ءاربىر كولىك جۇرگىزۋشىسى جول ءجۇرگەن كەزدە ۇساق-تۇيەكتىڭ بولمايتىندىعىن جاقسى بىلەدى. سونداي-اق كولىك يەلەرى ءوز تەمىر تۇلپارلارىن ۇسىناتىن جانار-جاعارماي ساپاسىنا كۇدىك تۋدىرۋعا نەگىز بەرمەيتىندەي تازا رەپۋتاتسياسى بار جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسىنان قاجەت ساتتە ماي قۇيىپ الۋ ءمۇمكىندىگى كولىگى بار جاندار ءۇشىن ءاردايىم ماڭىزدى. سوندىقتان وتاندىق مۇناي وڭدەۋ رىنوگىنىڭ بەلدى ويىنشىسى “قازمۇنايگاز” ۇلتتىق كومپانياسى” اق-تىڭ ءدال وسى سالانى ءوز ستراتەگياسىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە ايقىنداۋى ەشقانداي كەزدەيسوقتىق ەمەس. ياعني, مۇناي ونىمدەرىن ءتۇرلى تۇرعىدا تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاماناۋي جەلىسىنىڭ دامۋىن ايقىن باعىتتارى رەتىندە قاراستىرۋى ارقىلى كومپانيا ءوز تۇتىنۋشىلارىنا ۇسىناتىن ءونىم ءتۇرلەرىن كەڭەيتپەك.
“قازمۇنايگاز” اق-تاعى ءبولشەكتەپ ساتۋ جەلىسىنىڭ دامۋىنىڭ باستاۋى 1999 جىل بولىپ ەسەپتەلەدى. ويتكەنى “قازاقويل” بەلگىسىمەن اشىلعان العاشقى جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى وسى جىلى بولاتىن. رەسپۋبليكا رىنوگىندا 2003 جىلى مۇناي ونىمدەرىن كوتەرمە جانە بولشەكتەپ ساتۋدى ءجۇزەگە اسىراتىن, سونداي-اق مۇناي مەن گازدى, قايتا وڭدەۋدەن كەيىنگى مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ مەن يمپورتتاۋ وپەراتسيالارىن ءجۇرگىزەتىن “قازمۇنايگاز” ساۋدا ءۇيى” اق ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋدى جولعا قويا باستاعاندا “قازمۇنايگازداعى” جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالار سانى 19-عا, ال گازبەن قوزعالاتىن اۆتوكولىكتەردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتەتىن ستانسا سانى 6-عا جەتتى. ال 2009 جىلدىڭ ساۋىرىندە رىنوكتا “قازمۇنايگاز” ساۋدا ءۇيى” اق-تىڭ 100 پايىز “ەنشىلەسى” “قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اكتسيونەرلىك قوعامى پايدا بولدى.
“قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەربولات قوجاباەۆتىڭ ايتۋىنشا جاڭا قۇرىلىمنىڭ پايدا بولۋى قولدانىستاعى بيزنەس ۇدەرىستەردى جەتىلدىرۋگە, شەشىم قابىلداۋدىڭ مولدىرلىگىن جوعارىلاتا ءتۇسۋگە, وپەراتسيالىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە, ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن باسقارما فۋنكتسياسىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. كومپانيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ساناتىنا كوتەرمە جانە ءبولشەك ساۋدا ارقىلى مۇناي ءونىمدەرى مەن گاز قۇيۋدان وزگە جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارى مەن مۇناي بازالارىن, گازبەن تولتىراتىن ستانسالاردى, ءجوندەۋ جانە قولدانىسقا ەنگىزۋ, مۇناي ونىمدەرىن ساقتاۋ بويىنشا قىزمەت ۇلگىسىن كورسەتۋ كىرىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا “قازمۇنايگاز” ءبولشەكتەپ ساتۋ جەلىسى قازاقستاندىقتارعا رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان 280 جانار-جاعارماي جانە گازبەن تولتىراتىن ستانسالارىمەن, ءبىر اۆتوكولىكتىك گاز تولتىراتىن كومپرەسسورلىق ستانسا جانە 41 مۇناي بازاسىمەن قىزمەت ەتە الادى. مۇناي ءونىمدەرىن ساقتايتىن ورىنداردىڭ بارلىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ تالاپتارىنا ساي, دامىعان ينفراقۇرىلىمدى جانە ولاردىڭ قىزمەتىن قورشاعان ورتاعا قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدەمە بەرەتىن زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
كولىككە ماي قۇياتىن ستانسالارعا كەلەر بولساق, اتاپ ايتقاندا قىزمەتى قاتارداعى كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە بەلگىلىرەك “قازمۇنايگاز ءونىمدەرى”, “قازمۇنايگاز” ماي قۇيۋ ستانسالارىندا جانار-جاعارماي تاراتۋشى الەمدىك جەتەكشى جانار-جاعارماي يندۋسترياسى وندىرۋشىلەرىنىڭ جاراقتارىمەن قامتىلعان.
كومپانيانىڭ بولشەكتىك ساۋدا جەلىسىنىڭ قالىپتاسۋ ستراتەگياسى ءاۋ باستا الدىمەن “قازمۇنايگاز” ساۋدا بەلگىسى بار جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارى سانىن كوبەيتۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان ولاردىڭ تۇتىنۋشىعا قول جەتىمدى ءارى ءتيىمدى ورىنداردا ورنالاسۋى بولاتىن. سونداي-اق “قازمۇنايگاز ءونىمدەرى” اق-تىڭ باسشىلىعى الدارىنا قويعان ماقساتتاردىڭ تاعى ءبىرى ترانزيت جولدار, قالالارمەن ءىرى ەلدى مەكەندەرگە كىرەتىن, ولاردان شىعاتىن جولداردى جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى جەلىسىمەن قامتۋ, ءىرى قالالارداعى ستانسالار سانىن كوبەيتۋ بولىپ وتىر.
جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسى بولشەكتىك ساۋدا جەلىسى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ءبولىمى جول جيەكتەرىندەگى قىزمەت كورسەتەتىن وبەكتىلەر قۇرىلىسىن سالۋ – تقكس, كافە, ميني-ماركەتتەر, كەمپينگتەر ءجانە قوناقۇيلەر, جۇك ءماشينەلەرى مەن جەڭىل اۆتوكولىكتەرگە ارنالعان تۇراقتار. كومپانيا ماماندارىنىڭ كۇش سالۋىمەن استانا-شورتاندى اۆتوجولىنىڭ 7 جانە 223 شاقىرىمدارىندا وسىنداي كەشەندەر سالىنىپ, قولدانىسقا بەرىلدى. سونداي-اق اتالمىش جولدىڭ 97 كيلومەترىندە جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانساسىنىڭ يميدجدىك نۇسقاسى سالىنعان. كومپانيا بولاشاقتا باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي اۆتوجولىنىڭ جيەگىندە جول بويىندا قىزمەت كورسەتەتىن سەرۆيستىڭ زاماناۋي كەشەندەرىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر.
“قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اق جوعارىدا ايتىلعان سالاداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا فورماتىن ەندىرۋگە بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. 2004 جىلى “تالوندىق جۇيە” جوباسى ەندىرىلسە, بيىلعى جىلى كومپانيا بەنزيندى جانار-جاعارمايعا ارنالعان كارتوچكامەن جولداعى كەز كەلگەن “قازمۇنايگاز ءونىمدەرى” ءبولىمدەرىنەن ءونىم الا الاتىن جاڭا ساتىلىم جۇيەسىن ەنگىزگەندىگىن جاريالادى. ال كارتوچكالار اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ە.قوجاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كارتوچكالار قازىرگى تاڭدا مۇناي ونىمدەرى ءۇشىن تولەم جاساۋدىڭ نەعۇرلىم الدىڭعى قاتارلى ءتۇرى بولىپ تابىلادى ەكەن. كارتوچكانىڭ ەلەكتروندىق چيپىندە اۆتوكولىكتىڭ قاي جەردە جانە قاي ۋاقىتتا, بەنزيننىڭ قانداي ماركاسى جانە قانشا ءمولشەردە قۇيىلعاندىعى تۋرالى تولىققاندى اقپارات ساقتالاتىن كورىنەدى. ونىڭ زاماناۋي باعدارلامامەن قامتىلۋى كارتوچكانىڭ جوعالۋىنا بايلانىستى تاپ بولاتىن جاعىمسىز ساتتەردەن قۇتىلۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. ول ارنايى پين-كود ارقىلى قورعانىستا بولادى, ونى تەك يەسى عانا بىلەدى. جوعالعان ساتتە كومپانياعا حابارلاپ, پين-كودىن ايتسا ول كارتوچكا جارامسىز بولىپ قالادى. ال ونىڭ ءىشىندە قالعان سوما جاڭا كارتوچكاعا اۋىستىرىلادى. تاياۋ بولاشاقتا “ەلەكتروندى ءاميان” ءمۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ ماقساتىمەن كومپانيا چيپ جۇيەسىنە قوسىمشا قىزمەت كورسەتۋ سپەكترىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتاپ ايتساق, “قازمۇنايگاز ءونىمدەرى” اق-قا تيەسىلى جول جيەكتەرىندەگى كەشەندەردەگى شينا جوندەۋ, كولىك جۋ, دۇكەندەر مەن قوناقۇي كەشەندەرىنە تولەم جاساي الۋ ءمۇمكىندىكتەرى. تۇتىنۋشىلارىنا قىزمەت كورسەتۋ جەلىسىن جەتىلدىرۋمەن قاتار, كومپانيا جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن دا نازاردان تىس قالدىرمايدى. ەل ەكونوميكاسىندا وتكەن داعدارىس كەزەڭىنىڭ بەلگىلەرىنە قاراماستان “قازمۇنايگاز ونىمدەرى” اق كومپانياسى قازاقستاندىق رىنوكتا پايدا بولعان ساتتەن باستاپ رەسپۋبليكا ءوڭىرلەرىندە جاڭا 1400 جۇمىس ورنىن اشتى.
كومپانيا جەلىسى ۇنەمى وسۋدە. مۇناي ونىمدەرىن بولشەكتەپ ساتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ۇلەسى 9 %-دى قۇراسا, 2010 جىلدىڭ الدىن الا جاسالعان قورىتىندىلارى بويىنشا 11-13%-دى قۇراپ وتىر. كومپانيانىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى 2015 جىلعا تامان رىنوك ۇلەسىن 20 %-عا دەيىن وسىرۋگە باعىتتالىپ وتىر. ە.قوجاباەۆتىڭ پىكىرىنشە مۇنداي جاقسى ىرىمدى بولجامداردىڭ تاياۋ ارادا شىنايىلىققا اۋىسۋى دا نەگىزسىز ەمەس. ويتكەنى كومپانيانىڭ بيزنەس-ستراتەگياسى تىرەگىنە ءونىمدى ساقتاۋ ستاندارتى جانە ونى ساتۋعا شىعارۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قاتال تالاپتارىن ساقتاۋ, سونداي-اق ءونىم ساپالىلىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ الىنعان. قازاقستان, رەسەي, بەلورۋسسيا اراسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان كەدەن وداعى جانار-جاعارمايدى ەنگىزۋ مەن شىعارۋ ۇدەرىستەرىن جەدەلدەتۋ مەن قىسقارتۋعا سەپتەسەتىن بولادى. ال بۇل رىنوكتاعى ويىنشىلارعا تۇتىنۋشى سۇرانىستارى بويىنشا جەدەل تۇردە ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
راۋشان نايزاباەۆا