كەشە استانادا بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندىق ءىT كومپانيالاردىڭ ءىى سەزى بولىپ ءوتتى. سەزگە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قاتىستى. شارا بارىسىندا قازاقستانداعى ءىت سالاسىنىڭ دامۋىن تالقىلاۋ جانە ءىT بيزنەستى ىنتالاندىرۋ مەن العا جىلجىتۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
ءىت-كومپانيالار سەزىنىڭ العاشقىسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن ءوتكىزىلگەن بولاتىن. ەكى سەزدى دە ۇيىمداستىرۋ باستاماسىن قازاقستان ءىت-كومپانيالارىنىڭ قاۋىمداستىعى كوتەرگەن-ءتىن. ءىى سەزدىڭ تۇسكە دەيىنگى بولىمىندە بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ وتكىزىلىپ وتىرعان شارانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. مينيستر ءوز بايانداماسىندا اكت سالاسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان سەكتورى ەكەندىگىن ايتتى. قالىپتاسقان ماكروەكونوميكالىق جاعدايدا اقپاراتتاندىرۋ سەكتورى 2009 جىلى 90 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, دەدى ول. داعدارىسقا قاراماستان, مەملەكەت ءالى كۇنگە دەيىن اقپاراتتاندىرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشىسى بولىپ وتىر. وتكەن جىلى بيۋدجەتتەن اقپاراتتاندىرۋ تەحنولوگيالارىنا 38,8 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا ءبولىندى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 706 اقپاراتتاندىرۋ كومپانياسى ءتىركەلگەن بولسا, سونىڭ ىشىندە 423 كومپانيا وسى رىنوكتا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋ ۇستىندە. 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىندا ءىت سالاسى “كەلەشەكتى سەكتور” رەتىندە بەلگىلەندى. العا قويىلعان ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى اكت-نى دامىتۋعا ارنالعان سالالىق باعدارلاما ءازىرلەگەن. باعدارلامانى دۇنيەجۇزىلىك بانك وكىلدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سونداي-اق ونى جاساپ شىعارۋعا بىرقاتار ءىت-كومپانيالار, مەملەكەتتىك ورگاندار, قوعامدىق جانە شەتەلدىك ۇيىمدار جۇمىلدىرىلدى. سونىمەن قاتار, باعدارلاماداعى 7 باسىم باعىتتىڭ العاشقىلارى جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىستى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋعا باعىتتالعان, دەدى مينيستر. ءبىز بۇگىنگى كۇنى قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ايقىنداعان سياقتىمىز. ياعني, مەملەكەتتىڭ كومەگىنسىز, قولداۋىنسىز ءوز كۇشىمەن قازاقستاندىق ءىت سالاسى العا جىلجي المايدى. وسى ورايدا مەملەكەت سالىق تولەۋ سەكىلدى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى ازداپ بولسا دا جولعا قويۋدا. اتاپ ايتساق, قارجى مينيسترلىگى مەن وزگە دە قۇرىلىمدارمەن كەلىسە وتىرىپ, امورتيزاتسيانى 6 جىلدان 2,5 جىلعا قىسقارتتىق. بۇل شارالار تەك باستاۋى عانا دەپ سەندىردى ا.جۇماعاليەۆ. بيىلعى جىلى كۇشىنە ەنەتىن سالىق جەڭىلدىكتەرىنىڭ باسقا تۇرلەرىن جىل سوڭىنا دەيىن تالقىلايتىن بولامىز. الەۋمەتتىك سالىقتارعا قاتىستى ءماسەلەلەر دە قاراستىرىلماق. مىسالى, كومپانيالاردا قازاقستاندىق وكىلدەر سانى 90 پايىزدى قۇراسا, ولارعا الەۋمەتتىك سالىقتار نولگە دەيىن تومەندەتىلۋى مۇمكىن. جالپى, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ءتىزىمى مۇنىمەن توقتاپ قالمايدى. تەك بۇل ءۇشىن ەكى تاراپ, مەملەكەت تە, ءىت كومپانيالارى دا شىنايى جۇمىس ىستەۋى قاجەت.
الداعى 3-4 جىلدا ءىت تەحنولوگياسى ماماندارىن جەتىلدىرۋ, كوبەيتۋ ماقساتىمەن ساپالى كادرلار دايىندايتىن 3 كوللەدج اشىلماق. ويتكەنى, جالپى العاندا جوعارى ءبىلىم الۋ جاقسى, دەگەنمەن كاسىپتىك ماماندىقتاردى دا ۇمىتپاعان ابزال. وعان سەبەپ, ولار جوعارى تەحنولوگيالار ءوندىرىسىن جولعا قويىپ, ولاردى جيناۋمەن, جاساقتاۋمەن, قۇراستىرۋمەن اينالىساتىن بولادى. بۇدان وزگە, مەملەكەت جىل سايىن وسى سالا ماماندىقتارىن دايىندايتىن جوو-لارعا گرانتتار بولەدى. ءبىز ءىت سالاسىنىڭ دامۋىنا ماڭىز بەرە ءجۇرىپ, ءبىر نارسەنى ۇمىتتىق. بۇل – نيوكر. بۇرىن ءوندىرۋشى مەن تاپسىرىس بەرۋشى اراسىندا عىلىمي زەرتحانالار بولدى. وندا كومپانيالارعا, زاۋىتتارعا قاجەتتى زاتتار جاساپ شىعارىلاتىن. وسىلايشا ەكى جاق مۇددەلەرىن ورتاقتاستىراتىن. ەندىگى جەردە مۇنداي R&D زەرتحانالار ءىت سالاسىن وقىتاتىن بارلىق جوو-لاردا سالىناتىن بولىپ كەلىسىمگە كەلدىك. بۇگىنگى كۇنى ۇكىمەت اقپاراتتىق قوعامعا جانە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاعا كوشۋدە, سونىمەن قاتار ءباسەكەلەستىككە قابىلەتتى ەكسپورتقا نەگىزدەلگەن اكت-نىڭ ۇلتتىق سەكتورىن قۇرۋدا, ياعني اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا سالاسىنا دا باسا نازار اۋدارىپ وتىر, دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى مينيستر.
قازاقستاندىق ءىت-كومپانيالار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرلان ءيسيننىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ءىت قوعامداستىعى سالانى دامىتۋعا ارنالعان بارلىق باستامالاردى قولدايدى. قازاقستاندىق مازمۇندى وسىرۋگە بايلانىستى ەلىمىز حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن, الەمدىك ءىت يندۋسترياداعى ەڭبەك بولىنىسىندە ءوز ورنىن تابادى دەۋگە ءۇمىت بار, دەدى ول ءوز بايانداماسىندا.
سەزد بارىسىندا باسقا دا كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, ءىت ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستى جوسپارلاۋ, ءىت رىنوگىندا جانە جاڭا جوبالارداعى قازاقستاندىق مازمۇندى ءوسىرۋ, ءىت قىزمەتتەرىنىڭ سانىن ءوسىرۋ, وسى سالا بويىنشا بيزنەستىڭ ءتيىمدى جۇمىس جاساۋىنا ۇيىمداستىرۋشى قۇقىقتىق ورتانى قۇرۋ, ەلىمىزدە الەمدىك يندۋسترياداعى ەڭبەك بولىنىسىندە ءوزىنىڭ ورنىن تابۋ ءۇشىن ءىت سالالارىنىڭ باسىمدىقتى سەگمەنتتەرىن دامىتۋ, جاڭا وقۋ ورىندارىن قۇرۋ مەن ءىت ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم ستاندارتتارىن قايتا قاراۋ ارقىلى ءىت ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ, مەملەكەت قولداۋى ارقىلى ينتەرنەتتىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىن دامىتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم جاساقتاۋ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر بولىپ وتىر. بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ “زەردە” ۇاكح” اق الدىندا دا تۇر. حولدينگتىڭ باسقارما ءتوراعاسى نۇرلان يزمايلوۆ ءوز سوزىندە اكت سالاسىن يننوۆاتسيالىق قولداۋدى, قورلار مەن تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن, ءبىلىم, عىلىم, ءوندىرىستىڭ بىرلەسكەن ءوزارا قارىم-قاتىناسىن, سالانىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى قولداۋدى اتاپ ءوتتى. بۇل جەردە ۇلكەن ءرولدى مەملەكەتتىك قولداۋ اتقاراتىنى ءسوزسىز. بىراق ءىت-كومپانيالاردىڭ, يننوۆاتورلار مەن مامانداردىڭ دا باستاماسى از اسەر ەتپەيدى, دەدى ول.
بۇگىنگى قوعامنىڭ كەيبىر الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارايىق. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دەپ اقپاراتتىق تەڭسىزدىك, قازاقستاندىق تۇرعىنداردىڭ ساپالى بىلىمگە, ساپالى مەديتسينا قىزمەتىنە قولجەتىمدىلىگى, مەملەكەتتىك ەلەكتروندى قىزمەتتەرگە قول جەتپەۋشىلىكتى ايتاتىن بولساق, ەكونوميكالىق ماسەلەلەر رەتىندە ەل ەكونوميكاسىنداعى باسىم سالالاردا ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندىگى, ەسكى تەحنولوگيالار مەن جابدىقتاردىڭ ءالى دە بولسا قولدانىلۋى, ەل تاۋارلارى مەن قىزمەت كورسەتۋ ءۇلگىلەرىنىڭ الەمدىك تالاپتارعا قاراعاندا باسەكەگە قابىلەتسىزدىگى, تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمسىز قولدانۋ بولىپ تابىلادى. ونى اكت ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلۋدا. بۇگىندە اكت ەكونوميكانىڭ دامۋ كاتاليزاتورى رەتىندە, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلادى. وسى رەتتە “زەردە” حولدينگى ءرولى ەلىمىزدە اكت سالاسىن دامىتۋ ينستيتۋتى, مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردىڭ وپەراتورى رەتىندە تانىس. سونداي-اق اكت سالاسىن دامىتۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك دامۋ باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە.
قورىتىندى بولىمدە ءىت سالاسى دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارى مەن باسەكەلەستىگى تۋرالى ءسوز العان د. گۋساك تۇڭعىش رەت بيزنەس وكىلدەرى مەملەكەتتىك ورگاندار ايتقان جاڭالىقتارمەن كەلىسىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىڭ كورسەتىپ وتىرعان قامقورلىعىن ناقتىراق سەزىندىك. بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق مۇددەلىلىك بىلىنەدى. بۇل ەرەكشە, ماعىنالى وتكەن جينالىس بولدى, دەدى ول.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ءىت تەحنولوگياعا ارنالعان 2 سەزدىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرە وتىرىپ, اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ اتقارىلعاننان دا كوپ ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. ايتىلعان ۇسىنىستاردى مۇقيات تىڭداي كەلە نەگىزگى 3 ساتكە نازار اۋدارۋلارىڭىزدى سۇرايمىن. ونىڭ العاشقىسى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تەرەڭنەن قالىپتاستىرۋ. ەڭ باستىسى ءبىلىم دەپ قايتالادى ۇكىمەت باسشىسى. جاقىندا عانا الماتىدا وتكەن شارادا جان باسىنا شاققانداعى ءىت مامانىنىڭ تومەن ەكەندىگى ايتىلدى, بۇل ءوز كەزەگىندە باسەكەلەستىكتىڭ تومەندەۋىنە اكەپ سوقتىردى. ەكىنشى نازار اۋداراتىن ماسەلە, كەڭ فورماتتى ينتەرنەتتىڭ قانات جايۋى. قالعاندارى جاي نارسە. ءبىز بۇدان قاتتى ارتتا قالدىق. ەلىمىزدە 16 ملن. حالىق بولسا, ال بەلورۋس ەلىنىڭ 10 ملن. حالقى بار. سالىستىرمالى ءتۇردە الساق, ولار بىزدەن كەڭ فورماتتى ينتەرنەتتەن الدەقايدا الدا. ۇشىنشىدەن, 5-7 جىلدان كەيىن قازىرگى ۇستەلىمىزدە تۇرعان بارلىق تەمىر-تەرسەك قوقىسقا كەتەدى. ال بۇكىل الەمدەگى تەمىر-تەرسەكتى شىعاراتىن زاۋىتتار قايتا مامانداناتىن بولادى. ويتكەنى, قازىر ءبىز تەحنيكالىق توڭكەرىس الدىندا تۇرمىز. وسى ورايدا, سىزدەر, ءىت ماماندارى مەملەكەتكە وسى باستان زەرتتەۋ, باعالاۋ ارقىلى ەل دامۋىن شەشۋلەرىڭىز كەرەك, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەمەر-مينيستر. سونداي-اق وسى ماسەلە بويىنشا وتەتىن العاشقى جينالىستارعا مىندەتتى تۇردە قاتىسۋعا ۋادە بەردى.
سەزد جۇمىسىنا 300-دەن استام وتاندىق ءىT كومپانيالار, مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇلتتىق كومپانيالار مەن قوعامدىق جانە شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. توقەتەرى, ءىت تەحنولوگيانىڭ كەڭ ءورىس الىپ, وندىرە جۇمىس جاساۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت. بۇل وسى سەزدە اشىق ايتىلعان كوپتەگەن ماسەلەلەرگە نۇكتە قويار ەدى.
ۆەنەرا تۇگەلباي.