قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ۋكرايناعا رەسمي ساپارى تابىستى ءتامامدالدى
سارسەنبى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۋكرايناعا رەسمي ساپارى ودان ءارى جالعاستى. قازاقستان باسشىسى الدىمەن ت.شەۆچەنكو اتىنداعى ۋكراينا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە كەلىپ, وقۋ ورنىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن جانە ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەستى.
ۋكراينانىڭ ەڭ بايىرعى جوعارى وقۋ ورنى بولىپ تابىلاتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى مەن ستۋدەنتتەرى قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋگە وتە-موتە كوپ جينالدى. وقۋ ورنى باسشىلىعىنىڭ شەشىمىمەن الەمدىك ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا سىڭىرگەن زور ەڭبەگى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا “قۇرمەتتى دوكتور” اتاعى بەرىلىپ, جينالعان كوپشىلىكتىڭ قىزۋ قولداۋىمەن ءتيىستى قۇرمەت كورسەتىلدى.
سالتاناتتى جيىندى اشقان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى لەونيد گۋبەرسكي ءسوزدى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى. ءوزىنىڭ سوزىندە قازاقستان باسشىسى قازاقستاندىقتار ۋكراينانىڭ عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى الەۋەتىن جوعارى باعالايتىنىن ايتىپ, مەنىڭ ءوزىم دە وسىنداعى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ ومىرگە جولداما الدىم, دەدى. ءوزى وقىعان قاراپايىم ۋچيليششەنىڭ دە ءوز سالاسى بويىنشا تياناقتى ءبىلىم بەرگەنىن اتاپ كورسەتىپ, وسىنداعى جىلدارىن ارقاشاندا قيماستىقپەن ەسكە الاتىنىن جەتكىزدى. قازىر قازاقستان مەن ۋكراينا جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا كوپتاراپتى ىنتىماقتاستىق جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىڭ ىشىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۋكراينالىق ارىپتەستەرىمەن ورناتقان ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسى ايرىقشا اتاپ وتۋگە لايىق, دەدى پرەزيدەنت. سونداي-اق ەكى ەل ۇلتتىق عىلىم اكادەميالارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دا قارقىنى جوعارى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ودان ءارى ن.نازارباەۆ قازاقستانداعى قازىرگى كەزدەگى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ جاعدايىنا توقتالدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ. وسى ماقساتتى ورىنداۋ جولىنا ءبولىنەتىن قاراجات كولەمى دە جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە عىلىمدى دامىتۋعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمىن 2012 جىلعا دەيىن 25 ەسە ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ال 2015 جىلى ونىڭ جالپى كولەمىن ءىجو-ءنىڭ 2,5 پايىزىنا جەتكىزۋ جوسپارلانعان, دەدى قازاقستان باسشىسى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورىندارى بويىنشا سوڭعى كەزدە ىسكە اسىرىلعان ەڭ ۇلكەن جوبانىڭ ءبىرى – استاناداعى اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن ۋنيۆەرسيتەت. ۋكراينا جاستارىنا دا وعان تۇسۋگە مۇمكىندىك مول. سىزدەر ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ اراسىندا ورنىققان ءداستۇرلى دوستىق قارىم-قاتىناستى جالعاستىرۋشى دانەكەرسىزدەر. سوندىقتان قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناستان قول ۇزبەي, وعان قاتتى كوڭىل بولۋلەرىڭىز كەرەك, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاستارعا قاراتىپ.
سونداي-اق پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سوزىندە وقۋ ورنىنا ەسىمى بەرىلگەن ۋكرايننىڭ ۇلى اقىنى تاراس شەۆچەنكونىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى قازاقستاندا دا كەڭىنەن اتالىپ وتەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. باسىنا قيىنشىلىق ىستەر تۇسكەن ۋاقىتتاردا شەۆچەنكو قازاق جەرىندە بولىپ, قاراپايىم حالىق تاراپىنان دوستىق قاتىناس كورگەنىن, ونى ءوزى دە اۋزىنان تاستاماي, ۇنەمى ايتىپ وتىرعانىن ەسكە الدى. سونداي-اق سۋرەتشى رەتىندە دە بىرنەشە كارتيناسىن قازاق ومىرىنە ارناعانىن, ال قازىر سول پولوتنولاردىڭ الماتىداعى مەملەكەتتىك مۋزەيدە تۇرعانىن العا تارتتى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاندا شەۆچەنكو اتىنداعى قالا, استانادا كوشە اتى بارىن ايتا كەلىپ, سونداي يگى شارا ۋكراينا ۇكىمەتى تاراپىنان دا جاسالىپ جاتقانىن, مىسال رەتىندە, كيەۆ قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە جامبىل جاباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ال 2011 جىلى ۋكراينا استاناسىندا جامبىل ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ مۇمكىندىگى بارىن دا اۋىزعا الدى.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سوزدەرى ۇلكەن ىقىلاسپەن تىڭدالىپ, بىرنەشە رەت قول سوعىلدى.
كيەۆتىڭ اتالعان ۋنيۆەرسيتەتى – ەۋروپالىق ۇلگىدە ۋكراينادا اشىلعان ەڭ العاشقى جوعارى وقۋ ورنى. ول ءوزىنىڭ ەسىگىن 1834 جىلى اشقان. الدىمەن وعان كيەۆ ءرۋسىن شوقىندىرعان ۆلاديمير كنيازدىڭ ەسىمى بەرىلگەن. تاريح-فيلولوگيا جانە فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتتەرى عانا بولعان ونىڭ تابالدىرىعىن العاش 62 ستۋدەنت قانا اتتاسا, حح عاسىردىڭ باسىندا ونىڭ ستۋدەنتتەر سانى 5000-عا, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى 500-گە جەتكەن. وسى كەزدەن باستاپ ول رەسەي يمپەرياسىنداعى عانا ەمەس, الەمدەگى اسا تانىمال عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ورتالىعىنا اينالعان. 1939 جىلى وعان ۋكرايننىڭ ۇلى اقىنى تاراس شەۆچەنكونىڭ اتى بەرىلەدى. ۇلى اقىن وقۋ ورنىنىڭ ارحەوگرافيالىق كوميسسياسىندا 1845-47 جىلدارى قاتارداعى قىزمەتكەر بولىپ ەڭبەك ەتكەن ەكەن.
قازىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 14 فاكۋلتەتىنىڭ كۇندىزگى جانە سىرتقى ءبولىمدەرىندە 25 مىڭعا جۋىق ادام وقيدى. 1994 جىلى ۋكراينا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن وعان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسى بەرىلگەن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 7 وقۋ ينستيتۋتى, بوتانيكا باعى, اقپاراتتى-ەسەپتەۋ ورتالىعى, استرونوميالىق وبسەرۆاتورياسى, باسپا-پوليگرافيالىق ورتالىعى, كانەۆتە مەملەكەتتىك قورىعى بار. 5 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەردىڭ 2 مىڭنان استامى عىلىمي-پەداگوگيكالىق, 1 مىڭنان ارتىعى تازا عىلىممەن اينالىسادى. ولار 164 عىلىمي كافەدراعا بىرىكتىرىلگەن. وقىتۋشىلاردىڭ 82 پايىزىنىڭ عىلىمي اتاعى بار, سونىڭ 24 پايىزى عىلىم دوكتورلارى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 1600 اسپيرانتى جانە 130 دوكتورانتى بار.
ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى اراسىنان ميحايل بۋلگاكوۆ, ميحايل ستاريتسكي, ماكسيم رىلسكي, نيكولاي لىسەنكو سياقتى اتاقتى ادامدار شىققان. العاشقى رەكتورى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى م.ماكسيموۆيچ بولعان, قازىرگى رەكتورى اكادەميك لەونيد گۋبەرسكي. ۋنيۆەرسيتەت ۋكرايناداعى كوشباسشى جوو بولىپ ەسەپتەلەدى.
كەزدەسۋدەن شىققان سوڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورتەجى ۋكراينا پارلامەنتى – جوعارعى رادانىڭ ۇيىنە بەت الدى. مۇندا قازاقستان باسشىسى رادانىڭ ۇزاق جىلعى توراعاسى ۆلاديمير ليتۆينمەن كەزدەسىپ, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى پىكىر الماستى. سونىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرىندە دە دوستىق توپتارى بار ەكەندىگى قاناعاتپەن اتاپ ءوتىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۋكرايناعا ساپارىنداعى سوڭعى ماڭىزدى كەزدەسۋ “حاياتت” قوناق ۇيىندە ۋكراينا جانە قازاقستان بيزنەس توپتارىنىڭ وكىلدەرى اراسىنداعى كەزدەسۋ بولدى. وعان قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچپەن بىرگە قاتىستى. ۋكراينانىڭ بيزنەس ەليتاسى اراسىنان قازىر ەسىمدەرى بۇكىل الەمگە تانىمال “سيستەم كەپيتال مەنەدجمەنت” جاق پرەزيدەنتى رينات احمەتوۆ, “نوۆوكراماتورسكي ماشينوسترويتەلنىي زاۆود” اق باس ديرەكتورى گەورگي سكۋدار, “نەفتەگاز” باسشىسى ەۆگەني باكۋلين جانە ت.ب. بولدى.
ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچ قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ساپارى بارىسىندا ءجۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. كەلىسسوزدەر ىسكەرلىك جاعدايدا ءوتتى, وعان ءوزىم ءتانتى بولدىم. قازاقستاندىق ءارىپتەسىممەن ارادا تەك ناقتى دۇنيەلەر تالقىلاندى. قورىتىندىلارى دا كوڭىل توعايتادى, دەدى ۋكراينا پرەزيدەنتى. سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ۋكراينالىق بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ايتتى.
جاۋاپ سوزىندە ن.نازارباەۆ قازاقستان ۋكراينامەن اراداعى ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتاردىڭ تەرەڭدەي تۇسكەنىنە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ارىپتەسىنىڭ سوزدەرىن قۋاتتاپ, ۋكراينالىق ىسكەر توپ وكىلدەرىنىڭ قازاقستاندىق ءىرى جوبالارعا قاتىسۋ مۇمكىندىگى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا وسىنداي فورۋمنىڭ ەندى قازاقستاندا وتكەنىن قالايتىنىن ايتتى.
جاقسىباي سامرات – كيەۆتەن.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.