اون بەنفيلدا ورتالىعى وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا الەمدە ورىن الاتىن ءىرى تابيعي اپاتتاردىڭ ءتىزىمىن جاريالادى. وندا نەپالداعى جويقىن ءزىلزالادان باسقا, سىبىردەگى ورمان ءورتى, قىتايداعى شامادان تىس اياز, كالبۋك پەن چيليدەگى اتقىلاعان جانارتاۋ, برازيليا مەن اۋعانستانداعى كوشكىن جانە قازاقستانداعى سۋ تاسقىنى ەنگەن. ماماندار اتالعان ورتالىقتىڭ بيىلعى تىزىمىنە ەلىمىزدەگى تابيعي اپات تاعى دا ءىلىنۋى مۇمكىن دەپ وتىر.
بيىل ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا ءتوتەنشە جاعدايلار باسقارماسىنىڭ ماماندارى ەلىمىزدەگى تاسقىنعا بايلانىستى ارنايى رەيد ۇيىمداستىرىپ, قاۋىپتى ايماقتاردى ارالاپ قايتتى. ولار تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, توتەنشە جاعدايدىڭ العاشقى شارتتارى مەن ەرەجەلەرىن, قاۋىپتىڭ الدىن الۋ جايىن بۇكپەسىز باياندادى.
توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى باسقارمانىڭ ماماندارى جىل باسىندا كوكتەم كەزىندە سۋ جىرىپ كەتەدى دەگەن جەرلەردى ءبىر شولىپ شىققان بولاتىن. ولار قالىڭ قار ەرىسە, سۋ باسۋ قاۋپى تۋاتىنىن ءبىلىپ, دامبى كوتەرىپ, بوگەتتەردى بەكىتىپ, جولداردى جوندەۋدەن وتكىزگەن-ءدى.
وسى جىلدىڭ 7 ساۋىرىندە قاراعاندى وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى م.قاتپانوۆ تىنىشتىق بەرمەگەن تاسقىن سۋدىڭ ماسەلەسىمەن شەت اۋدانىنا اتباسىن تىرەدى. جۇمىس ساپارى بارىسىندا قوشقارباي, كراسنايا پوليانا, قارامۇرىن رازەزى سەكىلدى ەلدى مەكەندەردە سۋ تاسقىنى جاعدايى پىسىقتالىپ, «كراسنايا پوليانا» جانە «تۇماتاي» سۋ قويمالارىنىڭ جاعدايلارى تەكسەرىلدى.
6 ءساۋىر كۇنى ساعات 20:15-تە شەت اۋدانىندا نۇراتالدى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قوشقارباي اۋىلىندا تالدى وزەنى سۋىنىڭ كوتەرىلۋى سالدارىنان 5 تۇرعىن ءۇيدىڭ جانە اۋىل شەتىندە ورنالاسقان اۋلالاردى سۋ باسۋ قاۋپى ورىن الدى.
بۇل ۋاقىتتا شىعىس قازاقستان قۇتقارۋ بولىمشەلەرى دە سۋ تاسقىنىنا دايىندىقتارىن جاسادى. بارلىق وزەندەردىڭ اشىلعانىنا جانە سۋ دەڭگەيى ءتيىستى مولشەردەن اسپاعانىنا قاراماستان, وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قۇتقارۋشىلارى اپاتتى جاعدايدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار جۇرگىزدى. سول كەزدە ماماندار تاۋ بوگەتتەرىندە قار ەري باستاعاندا, ايماقتا ەكىنشى رەت سۋ تاسقىنى بولۋى مۇمكىندىگىن ايتتى. قاۋىپ زىريان, كوكپەكتى جانە بەسقاراعاي اۋداندارىندا بولدى.
وزەندەردى باقىلاۋ شارالارى جەردەن عانا ەمەس, اۋەدەن دە ءجۇرگىزىلدى. عارىش مونيتورينگىسىنەن بولەك, شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ اۋە بولىمشەلەرى تاراپىنان بۇقتىرما وزەنىنە جانە ونىڭ اعىندارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. اسپاننان جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ جۇمىستارى ءناتيجەسىندە ارنالار اشىق, كەپتەلىستەر جوق ەكەنى انىقتالدى. جالپى, سۋ تاسقىنى جاعدايى ءبىر قالىپتى بولدى.
وسى جىلى قوستاناي وبلىسىندا دا سۋ تاسقىنى جاعدايى ورىن الدى. وسىعان وراي قوستاناي, رۋدنىي قالالارى مەن سارىكول, تاران اۋداندارىندا سۋ تاسقىنى سالدارىن جويۋعا باعىتتالعان اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
قۇتقارۋشىلار ەگىس القاپتارىنان ەرىگەن قار سۋلارىنىڭ كۇشىن تەجەيتىن «تاۋلى ور» سۋ جىبەرۋ قۇرىلىستارىنىڭ قورعاندارىن نىعايتتى. قۇم مەن ينەرتتى ماتەريالى بار 8000 دانا قاپ اكەلىندى. قوستاناي قالاسىنداعى درۋجبا كەنتىندە ەرىگەن قار سۋىنىڭ دەڭگەيىن باقىلايتىن وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ كۇزەت ورىندارى قويىلدى. اقپارات ساعات سايىن سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شتابىنا جىبەرىلىپ وتىرادى. قالالاردا جانە اۋدان ورتالىقتارىندا سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شتابتارى, ءتوتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ بولىمشەلەرى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى جانە مەردىگەر مەكەمەلەر 24 ساعات بويى جۇمىس ىستەدى.
ەرتەسىنە قوستاناي وبلىسىندا احۋال كۇشەيە تۇسكەنىنە بايلانىستى جانە اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قۇتقارۋ جاساقتارى ايماقتاعى قاۋىپتى جەرلەرگە بەت الدى. قازىرگى تاڭدا قۇتقارۋشىلار مەن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار كومەگىمەن قوستاناي قالاسى, التىنسارين اۋدانىنداعى ۇزىنكول, سارىكول, سۆەردلوۆكا كەنتتەرىندە ەرىگەن قار سۋلارىن تارتۋ جۇمىستارى جۇرىزىلۋدە. سونداي-اق, قۇتقارۋشىلار قالا اينالاسىنداعى بوگەتتى قاپتارمەن نىعايتۋ شارالارىن كۇشەيتتى.
استانا قالاسىنداعى حالىقارالىق اۋەجاي ايماعىن سۋ الۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا جينالعان ءتوتەنشە جاعدايلار ماماندارى ەلوردالىقتاردى مازاسىزداندىردى. الايدا, مايبالىق كولىندەگى سۋ دەڭگەيى بىرقالىپتى ەكەنى انىقتالدى. وسى ورايدا حالىقارالىق اەروپورتتىڭ ۇشۋ الاڭىن سۋ الۋ قاۋپى جوق ەكەنى ايتىلدى. ونىڭ ماڭىنا جينالعان سۋ ەرىگەن قار مەن مول جاۋىن-شاشىننىڭ سۋى ەكەنى بەلگىلى بولدى.
قازىرگى تاڭدا استانا قالاسى مەن اقمولا وبلىسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جانە اۋەجاي قىزمەتكەرلەرى سۋ دەڭگەيىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋدە. ايتا كەتەيىك, سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ايماقتاردا بارلىق الدىن الۋ شارالارى بۇگىنگى كۇنى ۇزدىكسىز جاسالىپ جاتىر.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار بويىنشا كوميتەتى حابارلاعانداي, «قازاقستاننىڭ 5 وبلىسىنداعى 6 قالا مەن 19 اۋدانداعى 43 ەلدى مەكەن سۋ استىندا قالدى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنىڭ سالدارىنان 513 ءۇيدى سۋ باستى, تاعى 201 ۇيگە قارعىن سۋدىڭ باسىپ قالۋ قاۋپى تۋدى. ۇزىندىعى 20,674 شاقىرىمدى قۇرايتىن 109 اۆتوجولدار مەن 2 كوپىردى سۋ شايدى, بۇگىندە 115 اۋماق قالىپقا كەلتىرىلدى». سونىمەن قاتار, اپاتتى ايماقتاردان 961 ادام كوشىرىلىپ, 17 ادام قۇتقارىلدى. قازىرگى تاڭدا 464 تۇرعىن ءوز ۇيلەرىنە قايتارىلدى. ال, 468 ادام تۋعان-تۋىستارىنىڭ ۇيلەرىنە جايعاستى جانە 29 كوشىرۋ بەكەتتەرىندە ورنالاستى. اپاتتى ايماقتاردا 34 274 مەتر ۋاقىتشا قورعانىس بوگەتتەرى بوي كوتەردى, ينەرتتى ماتەريالى بار 116 769 قاپ قويىلىپ, 736 498,62 شارشى مەتر ەرىگەن قار سۋلارى تارتىلدى.
تالعات رايىمبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».