قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن ىسكە اسىرۋ, حالىق ءومىرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتى ودان ءارى دامىتۋ جونىندە ءتيىستى ورگاندار الدىنا ناقتى مىندەتتەر قويعانى بەلگىلى.
وسىعان وراي, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا, قورشاعان ورتا ساپاسىن تۇراقتاندىرۋعا, قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋعا كوشۋ نەگىزدەرىن قۇرۋعا سايكەس, قورشاعان ورتانى لاستاۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار ءجۇرگىزۋدە.
ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ ودان ءارى ناشارلاۋىنىڭ ناقتى جانە ىقتيمال قاۋپىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار كەشەنى ءجۇرگىزىلدى. رۇقساتتار بەرۋ كەزىندەگى ەميسسيالار ليميتتەرىن بەلگىلەۋگە تالاپتار كۇشەيتىلدى. وندىرىستىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ ءرولى, ولاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتىرىلدى.
ەكولوگيا كودەكسىنە سايكەس, ەميسسيالارعا رۇقسات الۋ ءوتىنىمدەرىن قاراۋ, سونداي-اق, تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ ناقتى ورىنداۋ مەرزىمى مەن كەپىلدى قارجىلاندىرۋى كورسەتىلگەن تەحنيكالىق جانە عىلىمي-زەرتتەۋ شارالارى بار تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن كەلىسۋ كەزىندە قورشاعان ورتانىڭ نورماتيۆتىك كورسەتكىشتەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋدا تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارلارىن ورىنداۋى ماڭىزدى رولگە يە ەكەنى بەلگىلى. مينيسترلىك پەن كوميتەت وسى ماسەلەگە اسا كوڭىل ءبولۋدە. تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ورىنداۋ ماسەلەسى 2009 جىلى مينيسترلىكتىڭ القا ماجىلىسىندە دە كوتەرىلگەن بولاتىن.
جۇرگىزىلگەن جۇمىستار مەن العا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە كاسىپورىنداردىڭ ءوز قاراجاتتارى ەسەبىنەن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ءبىرشاما ءوستى.
تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋ جاعدايىن تالداۋ سوڭعى 3 جىل ىشىندە قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ 2007 جىلعا جوسپارلانعان 131 ملرد. تەڭگەدەن 2009 جىلى 139 ملرد. تەڭگەگە ارتقاندىعىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, قارجىنى يگەرۋ 2007 جىلى 144,23 ملرد. تەڭگە بولسا, 2009 جىلى 155,2 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان.
دەگەنمەن, كوميتەت تەك تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنا بولىنگەن قاراجات سوماسىنا عانا ەمەس, ولاردى تۇراقتى باقىلاۋعا الا وتىرىپ, ءوز كەزەگىندە ناقتى ناتيجەلەر بەرەتىن ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋىنا جانە ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە كوپ كوڭىل بولەتىندىگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
اتاپ ايتسام, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ مولشەرىن 2009 جىلى (2,653 ملن. توننا) 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا (2,794 ملن. توننا) 141 مىڭ تونناعا, ال 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا (2,943 ملن.توننا) 290 مىڭ تونناعا تومەندەتۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. سونىمەن بىرگە, رەسپۋبليكا ايماقتارىنداعى تەحنوگەندىك جۇكتەمەنى تومەندەتۋ جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جىل سايىن رۇقسات ەتىلگەن ەميسسيالار مولشەرى ازايۋ ۇستىندە.
2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 2009 جىلى قورشاعان ورتاعا رۇقسات ەتىلگەن ەميسسيالار مولشەرى:
– لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعارىندىلارى بويىنشا 3,3 ملن. توننادان 3,1 ملن. تونناعا دەيىن نەمەسە 6,1 پايىزعا;
– لاستاۋشى زاتتاردىڭ توگىندىلەرى بويىنشا 2,9 ملن. توننادان 2,85 ملن. تونناعا دەيىن نەمەسە 1,8 پايىزعا;
– قالدىقتاردى ورنالاستىرۋ بويىنشا 1190,3 ملن. توننادان 907,365 ملن. تونناعا دەيىن نەمەسە 22 پايىزعا تومەندەدى.
كوميتەت ۇنەمى تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋ, ءىس-شارالاردىڭ ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىن باعالاۋدى باقىلاۋ ءجونىندە جۇمىستار جۇرگىزەدى.
قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات بەرۋ وتىنىمدەرىن قاراۋ كەزىندە بۇعان دەيىنگى بەلگىلەنگەن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ ورىندالۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنەدى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاما قورىتىندىسىن, قورشاعان ورتاعا ەميسسيالاردىڭ رۇقساتىن العان سوڭ جانە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارى بەكىتىلگەننەن كەيىن, كوپ جاعدايدا تابيعات پايدالانۋشىلار ەميسسيالار كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ەميسسيالار نورماتيۆتەرى جوبالارىنا بىرنەشە رەت تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ فاكتىلەرى ورىن الادى.
سوندىقتان, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارىن ورىنداۋدا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالعاندىقتان, مينيسترلىكتىڭ ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىمەن ءىرى تابيعات پايدالانۋشىلار تاراپىنان تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ سوڭعى 3-4 جىلدا ورىندالۋىنا تالداۋ جۇرگىزىلدى.
وزگەرتۋ ەنگىزىلگەن تۇستا ەميسسيالار كولەمىنىڭ ۇلعايۋىن ناقتى نەگىزدەۋ جانە قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات الۋ ءوتىنىمدەرىنىڭ ءتيىستى ماتەريالدارىن قاراۋ كەزىندە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارلارىنا تالاپتاردى كۇشەيتۋ, ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمدەرىن ۇنەمى اۋىستىرۋ بولىگىندە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارلارىن تۇزەتۋگە جول بەرمەۋ قاجەتتىلىگى ەسكەرتىلەدى.
بارلىق تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ نازارىن قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات الۋ كەزىندەگى تالاپتاردى, سونداي-اق, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ورىنداماۋ جاعدايىندا كوميتەت رۇقساتتاردى قايتارىپ الۋ جانە كاسىپورىننىڭ قىزمەتىن توقتاتۋعا شەيىن قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات قىزمەتىن توقتاتۋعا باستاماشىلىق ەتەتىندىگىن اتاپ كورسەتكەن ءجون.
اتالعان ماسەلەنى قورىتا كەلە, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ورىنداۋدىڭ ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ۇدەرىسىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جانە ونىڭ كوميتەت تاراپىنان تۇراقتى باقىلاۋعا الىنعاندىعىن تاعى ءبىر مارتە اتاپ ايتقىم كەلەدى.
ياعني, ەكولوگيالىق رەتتەۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ ەلىمىزدەگى بيزنەس-كليمات جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە تابيعات قورعاۋ قۇجاتتامالارىن راسىمدەۋ كەزىندەگى پروتسەدۋرالاردى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, اتالعان وزگەرىستەر ىشكى باقىلاۋدى جانە باقىلاۋشى ورگاندار الدىنداعى تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, سونداي-اق, وزدەرى قابىلداعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداماعان جاعدايدا ەكولوگيالىق ىقپال ەتۋ شارالارىن قاتاڭداتۋدى كوزدەيدى.
سونىمەن قاتار, قورشاعان ورتا ساپاسىن رەتتەۋدىڭ ەكولوگيالىق تەتىكتەرىنىڭ ماڭىزدى ءرولى تاعى دا كورىنىس تابادى. اسىرەسە, تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ نازارىن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارىنىڭ مازمۇنىنا عانا ەمەس, ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتىنا – ءىس-شارالاردى جوسپارلاۋ كەزىندەگى ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە باسا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىلىگىنە اۋدارۋ قاجەت.
ساعىنبەك مۇتاشەۆ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى.