ماسقارا!
جاڭاارقا وڭىرىندە تۇگىسكەن دەگەن اۋىل بار. كەزىندە جامبىل وبلىسى سارىسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعان جەر. ودان بەرتىندە 50-60 مىڭ قوي ءوسىرىلىپ, شارۋاشىلىق شالقىپ, اتاق الىسقا جاڭعىرعان ۋاقىتتى كەشتى. قازىر ول سول ءىستى جالعاستىرۋشى “جەڭىس” اكتسيونەرلىك قوعامى ەڭبەككەرلەرىنىڭ مەكەنى.
ەل ورتاسىنا جۇمىس ساپارىندا ادەتتە الدىمەن اۋىلدىق اكىمدىككە سوعاسىڭ. سول داعدى بويىنشا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك مەكەمە تابالدىرىعىن اتتاي بەرىپ, قالت تۇرىپ قالدىق. سىرتىنان-اق سيىقسىزداۋ كورىنگەندە ءىشى ودان دا كوزگە قوراش ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ سوناۋ ەلۋىنشى جىلدارعى القا-سالقا بولىمشە كەڭسەلەرى ەسكە ءتۇستى. قابىرعالارى سىلاعى قۇلاپ, ەدەنى سىقىرلاپ, ەسىگى توپساعا ازەر ىلىككەن عيماراتتىڭ مۇنداي سيقىن مىناۋ زاماندا كورەمىز دەگەن كىمنىڭ ويىنا كىرىپتى.
بۇلاي بولعان سوڭ ماماندار وتىراتىن بولمەلەردە نە ءسان بولسىن. قالتىلداعان ۇستەل ۇستىندەگى كومپيۋتەر بۇدان 10-15 جىل بۇرىن قولدانىسقا ەنە باستاعان ۇلگىلەرىن ەلەستەتتى. ەكى-ۇشەۋىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنەن, تۇرىسى ءجيى كورىنەدى.
كەلۋشىلەر نازارى دا ەرىكسىز اۋدارىلاتىن شىعار, جاڭبىر تامشىسىنان سارعالدانعان توبە, بۇرىش-بۇرىشتا تورلانعان سۇڭگى اڭعارىلماي قالمادى. ءدالىزدىڭ ءدال تورىندەگى جىلۋى شامالى پەش اۋزىنان كوتەرىلەتىن كوك ءتۇتىننىڭ قىس بويعى ازابى الدا ەكەنى سەزىلەدى.
شىندىعىن ايتقاندا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى جاعىنان كوپ ىلگەرى جاڭاارقا اۋدانىنا جاراستى ەمەس وسىناۋ ابدەن توزعان, كەڭسە دەرلىكتەي ون ەكىدە ءبىر نۇسقاسى جوق اكىمدىك ءۇيىنىڭ ۇشىراسۋى ءبىرىنشى ەدى. قارااعاش, بايدالى بي, بيدايىق, قىزىلجار اۋىلدىق وكرۋگتەرى ورىن تەپكەن عيماراتتار كوز ءسۇيسىنتەرلىگىن بىلەمىز. ال بۇلاردان تۇگىسكەننىڭ نەسى كەم؟ الدە جوندەۋگە, كۇتىمدى ۇستاۋعا, ماماندار قىزمەتىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا قاراجات جەتكىلىكسىز بە؟ بۇلاي دەيىن دەسەڭىز, بارىندە مۇمكىندىك بىردەي. “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا بولىنگەن قارجىنىڭ ءبىر بولىگى اتالعان ماقساتقا ارنالىپ جاتسا, ودان تۇگىسكەن اۋىلدىق وكرۋگى دە قۇرالاقان ەمەستىگى انىق. بىراق ماسەلە قالاي ۇقساتىلۋىنا تىرەلەتىندەي. ۇسىنىقتى ەتىلسە وزگە جەرلەردەگىدەي جارقىراتىپ, جايناتىپ قويۋعا شاما جەتەر ەدى-اۋ.
ءبىز ءبىرازدان بىلەتىندەي اۋىل اكىمى سۇلەيمەن بالداەۆ تاجىريبەلى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر. بۇل مىندەتتى اتقارىپ كەلە جاتقانىنا 15 جىلدان اسىپ قالعان. زەينەتكەرلىك جاستان اسسا دا ات ۇستىندە. وسى ۋاقىتتا باسقاسىن ايتپاعاندا اكىمدىك عيماراتىن اۋىلدىڭ كوركى ەتۋگە قابىلەت تانىتپاۋى سونشاما جىلعى ءىسىنىڭ قالاي وتكەنىن بايقاتادى. سوعان شىداپ, ءمان بەرمەي كەلگەن اۋدان باسشىلىعىنىڭ كوزجۇمبايلىعىنا تاڭقالاسىڭ. ءۇن-ءتۇنسىزدىك ءتۇسىنىكسىز. دەگەنمەن ءبىرىن-ءبىرى اۋىستىرعان اكىمدەردىڭ بىرەۋى دە اۋىل كەڭسەسى ەسىگىن اشىپ كورمەسە سولاي بولماعاندا قايتەدى.
ال اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سەرپىلىستى, وزگەرىستەردى كۇتكەنى قاشان. اشىق تۇرۋىنان جابىق كۇنى كوپ مادەنيەت ءۇيى دە تارتىمسىز. مادەني شارالار ۇمىت بولىپتى. كۇل-قوقىستان اياق الىپ جۇرگىسىز كوشەلەر, اۋلالار كوز ۇيالدىرادى. جان-جاقتان قاۋمالاعان كەنىشتەردەن كوتەرىلگەن شاڭ-توزاڭ تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا, مال جايىلىمدارىنا زالالىن تيگىزبەي جاتقان جوق. سونىڭ زاردابىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وندىرىسشىلەردى تارتىپكە شاقىرۋ, قورشاعان ورتانىڭ بۇزىلۋىنا ايىپ-پۇل تالاپ ەتۋ سياقتى ىستەردىڭ قولعا الىنباۋىنا جۇرت وكپەسى قارا قازانداي بولعانىمەن, پيعىل تۇزەلمەگەن.
قازىر اينالاسىنداعى اۋىلدارداعى ءومىر تۇبىرىنەن وزگەرگەن كەزىندە تۇگىسكەندىكتەرگە كوش سوڭىندا قالۋ باتادى. قازان ايىندا وسىندا وتكىزىلگەلى وتىرعان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدىڭ وبلىستىق سەمينار-كەڭەسىنە قاتىسۋشىلار الدىندا ۇياتقا قالامىز با دەپ قاپالانادى. الايدا ءبىر جاعىنان جاي-كۇيدى ۇلكەن اكىمنىڭ دە اينالىپ وتپەي, ءوزى تىكەلەي كورسە دەگەن وي تىلەنەدى. بالكي, تۇگىسكەن سوندا عانا ۇزاق ۇيقىدان ويانىپ قالار. ايتتى-ايتپادى, اۋىلعا ءبىر سەرپىلىس اكەلەر كۇندى كۇتە بەرۋ ەندى كەشتىك ەتەرى حاق.
ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى.