تامىرى تەرەڭ ىقپالداستىق

قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يرانعا رەسمي ساپارى باستالدى كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ  يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى  حاسان ءرۋحانيدىڭ شاقىرۋى بويىنشا رەسمي ساپارمەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى تەگەرانعا كەلدى. ەلباسىن يران باسشىسى ءسان-سالتاناتىمەن ەڭ قۇرمەتتى مەيمانداردى قارسى الاتىن «سااداباد» كەشەنىنىڭ «جۋمحۋري»  سارايىندا قابىلدادى. ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ەكەۋارا اڭگىمە بارىسىندا قازىرگى تاڭداعى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ساياسي ماسەلەلەر جايىندا پىكىر الىسىپ, ولاردى ساياسي جانە بەيبىت جولمەن شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى. ەكى ەل كوشباسشىلارى حاسان رۋحا­ني­دىڭ استاناعا 2014 جىلعى قىر­كۇي­ەكتەگى مەملەكەتتىك ساپارى كە­زىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاس­تىق­تاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلادى. سونداي-اق, مەملەكەتتەر باس­شى­لارى ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەس­تيتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كولىك-ترانزيت سالاسىن­داعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ ماسە­لەلەرىن دە قوزعادى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ح.رۋحاني وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋ­ىپ­سىزدىككە قاتىستى وزەكتى جايت­تار جونىندە پىكىر الماستى. قازاق­ستان پرە­زي­دەنتى ەلىمىز يران­مەن ءاردايىم دوس­تىق قارىم-قاتىناستا بولعانىنا نازار اۋداردى. حاسان رۋحاني نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­­تىڭ تەگەرانعا بۇل جولعى سا­پا­رى قازاقستان-يران ىنتى­ماق­تاستىعىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا رەسمي سا­پارى كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ورتاق مۇددەلىلىك بار بىرقاتار با­عىتتارداعى پەرسپەكتيۆالى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاندى. تا­راپتار ەكىجاقتى قارىم-قا­تىناستاردىڭ جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقانىن, سونداي-اق ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن زور الەۋەت بار ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, قا­زاقستان-يران سەرىكتەستىگىنىڭ نە­گىزگى قۇرامداس بولىگى رەتىندە ساۋ­دا-ەكونوميكا سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى. جالپى, قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك ال­عاننان كەيىنگى كەزەڭدە ەكى ەل ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناس جاڭا با­عىتتا, جاڭاشا قارقىنمەن ءوربىدى. اقش, باتىس ەلدەرى يرانعا سانكتسيا سالعان كەزەڭنىڭ وزىندە رەسمي استانا ارااعايىندىققا ءجۇرىپ, ەكى جاقتىڭ قارىم-قا­تىناسىنا جى­لىمىق ورنىق­تى­رۋعا بار كۇشىن سال­دى. بالكىم, سونىڭ ناتيجەسى دە بولار, ءۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ باسىندا يراننان سانكتسيانى الىپ تاستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل تۋرالى سول كەزدە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مالىمدەمە جا­­ساعان ەدى: «جان-جاقتى قام­تىل­عان بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار جوس­پارىنىڭ ء(جبىج) ورىندالۋى جانە وسىعان وراي بۇۇ-نىڭ يرانعا قارسى سانكتسيالارىن الىپ تاستاۋى حالىقارالىق قاتى­ناس­تاردا جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋىن بەلگىلەپ, قاۋىپسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى سىندارلى قادام بولىپ تابىلادى», دەلىنگەن مالىمدەمەدە.  سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى سابىرعا باسىمدىق بەرگەن كەلىسسوزدەر مەن ديپلوماتيالىق كونسۋلتاتسيالار ەڭ ءبىر وزەكتى دەگەن جاھاندىق, سونداي-اق, وڭىرلىك ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر دۇرىس ءارى ءتيىمدى جولى ەكەندىگىنە دە توقتالعان-دى. ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق الەۋەتىنىڭ جو­عارى ەكەندىگىنە قاراماستان, سوڭعى جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى تومەندەگەنى كورەر كوزگە بىردەن بايقالادى. اتالعان كورسەتكىش 2010 جىلى 1,1 ملرد. دوللاردى قۇراسا (ەكسپورت – 1,09 ملرد., يمپورت – 26 ملن. دوللار), 2013 جىلى – 620,5 ملن. دوللار (ەكسپورت – 538,9 ملن., يمپورت – 81,6 ملن. دوللار) عانا بولعان ەدى, ال وتكەن جىلى 635 ملن. دوللار (ەكسپورت – 565,5 ملن., يمپورت – 69,1 ملن. دوللار) دەڭگەيىندە قا­لىپ قويدى. ياعني, بەس جىلدىڭ ىشىندە  ساۋدا اينالىمى ەكى ەسەگە كەمىپ كەتكەن. ارينە, ونىڭ وزىندىك سە­بەپتەرى بار. تاۋار اينالىمى كو­لەمىنىڭ وسىنشاما تومەندەۋى, ەڭ الدىمەن, يرانعا قاتىستى ەكو­نوميكالىق ەمبارگونىڭ ەنگى­زىلۋى بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بانك سەكتورىنىڭ قىزمەتىن تۇرالاتىپ تاستادى. بارلىق حا­لىق­ارالىق جانە ءبىر­جاقتى سانك­تسيالار يراننان الىنىپ تاس­تالعاننان كەيىن, شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىقتار ءۇشىن يران ەكو­نوميكاسىنىڭ ءارتۇرلى سالا­لارىنا ءوز قارجىسىن سالۋعا ءۇل­كەن مۇمكىندىكتەر اشىلدى. جان-جاقتى قامتىلعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار جوسپارىنا قول قويى­لۋى يراننىڭ دامۋىنداعى جانە ونىڭ سىرتقى الەممەن قارىم-قاتىناسىنداعى جاڭا كەزەڭ بولىپ تابىلادى. يران ساياسي جانە ەكونوميكالىق وقشاۋلانۋدان شىققاننان كەيىن دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارتىنىپ-تارتىنىپ تەگەراندى بەتكە العاندار كوبەيدى. كوپتەن بەرى بۇعاۋلى تۇرعان ەلدىڭ قاق­پاسى الەمگە ايقارا اشىلىپ, ەكو­نو­ميكالىق كەڭىستىكتىڭ جاڭا ءبىر كوك­جيەگى پايدا بولدى. پارسى ەلىمەن بايلانىسى بايىرعى كەزەڭنەن قالىپتاسقان قازاق ەلى دە بۇل جا­عىنان قۇرالاقان ەمەس, جىل باسى­نان بەرى قازاقستاندىق دەلەگا­تسيا ءىزدى-ىزىمەن تەگەرانعا تابان تىرەدى. اۋەلى اقپان ايىندا ين­­ۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيس­ترى ءا.يسەكەشەۆ, ىلە-شالا «قازاق­ستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزي­دەنتى ا.مامين, ناۋرىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.ما­مىتبەكوۆ باستاعان دەلەگاتسيالار يران­دىق ارىپتەستەرىمەن كەلىسسوز ءجۇر­گىزىپ, ۋاعدالاستىقتارعا قول جەت­كىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا وسى جولعى رەسمي ساپارى دا ەكى­جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ كوك­جيەگىن كەڭەيتىپ, ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى بايلانىسقا سونى سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس دەمەكشى, وسى تۇستا ەرەكشە اتاپ وتەتىن ءبىر جايت بار. بىلايعى كۇندە ەلدىڭ ءبارى دوس قوي, ال ناعىز دوسىڭدى باسىڭا ءىس تۇسكەندە عانا تانيتىنىڭ انىق. وسى تۇرعىدان العاندا, قازاق ەلى يرانعا كەشەگى وقشاۋلانۋعا ۇشىراعان كەزدە مەيلىنشە قول­داۋ كورسەتىپ, قاجەتتى جەرىندە ءمامى­لەگەرلىك قىزمەتىن ۇسىنىپ, ايتەۋىر پارسى جۇرتىنىڭ تىعىرىقتان شىعۋىنا قولىنان كەلگەن كومە­گىن جاساپ باقتى. يراننىڭ باس­شى­لىعى دا قيىن ساتتە قازاق ەلىنىڭ قولۇشىن بەرگەنىن باعالاي بىلەدى. يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان ءرۋحانيدىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ءوز ەلىنە ارنايى ساپارمەن كەلىپ قاي­تۋعا شاقىرۋى دا سول سەبەپتى. بۇل ەكى ەل باسشىلارى وتكىزگەن بريفينگ بارىسىندا دا بىرنەشە مارتە ايتىلدى. اتالعان ساپار بارىسىندا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتى­سۋىمەن ەلدەرىمىزدىڭ ءتۇرلى سالا­لارداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس­تارىن قارقىندى دامىتۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەتىن 60-تان استام ەكى­جاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. سولاردىڭ قاتارىندا ير-مەن 2026 جىلعا دەيىنگى ساۋ­دا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەس­تي­تسيالىق ىنتىماقتاستىق بويىن­شا كەڭەيتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باع­دارلامانى, يرانمەن 2026 جىلعا دەيىنگى «جىبەك جولى» باعىتى بوي­ىنشا كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەت­تى پايدالانۋ جونىندەگى كەڭەي­تىلگەن ۇزاق مەرزىمدى باعدار­لا­مانى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق ءجونىن­دەگى جول كارتاسىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى, جاڭا تەحنولوگيا­لار, جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوز­دەرى, عارىشتى بىرلەسىپ يگەرۋ جانە ينجەنەر-تەحنيكالىق قىز­مەت كورسەتۋ سالالارىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى قۇجاتتار بار. قازاقستان ۇكىمەتى مەن ير ۇكىمەتى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, قازاقستان مەن ير اراسىنداعى قۇقىقتىق كومەك, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق قا­رىم-قاتىناستار جونىندەگى ۇكىمەت­ارالىق كەلىسىم, قازاقستان مەن ير ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى سوت­تالعان ازاماتتاردى بەرۋ جانە ەكس­تراديتسيالاۋ تۋرالى كەلىسىم جانە ت.ب. ماڭىزدى ۇكىمەتارالىق قۇجاتتارعا قول قويىلۋىنا دا وسى ساپار مۇرىندىق بولدى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تەگەرانعا ساپارى كەزىندە ەكى تاراپ اراسىندا جال­پى كولەمى 2 ميلليارد اقش دوللارىنان اساتىن ساۋدا-ساتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورى» اق پەن «كاۆە» يندۋستريالىق توبى اراسىنداعى كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن زاۋىت سالۋ جوباسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, يراندىق «تاك اي گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جىلىجاي ورىندارىن سالۋ, جەمىس اعاشتارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ەگۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاقستاندىق «توپان» جشس مەن يراندىق «ەلەكترو كاۆير» كومپانيالارى اراسىنداعى ير اۋماعىندا بىرلەسكەن كاسىپورىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىم, «الز باتت» ساۋدا ۇيىمى» جشس مەن يراندىق «K.T. Steel Complex Manu­facturing/Import» كومپانياسى اراسىنداعى بولات ونىمدەرىن جەت­كىزۋ جونىندەگى كەلىسىم, قازاق­ستاندىق «ەكوفارم» مەن يران­دىق «ارتيم تەدجارات دارۋ» فارما­تسەۆتيكالىق كومپانياسى ارا­سىنداعى ءدارى-دارمەك ءوندىرۋ جانە يرانعا وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم, ت.س.س. وسىنداي بىرقاتار ەكىجاقتى كوممەرتسيالىق قۇجاتتارعا قول قويۋ ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, «بايتەرەك» ۇبح» اق پەن ير ۇلتتىق دامۋ قورى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم مەن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق پەن يراننىڭ «مەللي» بانكى اراسىنداعى مەموراندۋم دا ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق. ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىل­عاننان كەيىن ەكى ەل پرەزي­دەنتتەرى وتكىزگەن بريفينگ بارىسىندا قازاقستان-يران اراسىن­داعى قارىم-قاتىناستارعا جان-جاقتى توقتالدى. ماسەلەن, يران پرە­زيدەنتى حاسان رۋحاني ءوز ءسوزىن­دە قازاقستان باسشىسىنا شاقى­رۋدى قابىل العانى ءۇشىن ەرەكشە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. – وسىدان شيرەك عاسىر ۋاقىت بۇرىن تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لا­عاننان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازاقستان قاي ۋاقىتتا دا ءبىز ءۇشىن دوس, كورشى مۇسىلمان ەلى بولىپ تابىلادى. قازاقستان ۇكىمەتى اقش پەن باتىس تاراپىنان يرانعا سانكتسيا سالىنعان كەزدە دە, يادرولىق ماسەلەگە قا­تىس­تى كەلىسسوز بارىسىندا دا بىرگە بولدى. ءتىپتى, ەكى كەزەڭنەن تۇرا­تىن الماتىداعى كەلىسسوز بارى­سىندا دا ارااعايىندىق جاسادى. سونداي-اق, جان-جاقتى قام­تىل­عان بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار جوس­پارى­نىڭ ء(جبىج) ورىندالۋىنا ۇلكەن كومەك قولىن سوزىپ كەلەدى, – دەدى يران پرەزيدەنتى. حاسان رۋحاني ءوز سوزىندە قا­زاق­ستاندىق دەلەگاتسيانىڭ ساپارى بارىسىندا مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتورداعى قارىم-قاتى­ناستى كەڭەيتۋ باعىتىندا جالپى سانى 66 قۇجاتقا قول قويىل­عانىن, ەكىجاقتى ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ, ەكىجاقتى ساۋدا قا­تىناستارىن دامىتۋعا ىلگەرى قادام جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. ەكەۋ­ارا اڭگىمەدە دە, كەڭەيتىلگەن قۇرامدا وتكىزىلگەن كەلىسسوز بارىسىندا دا ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى سەك­تورىن دامىتۋ تۋرالى ماسەلەنى تال­قىلادىق. سونداي-اق, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا دا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. عىلىم مەن مادەنيەت سالاسى دا نازاردان تىس قالعان جوق. ال, مۇناي مەن گاز, مۇناي حيمياسى سالاسى, مۇناي ونىمدەرىنە كەلەتىن بولساق, بۇل سالادا دا پىكى­رىمىز ورتاق بولىپ شىقتى.  سون­داي-اق, ەكى جاق تا  تەمىرجول سالا­سىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتا ءتۇسۋ كەرەكتىگىنە ۋاع­دالاستىق. ءۇش ەلدى – قازاقستان – تۇرىك­مەن­ستان – يراندى بايلانىستى­راتىن تەمىر­­جول ءارى قاراي ەندى قىتاي جولى­نا قوسىلادى, دەدى يران پرەزي­دەنتى. سونداي-اق, يران باسشىسى ەكىجاقتى كەلىسسوز بارىسىندا كاسپيگە قاتىستى بارلىق باعىت­تار تالقىلانىپ, ونىڭ ەكولوگيا­سىن قورعاۋ, اسىرەسە, كاسپيدىڭ قۇ­قىقتىق مارتەبەسىنە قول قويۋ ءسوز بولعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. وڭىرلىك ىنتىماقتاستىققا قا­تىستى ماسەلەلەر دە تالقىلانىپ, ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ۇلكەن قاتەر توندىرەتىنىنە بايلانىستى ەكى جاقتىڭ پىكىرى دە ورتاق, ءبىر-بىرىنە جاقىن ەكەندىگىن اڭعاردىق. يراكتاعى, اۋعانستانداعى, سيريا­داعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جايى اتاپ كور­سەتىلگەنى, يەمەندەگى سوعىستى توقتا­تۋ, بارلىق داعدارىستى تەك ساياسي شە­شىم ارقىلى رەتتەۋگە بولاتىنى ايتىلدى. الداعى يسلام ىنتىماق­تاستىعى ۇيىمىنىڭ ىستام­بۇل­داعى سامميتىنە ەكى ەلدىڭ قاتى­سۋى تالقىلانىپ, ەكى تاراپ تا سام­ميتتە مۇسىلمانداردىڭ بىرلىگى تۋرالى توقتامعا كەلدى, دەپ قورى­تىن­دىلادى ءسوزىن حاسان رۋحاني. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز كەزەگىندە ەڭ الدىمەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەنتى حاسان رۋحانيگە, يران حال­قىنا قوناقجايلىق كوڭىلى مەن قۇرمەتى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى. – بۇل كەزەڭدى وتە تاريحي كەزەڭ دەپ سانايمىن. يران حالقىن, ونىڭ پرەزيدەنتىن ۇلى جەڭىستەرىمەن قۇت­تىقتايمىن. يادرولىق ماسە­لەنىڭ شەشىلۋى, يراننان ەمبار­گونىڭ الىنۋى حالىقتىڭ الدىن­دا, بولاشاقتىڭ الدىندا ۇلكەن-ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشادى دەپ سانايمىن, – دەپ باستادى ءسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ەلبا­سى ءوز سوزىندە قانداي قيىن كەزەڭ­دە دە ءوزىنىڭ پرينتسيپىنەن اينى­ماعاندىعىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى قاراي بارلىق ۋاقىتتا يرانمەن ەشبىر قارىم-قاتىناستى ۇزگەن جوقپىز. جوعارى دەڭگەيدە ۇستا­دىق. قانشا جاعدايدا قارسىلىق, ەمبارگو بولسا دا قازاقستان يرانعا دەگەن ءوزىنىڭ شىن كوڭىلىنەن, ىستىق پەيىلىنەن ەشۋاقىتتا اجىراعان جوق. بۇگىن ەكەۋارا, كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر وتكىزدىك. ەكىجاقتى كەلىسسوز بارىسىندا 66 قۇجاتقا قول قويىلدى. ولاردىڭ جالپى سوماسى 2 ميلليارد دوللاردان ارتىق دەپ سانايمىز. ونىڭ ۇستىنە, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك-لوگيستيكا, تۋريزم, عىلىم-ءبىلىم, مەديتسينا سالالارىندا ءبىرشاما قۇجاتقا قول قويىلدى», دەدى ەلباسى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزى ءسو­زىن­دە بەرتىنگە دەيىن كولىك جۇيەسى كەدەرگى بولىپ كەلگەندىگىن, پرە­زي­دەنت ءرۋحانيدىڭ تىكەلەي قاتى­سۋىمەن قازاقستاننان تۇرىك­مەنستان ارقىلى يران مەن بان­دەرباسقا شىعاتىن تەمىرجول سالىنعانىن, ونىڭ قازىردىڭ وزىندە ىسكە قوسىلىپ, شىعىس قىتايدان يرانعا ءبىرىنشى كونتەينەرلىك پويىز 12 تاۋلىكتە كەلگەندىگىن جەتكىزدى. تەڭىز ارقىلى ول 2,5 ەسە كوپ ۋاقىت الار ەدى. «ءبىز وڭىرلىك احۋالدى كوپ تالقىلادىق. ءبىزدىڭ پىكىرىمىز ءبىر جەردەن شىقتى. تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە بۇكىل دۇنيە بولىپ بىرىگۋىمىز كەرەك. سەبەبى, ول بارىمىزگە قاۋىپ ءتون­دىرەدى. لاڭكەستىك دەگەندى مۇسىل­ماندىقپەن بىردەي دەپ ساناۋعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋىمىز قاجەت. يس­لام ۋمماسىنىڭ بىرلىگىن ساقتاۋى­مىز كەرەك. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ساۋد ارابياسى مەن يران اراسىندا ەشقانداي تۇسىنىسپەستىك بولماعانى ءجون. ەكى اراداعى ماسەلەنى كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ سانايمىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەلباسى يراندىق ارىپتەسىنە تاعى ءبىر مارتە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, يران پرەزيدەنتىن قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. سونداي-اق, ەلباسى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رۋحاني كوشباسشىسى ءالي حامەنەيمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتۋ جولدارى تالقىلاندى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن يران حالىقتارىن ەجەلدەن قا­لىپ­تاسقان الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكا­لىق جانە رۋحاني قارىم-قاتىناس بايلانىستىراتىنىن ايتتى. تاراپتار حالىقارالىق كۇن ءتار­تىبىندەگى مەيلىنشە وزەكتى ماسە­لە­لەر جونىندە دە پىكىر الماسىپ, تەر­­روريزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇ­رەستىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ءالي حامەنەي قازاقستان-يران قا­­رىم-قاتىناسىنىڭ ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا, بىرلەسكەن جاڭا جوبالار جاساۋ سالالارىنداعى دامۋ قارقىنىنا قاناعاتتانۋشىلىق ءبىلدىرىپ, وسىنىڭ ءبارى ەكى ەلدىڭ حالقىنىڭ دوستىعىن نىعايتۋ جولىنداعى بەرىك نەگىز قىزمەتىن اتقاراتىنىن ايتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ يران يسلام رەسپۋب­ليكاسىنا رەسمي ساپارى­نىڭ العاشقى كۇنىن ەلدىڭ ابىرويىن اسىر­عان, قوس ەلدىڭ كەلەشەكتەگى بايلانىسى­نا سەرپىن بەرەتىن كۇن دەپ باعالاۋعا بولا­دى. قازاق ەلىنىڭ حالىقارالىق بەدە­لىن ايتپاعاندا, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونو­ميكالىق بايلانىستار ارقىلى وتاندىق ەكونوميكانىڭ دا ءورىسى كەڭەيە تۇسپەكشى. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» – تەگەراننان (يران). سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.