قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» باعدارلامالىق ماقالاسىن تالقىلاۋ بويىنشا «جاڭعىرتۋدان – بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتىنا دەيىن» دەگەن تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى.
ماسكەۋدەگى «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنىڭ وكىلدىگى دوڭگەلەك ءۇستەلدى قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ جاردەمىمەن ۇيىمداستىردى. ال ءىس-شاراعا ماسكەۋلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلارى مەن وقىتۋشىلارى, رەسەيلىك عالىمدار مەن ساراپشىلار, قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر, اسپيرانتتار, دوكتورانتتار جانە «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەنديا يەگەرلەرى قاتىستى.
دوڭگەلەك ۇستەلدى اشقان قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ كەڭەسشى-ۋاكىلى ۆيكتور تەمىرباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان باعدارلامالىق ماقالاسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جاساعان «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى جولداۋىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ەل جاڭعىرتۋىنىڭ جانە بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىنىڭ «جول كارتاسى», ءتىپتى, ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ نۇسقاۋلىعى رەتىندە الىپ پايدالانۋعا بولادى دەدى.
«پرەزيدەنت بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتى – ەلدىڭ باستى ماقساتى, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ءمانى دەگەندى جەتكىزىپ وتىر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسى بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتىنىڭ ەكى ىرگەلى نەگىزدەرى رەتىندە بەلگىلەندى», – دەدى ۆ.تەمىرباەۆ.
«باعدارلامادا, ادىستەمەلىك تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستاندىق ارماننىڭ باسىم باعىتتارى ايقىندالىپ قانا قويماي, سونداي-اق, ەل حالقىنىڭ سول رەفورمالاردىڭ ءناتيجەلەرىنەن ناقتى نە كۇتەتىنىنە دەيىن بەلگىلەنگەن. مەملەكەت باسشىسى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ۇلكەن دايىندىق جۇمىستارى جاسالعانى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ وتىر», – دەپ اتاپ كورسەتتى ديپلومات. ول 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 59 جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنىپ, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ باستالىپ كەتكەنىن قاپەرگە سالدى.
پانارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ەكونوميكا جوعارى مەكتەبىنىڭ ۇلتتىق زەرتتەۋلەر ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق باسقارۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير كورولەۆ قازاقستان وتە ماڭىزدى باستامالاردى ىلگەرىلەتىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارا كەلىپ, ولاردى كەيىن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى وزگە ەلدەر ءجيى ءوز كادەلەرىنە جاراتاتىنىنا توقتالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, باعدارلامادا قازىرگى زاماناۋي كوپتەگەن سىندار مەن قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن تۇتاستاي شارالار كەشەنى بار جانە ولاردا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيزنەسپەن جانە ازاماتتىق قوعاممەن ۇيلەسە جۇمىس ىستەۋىنىڭ تەتىكتەرى ايقىندالعان.
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, و.ە.كۋتافين اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك زاڭ اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى ەلەنا گراچەۆا پرەزيدەنت باعدارلاماسىنىڭ ءۇلكەن بولىگى تاۋەلسىز قۇقىق تورەلىگى مەن زاڭ ۇستەمدىگىن جۇزەگە اسىرۋ ءماسەلەلەرىنە ارنالعانىن اتاپ ءوتتى. «قۇقىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى نەگىز قالاۋشى ۇدەرىستەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, – دەدى ول. – ەگەر بارلىق ماسەلە قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە, وندا ەكونوميكالىق جانە ساياسي تابىستارعا قول جەتكىزۋ ءمۇمكىن ەمەس».
ونىڭ ۇستىنە, ە.گراچەۆانىڭ پىكىرىنشە, جاي عانا زاڭدار قابىلداپ قويۋ جەتكىلىكسىز, ولاردىڭ قاتاڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قاجەت. باعدارلامادا بۇل ماسەلە جان-جاقتى اشىپ كورسەتىلگەن. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز قۇقىق تورەلىگى مەن بۇكىل قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى تەك قانا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتىپ, زاڭداردىڭ قالتقىسىز ورىندالۋى مەن قۇقىق ءتارتىبىن نىعايتۋعا باعىتتالاتىن بولۋى ءتيىس.
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, رەسەي پرەزيدەنتى جانىنداعى حالىق شارۋاشىلىعى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ «حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەمەد سەمەدوۆ ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىن ءوزى بىرتەكتىلەندىرۋ ۇدەرىسىنەن وتەتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا, عالىم نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان رەفورمالار جوسپارى قازاقستان مەملەكەتىن دامىتۋدىڭ ۇردىستەرىن بەلگىلەۋدە العا قاراي ءبىر قادام بولىپ تابىلادى دەپ ەسەپتەيتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. «مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ ستراتەگياسىن ناقتى بەلگىلەۋ قاجەت, – دەدى وسى ورايدا عالىم. – جانە ءبىز قازاقستاننىڭ ءارى قاراي قالاي دامۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىنەتىنىن كورىپ وتىرمىز».
س.سەمەدوۆ باعدارلامادا جاريالانعان الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۋرالى مىندەت قازاقستان ءۇشىن ابدەن قول جەتكىزۋگە بولاتىن ءمىندەت ەكەنىنە ءوزىنىڭ سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. «نازارباەۆ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزى – ادام كاپيتالى. جانە بۇل مىندەتتى اسا دۇرىس قويا ءبىلۋدىڭ كورىنىسى», – دەپ قورىتتى ءسوزىن ساراپشى.
كەڭ كولەمدە جۇرگەن تالقىلاۋلار بارىسىندا دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار مەملەكەت باسشىسى باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن ءار قىرىنان تالقىلاپ, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ مازمۇنى تۋرالى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن قالاي كورەتىندەرى تۋرالى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. سوڭىندا ەلدى قازىرگى جاعدايلاردا جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرىنە قازاقستان جاستارىنىڭ قانشالىقتى ۇلەس قوسا الاتىندارى تۋرالى ساليقالى اڭگىمە قوزعالدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.