرىپ جىبەرىپتى دەپ, جىلۋى جوق قوراپتى الدىما قويدى.
سۇيكىمسىز سىيلىققا قاراپ وتىرىپ, ەكەۋىنىڭ وتكەن ءومىرىن كوز الدىما اكەلدىم. كۇيەۋىنىڭ 8 ناۋرىزدا نەگە ءۇيگە كەلمەگەنىن ول دا ىشتەي سەزەدى. وسى جىلداردىڭ ىشىندە ول ءتورت قابىرعانىڭ ءىشىنەن شىقپاي-اق, كۇيەۋىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالماي-اق, بىرنەشە رەت جۇقپالى جىنىس اۋرۋلارىنان دا ەمدەلدى. مۇنىڭ كۇيەۋىن كازينودان ۇتىپ العانداي بولعان كەيبىر كوڭىلدەستەردىڭ قوقان-لوقىسىن دا ەستىدى. الايدا, ونداي وقيعالاردى وتاعاسى بيزنەستەگى ءباسەكەلەستەرى كورە الماعاندىقتان قولدان ۇيىمداستىردى دەپ سەندىردى, بۇل سەنگەن بولدى.
قىرىقتىڭ قىرقاسىنان اسىپ, ەلۋگە جاقىنداعان ەرىنىڭ سوڭىنداعى اۋقاتتى ەركەكتەردى اۋلاپ جۇرەتىن بويجەتكەندەردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كوردى. «نە – دۇنيەسىن, نە – ءوزىن الامىن», دەپ وزەۋرەگەن قىز-قىرقىننان قالعان سىزات ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ىنتىماعىن ىدىراتىپ, بەرەكەسىن باياعىدا قاشىرعان بولاتىن. مىناۋ, حان سارايىنداي ءزاۋلىم ۇيدە باقىتسىز ءبىر كەلىنشەك ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ءوزى عانا بىلەدى. عايىپتا ۇتىپ العان لوتەرەيا بيلەتىندەي باقىتى بايانسىزداۋ بولىپ شىققانى قالاي؟ ومىردە بارلىق نارسەنىڭ وتەمى بار دەگەن وسى ما؟
جالپى, باي جىگىتكە جولىعۋدىڭ, اۋقاتتى جەردەن قىز الۋدى ارمانداۋدىڭ سوڭى قانشالىقتى باياندى؟ ينتەرنەت فورۋمداردا بۇل ساۋالعا جاستاردىڭ ءبىر لەگى بوياماسىز بىلاي جاۋاپ بەرەدى.
ءبىر جىگىت:
تەڭ-تەڭىمەن, تەزەك قابىمەن. سوندىقتان بايلىققا قىزىعا بەرمەۋ كەرەك. ارينە, اقشاڭ بولعان جاقسى. ەگەر ورتاشا وتباسىنان شىققان قىز اقشالى جىگىتكە تۇرمىسقا شىقسا, قۇدا-قۇداعيلار اراسىندا ونشا سىيلاستىق بولمايدى. تۇسىنىكتى جاعداي. ال جىگىت بايدىڭ قىزىن السا سول ۇيگە كۇشىك كۇيەۋ بولادى. سوندىقتان اركىم ءوز جاعدايىمەن تەڭ وتباسىمەن قۇدا بولسا, سوندا عانا جاقسى بولاتىن سياقتى. سول كەزدە قۇدا دا, قۇداعي دا تىنىش. ال اقشا مەن بايلىق كەرەك بولسا, ونى بىرلەسىپ جاساۋ كەرەك. بىرلەسىپ جاساعان بايلىقتىڭ بەرەكەسى بولادى. «دايىن اسقا – تىك قاسىق» بولىپ, بايدىڭ بالاسىنا تيەمىن, بايدىڭ قىزىن السام دەپ ارمانداۋعا ءوز باسىم كەلىسپەيمىن.
ءسانيا:
ءبىر جىگىت, مەن سىزبەن كەلىسەمىن. بىراق, تولىعىمەن ەمەس. سەبەبى, ادام بالاسى بولعان سوڭ اقشا دەگەن ارينە, كەرەك. مىسالى, ءسىزدىڭ جىگىتىڭىز كۇندە اقشا اكەلەدى. ول قايدان كەلىپ جاتقان اقشا؟ ول تەكتەن-تەككە وڭدى-سولدى جاراتىپ جاتسا, ول دا بىرەۋدەن العان. ەگەر دە ول ءوز ماڭدايتەرىمەن تاپسا, اقشاسىن قيماي, كورىنگەن قىزعا جۇمسامايدى. ال ارامدىقپەن نەمەسە قارىزعا العان اقشا قالاي تاماقتارىڭنان وتەدى؟ بىلە-ءبىلسەڭدەر, اللا ادامعا ءبىر جاعىمەن بەرگەنىمەن, ءبىر جاعىنان الىپ وتىرادى. سەبەبى, ءومىر – الما-كەزەك. بەرەسىڭ – الاسىڭ. قازىرگى زاماندا تۋىسقانىڭنىڭ تويىڭا ەشتەڭە اپارماساڭ, ەرتەڭ ساعان دا ەشتەڭە اكەلمەيدى. سول سياقتى عوي. سوندىقتان اركىم ماڭداي تەرىمەن تاپسا, اقشا كەرەگىڭنىڭ بارىنە جەتەدى. اعايىن, اۋىردىڭ استىمەن, جەڭىلدىڭ ۇستىمەن جۇرمەيىك.
ءجاميلا:
ەندى بولاشاق كۇيەۋىڭ كەدەي بولسا جاقسى ما؟ اي, قىزدار-اي سەندەر دە... وسى سۇراققا جاۋاپ بەرىپ وتىرعان قىزداردىڭ ويلارىنىڭ ءبارى اقشا, اقشا.
باي جىگىتتەرگە سەن ۋاقىتشا عاناسىڭ, تەڭ – تەڭىمەن, تەزەك – قابىمەن... دۇرىس ايتادى.
ايشەشەك:
قازىرگى اقشالى ەركەكتەردىڭ كوبى – حالىقتىڭ نەسىبەسىن جىمقىرىپ جەپ وتىرعاندار, نە سول جوكەيلەردىڭ بالالارى. ءايتسە دە, شاما-شارقىنشا ەڭبەكتەنىپ, اقشا تاۋىپ وتىرعان ازاماتتار دا دە از ەمەس.
بىراق, اقشالى جىگىتتەر – اقىلدى, اقشاسىز جىگىتتەر اقىماق دەگەنگە كەلىسپەيمىن. ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ دەگەندەي, جاعدايدى تۇزەۋگە بولادى. اۋزىڭدى اشىپ, جۇرتتىڭ مال تاپقىش كۇيەۋىنە قىزىعا بەرمەي, بولاشاق پەن بالا ەكەۋىڭدىكى بولعان سوڭ, جاعدايىڭ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە بولادى. ەركەكتە بار باس – ايەلدە دە بار.
سارا:
مەنىڭ ءبىر تانىس قىزىم وتە كەدەي جىگىتكە شىقتى, سوسىن بالالارى بولعاندا قاتتى قينالدى. كۇيەۋى كەدەي بولعانى ازداي, قۇداي اتقان ەرىنشەك, ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيدى. بازارعا شىق دەسە نامىستانادى. اقىلى دا شامالى ءوزىنىڭ. بايعۇس ايەلى زىر جۇگىرىپ, قانداي قارا جۇمىس بولسا دا تابىلعانىن ىستەدى. سوندا ءبىز ايتاتىنبىز: «ءوزىڭ سونداي كورىكتىسىڭ, تاپقان بايىڭنىڭ سيقى اناۋ, سونىڭ نەسىنە عاشىق بولدىڭ؟» دەسەك, گيتارامەن ءان ايتقانىنا دەگەن ەدى, ال ەندەشە اشتان اش ءان سالىپ وتىر دەدىك, سوندىقتان ماحاببات دەگەن ءارتۇرلى بولادى عوي.
جادىرا:
مەنىڭ ويىمشا جىگىتتىڭ قالتالى نەمەسە قالتالى ەمەستىگى ماڭىزدى ەمەس سياقتى. ال اقشالى جىگىتتەرگە جۇگىرەتىن قىزداردى دا تۇسىنەمىن. ويتكەنى, ولار ومىرىندە ءبارى جەتكىلىكتى بولسا ەكەن دەگەن ويدا بولادى. ال ونىڭ نەسى جامان؟
ەگەر سونداي قالاعان ادامىڭ سونداي بولىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى عوي. نەگىزى قورىتا ايتسام ونداي قىزدار جوق ەمەس. ال ولارعا ايتارىم ولاردىكى دە وزىنشە دۇرىس.
اققۋ:
بەس ساۋساق بىردەي ەمەس. قانداي ادام بولسا دا, الدىمەن ونىڭ ادامعا دەگەن سىيلاستىعىنا قاراۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. اقشا – ەڭ باستىسى ەمەس. دۇنيە – قولدىڭ كىرى. بىردە بار, بىردە جوق. اقشالى بولۋ, باي بولۋ وزىڭە بايلانىستى سياقتى. ومىردە بايلىق قالمايدى. شىرىگەن باي بولعانىڭمەن, ەرتەڭ سونى بالالارىڭ يگەرە الماسا دا, جەلگە ۇشادى. ومىردە تەك سىيلاستىق قالادى.
بىراق, قازىرگى جىگىتتەرگە اقشا تابۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىزدىڭ ءحاديسىندە: «ومىردە سەنىڭ ادامدارعا دەگەن ادامگەرشىلىگىڭ ادالىنان بولسىن. قانداي دۇنيە الساڭ دا و دۇنيەدە بارلىعىنا جاۋاپ بەرەسىڭ. وزىڭدە تەك باسپانا, كورپە-توسەك, ءىشىپ-جەمىڭ بولسا جەتكىلىكتى» دەگەن. بارلىعىنا شۇكىر دەپ, قاناعات تۇتۋ قاجەت.
شاسسي:
ارينە, ول تابيعاتتىڭ زاڭى. ايەلگە بالالارىن اسىراي الاتىن, تابىس تابا الاتىن, اش-جالاڭاش قالدىرمايتىن اكە كەرەك. بىراق, اقىلدى, تاربيەلى, ادامگەرشىلىگى مول, جۇرتقا جۇعىمدى جىگىتتەردىڭ دە اقشاسى جوق بولسا دا, شانسى كوپ.
قىزدار قالتالى جىگىتتەرگە بەكەرگە قىزىقپايدى؟ تەك قانا اقشاسىنا ەمەس... باسەكەلەستەرىن باسىپ وزعان, اقشا تابۋعا ميى جەتكەن جىگىت ومىردەگى ماڭىزدى مەزەتتەردە تۋرا شەشىم تابا الادى. ال ەگەر ول بايلىقتى جاساپ بەرگەن – اكە-شەشەسى بولسا, وندا تۇقىمى جاقسى دەگەن ءسوز.
وپتيميست:
ويتكەنى, قالتالى جىگىتتەرمەن ءومىر ءسۇرگەن قىزىقتىراق ءارى جەڭىل. اقشاسىز جىگىتتەردى جەك كورەمىن. ويتكەنى, ولار ەشقاشان جارىمايدى. ياعني, بۇگىن اقشا تابۋدى بىلمەسە, ەرتەڭ دە تابا المايدى. راس قوي! قالتالى جىگىتتەردىڭ ءبارى جامان دەپ كىم ايتتى؟!
اينا:
جوق, مەن قالتالى جىگىتتەردى جەك كورەمىن! بىراق بۇل – قالجىڭ! ولاردى وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى ءۇشىن «جەك كورەمىن»! ەگەر قاراپايىم قازاق جىگىتى باستىق اكەسى, الىپ بارا جاتقان بايلىعى, كوپ اقشاسى بولماسا دا, ءوز وزىنە سەنىمدى بولىپ, باسىن تىك ۇستاپ, سۇمىرەيمەي, جىگەرلەنسە ءبارى بولادى. شىنىنا كەلسەك, ادامدى سىرت پىشىنىنە قاراپ تا سىناي بەرۋگە بولمايدى. ەڭ باستىسى ول جىگىتتىڭ ىشكى جان دۇنيەسى مەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى قانداي. سوعان ءمان بەرىڭدەر, قىزدار! ەگەر جىگىت ءوز وزىنە سەنىمدى بولسا, اقشاسى بار ما, جوق پا دەگەن سۇراق تۋمايدى.
الماتى
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»